Measuring School Effectiveness
The main subject of the dissertation I wrote for my doctorate was “school effectiveness.” Choosing this subject was driven by a personal belief that the school contributes the most in the development of an individual. It is in school where an individual acquires and develops formally most of the knowledge, skills, attitudes, and values they need and they ought to have.
I put emphasis on the word formally in the preceding paragraph for it could be argued that the home and the church contribute also to the formation of an individual.
It is true, but not all parents are trained educators. Teachers (presumably) are. And not all families are functional. The dysfunctional ones may not help in the proper development of an individual. A school (presumably also) is always functional. This is not saying that the home does not contribute to the development of an individual. It does, but not as comprehensively as…
View original post 926 more words
Kumusta Si Ina?
May nagbago ba?
O gayon pa rin?
May trabaho ka na ba?
O tambay pa rin?
Umasenso ka na ba?
Umasenso na ba si Inang Bayan?
Naibsan ba ang trapik?
Naubos ba ang mga adik?
Nabawasan ba ang mga switik at ganid?
Tahimik na ba?
Payapa na ba?
Reality check.
LINTIK!!!
Huwag kang sinungaling!
Hindi ka bulag!
Hindi ka engot!
Alam mo ang sagot!
O ano!? Ako kulay berde.
Sila… asul at pula.
Ikaw? Dilaw?
So what?
Pink na lang kaya tayong lahat?
Pink na matingkad!
O!!!
May nangyari ba sa pakulay-kulay natin?
Mas mabisa ba ang kulay ninyo sa kulay namin?
Sige, kampihan pa more!
Batuhan ng kamatis pa more!
Murahan pa more!
Sige patuloy tayong mag-ilusyon
Na ang solusyon
Ay ang mga honorable na gunggong!!!
So?
Ano na?
Paano na?
Kumusta na si Ina?
Eh di nganga!
Kalaba’y nakakulong… pinatalsik!
Kakampi? Nagbalik.
Eh di wow!
Nakupo!
Weather weather lang po.
Kahit sino ang maupo,
Believe you me…
Ganito pa rin.
Dahil ang tunay na suliranin…
ang tunay na salarin…
ang kanser na dapat gamutin…
ang tunay na adik na dapat rehabin…
ay guess who?
Manalamin.
On Personal Accountability
One of my favorite poems is W.E. Henley’s “Invictus.” I read it for the first time in my literature class way back in college. That was the time when I started to ask a lot of questions about many things – not the way a curious child would but the way a young adult searching for a personal identity ought to. The poem impressed upon me a strong belief. It created a mind-set, a value that helped shaped who I am now – that a person is in-charge of his own destiny. That whatever (or whoever) a person becomes is the sum total of all the decisions he makes.
For me, the day a person says “I am the master of my fate: I am the captain of my soul” is the day that he is embracing personal accountability. Thenceforth he becomes responsible for his words, thoughts, and actions and whatever decisions he makes he ought to own them. If he succeeds and becomes happy as a result of his decisions he will take the full credit and benefits. Conversely, should he fail, should he not succeed in his boldness to take on the challenges of life refusing help from anyone, he knows there’s nobody to blame, not even himself. He acknowledges that being self-sufficient is not a fault. Recognizing that each person has his own mountain to climb and that it is wrong to become an additional burden to anybody is a virtue, not a fault.
It is the person who makes himself a burden to his fellowmen that should be faulted. He should be faulted for not making himself personally accountable for his own life. He should be faulted for thinking that it is the responsibility of his fellowmen to help him. Yes, “no man is an island” but each person should think that nobody could force anyone to offer help. Helping is something that nobody could demand from anyone. It flows naturally from the generosity of a pure heart.
Believe that people know when somebody really needs help. The good-hearted among them would definitely offer a hand. However, they are also wise, they are capable of determining if the problems a person is facing resulted from his unwillingness to embrace personal accountability. They know if a person is stuck in a hole dug by his own laziness and vices. They know that that person does not deserve help. Never assume that generous people are dumb. No person should push himself to the edge because of his irresponsibility thinking that somebody would hold his hand before he falls to the bottom of regrets. Nobody might and he would come crashing down to his certain demise.
The person who acknowledges personal accountability blames neither himself nor anyone when he fails in his undertakings. Instead of falling into the deadly trap of the blame game, he tries to figure out what went wrong and learn from his mistakes. He considers failures as pathways to attainment. He won’t stop until he succeeds, no matter how many times he fails.
On the other hand, a person without it (personal accountability) blames not himself but others for all his failures. For whatever misfortunes he encounters it is always someone else’s fault. When he fails in his relationships, the other party is to be blamed for failing to satisfy the standards he set. When he resigns from his job, it’s because his co-workers and his boss suck. When he could not find a new job, he blames the government. Even for simple matters like coming late for an appointment he would put the blame on someone or something else – like the traffic and the weather.
Heaven forbid that he also blames his parents for their being poor (if his parents are) and their being unable to leave a fortune he could inherit. Heaven forbid that he blames his siblings and relatives, branding them selfish for not sharing their blessings to him.
The list of people and things he blames for his bad luck and adversities is so long but has forgotten to put himself on top of it.
It is not difficult to identify a person who is allergic to personal accountability. He is the one who whines at everything and whinges every time. He is never satisfied. His standards of excellence are so high that it seems none of the geniuses, past or present, could ever earn his approval.
For the person who lacks personal accountability there is always something wrong. The problem is he offers no solution to the wrongs and ills he sees. Compounding the dilemma is his strong sense of entitlement feeling that people around him should find a solution to his own problems. He is not satisfied not helping find solutions to problems, he also wants others to solve his own.
It is not obligatory for any person to offer solutions to all the wrongs and ills – to fight all evils. Voluntarism is a rare virtue. And if you’re not that somebody with a strong sense of personal accountability who would come forward to resolve the problems, if you could not offer a solution to the problems, please don’t add up to the problem. Be not the problem.
At least, each person is being called upon to tread the path of self-sufficiency. Take care of you own problems and don’t bother others for them, directly or indirectly. Self-sufficiency is the starting point to the journey to personal accountability.
Lingon
(Maikling Nobela)
Kapag naglalakad kang mag-isa sa gubat, sa isang madilim na eskinita, o sa likod ng bahay ninyo at may pumaswit sa iyo eh huwag kang lilingon. Baka kasi ang nasa likuran mo’y isang uri ng halimaw na kung tawagin ay SUTSOT. Ano man ang mangyari eh magpatuloy ka lang maglakad at huwag na huwag kang lilingon. Mas maganda kung tumakbo ka na lang… mabilis na mabilis. Kung naniniwala ka sa Diyos eh magdasal ka na rin. Ano man ang sabihin nila eh basta huwag kang lilingon. Gagayahin nila ang boses ng nanay, tatay, o sino man sa mga mahal mo sa buhay. Ano man ang gawin nilang pambubuyo eh huwag na huwag kang lilingon. Hindi ka nila gagalawin… sasaktan… kakainin… kung hindi mo ibabaling sa likuran ang iyong tingin.
**********
PART 1
Hindi ko na mabilang kung ilang beses tumingin sa kanyang relo si Daniel at pagkatapos ay bubuntong hininga. Wala na siyang sigarilyong masindihan pero patay-sindi pa rin ang ginagawa sa hawak na lighter. Matagal nang ubos ang laman ng kaisa-isang pakete ng sigarilyo na binili niya sa terminal ng bus bago kami bumiyahe. Ako nama’y nang magsawang makinig sa mga kantang nasa cellphone ko’y pinanood ko na lamang ang mga bankang inuugoy ng mga alon malapit sa pampang habang nagbabalik-tanaw ako sa aking kamusmusang ginugol ko sa tabing-dagat sa bayang aking sinilangan. Magkatabi kami ni Daniel na nakaupo sa dulo isang baytang ng hagdanan ng parola na nasa dulo ng konkretong breakwater. Mababa lang ang parolang iyon. Sa tantiya ko ay higit-kumulang na 10 talamapakan lang ang taas. Isang malaking bombilya ang nakalagay sa ibabaw nito na nakapaloob sa isang lagayang yari sa makapal na salamin. Gabay iyon ng mga mandaragat upang malaman nila kung saang banda ang pampang kapag madilim ang gabi, lalo na kung masama ang panahon.
Si Daniel ay may takip na panyo sa ilong. Halatang hindi sanay sa amoy na isinisingaw ng dagat at ng buhanginang nagsisilbing libingan ng mga patay at nabubulok na lamang dagat. Pablihasa nga ako’y laking dagat kaya bale-wala sa akin ang amoy ng tubig-alat na itinuturing ni Daniel na mabaho at malansa. Para sa akin, di-hamak na mas mabaho ang amoy ng sigarilyong kumapit sa suot niyang t-shirt at mas malansa ang hininga niyang may halong amoy ng nikotina.
May isang luma na’t sira-sirang rampa na yari sa magkahalong kahoy at kawayan na nakadikit sa breakwater na sa tinging ko’y nagsisilbing daungan ng mga bangka at siguro ay babaan rin ng mga isda at iba pa mga lamang-dagat na nahuhuli ng mga mangingisda kapag kati at hindi makatuloy sa pampang ang kanilang mga bangka. Dalawang baytang na hagdanang yari sa kahoy ang nakapagitan sa rampa at breakwater. Malamang na yari sa kongkreto o malaking kahoy ang nagsisilbing poste ng rampang iyon. Hindi ko makita sa dahilang taog noon.
Nakatayo sa gilid ng rampang iyon si Tomas at nakatingin sa direksyon ng araw na malapit ng lunurin ng dagat. Habang kami ni Daniel ay umiiwas sa tilamsik ng tubig dagat na hatid ng along humahampas ng paulit-ulit sa aming kinapupuwestuhan ay hinahayaan lamang niyang mabasa siya nito. Taog nga kasi at medyo may kalakasan pa ang hangin kaya maalon.
“Anong oras ba talaga darating ang bangkang sasakyan natin,” ang tanong ni Daniel kay Tomas. “Aba’y makapananghalian pa tayo naghihintay dito ah.”
“Oo nga naman tol, hayan papalubog na ang araw o,” ang dugtong ko.
“Aywan ko ba,” ang sagot ni Tomas. “Ang sabi niyong kakilala ko na kapag wala na ang araw at lalatag na ang dilim eh saka pa lamang daw darating ang bankang naghahatid sa mga gustong pumunta sa isla. Akala ko nagbibiro lang siya pero mukha yatang totoo ang sinabi niya.”
Pailing-iling na tumingin sa akin si Daniel. Hindi iyon nalingat kay Tomas.
“Pasensya na mga tol,” ang dugtong nito. “Nadamay pa kayo sa problema ko. Kung gusto na ninyong umuwi eh okay lang. Ako na lang ang maghahanap sa kapatid ko.”
Nanahimik na lamang kami matapos iyon sabihin ni Tomas.
Maya-maya pa’y sabay kami halos ni Daniel na bumaba sa rampa upang lapitan si Tomas.
“Tol, sorry, hindi ka naman namin pwedeng iwanan dito,” wika ko sabay akbay sa aming kaybigan. “Kami naman ang nagpumilit sumama sa iyo dito di ba. Wala tayong iwanan. Mula noon ganyan tayo.”
“Nakakainip lang kasi tol, dalawang oras pa halos ang biniyahe natin patungo dito kanina,” ang dagdag ni Daniel. “Tapos mahigit isang oras pa tayong naglakad papunta dito. Sumakit ang mga paa ko dito sa suot kong sapatos.”
“Eh engot ka kasi eh,” ang sabi ko. “Alam mo namang dagat ang pupuntahan natin at sasakay pa tayo ng bangka eh nag-rubber shoes ka. Dapat kasi tsinelas o sandals ang sinuot mo. Tapos nakapantalon ka pa.”
“Nakalimutan ko nga,” ang sagot ni Daniel. “Hay naku, akala ko’y naiwan ang nanay kong sermon nang sermon. Kasama ko pala”
“Ganyan ka kapag napapansin ang kaengotan mo.” ang sabi ko.
“Oo na… oo na. Ikaw na magaling.”
Tinampal ko sa balikat si Daniel. Lumayo siya sa akin ng kaunti. Parang nagtatampo.
“Pagod na, gutom pa. Napakalayo pa naman ng mga bahayan na nadaanan natin kanina. Wala man lang mabilhan ng pagkain at mahingan ng kahit tubig man lang na maiinom.”
“Magtigil ka nga Daniel,” wika ko. “Ayos lang na naglakad tayo ng malayo at wala tayong pagkain para pamin-minsan eh nakakapag-exercise ka at nakakapag-diet. Tignan mo nga iyang tiyan mo oh, parang tambol na ah.”
“Kung makapagsalita ka Willy eh parang ke payat-payat mo,” ang sagot ni Daniel sa akin.
Tumawa ako’t tinampal ko nanaman sa balikat si Daniel sabay sabing, “Joke lang tol. Pero tignan mo… di hamak na mas malaki ang tiyan mo sa akin.”
Binuksan ko ang aking dalang backpack. “O heto tubig. Kundi ka ba naman talaga engot ni tubig ‘di ka man lang nagbaon.”
“Eh tumakas nga lang ako di ba.”
“O heto pa biscuit, isaksak mo sa ngala-ngala mo.”
“Hindi ko kasi natanong doon sa nakausap ko kung may mga karinderya o tindahan dito. Pasensya na mga tol.”
Tumingin ako kay Daniel, sinimangutan ko ito’t sinenyasang manahimik.
“Ang tigas kasi ng ulo ni Ella. Pinagbawalan ko siyang sumama sa mga kaybigan niyang mag-night swimming eh hindi nakinig.”
“Eh mukhang lahi yata talaga kayo ng matitigas ang ulo tol,” ang hindi ko malaman kung nanunuya o nagbibirong sabi ni Daniel.
“Baka naman nagtanan na si Ella at ang nobyo niya kaya hindi pa umuuwi,” dagdag ko naman.
“Hinahanap nga siya ni Jeff sa bahay kagabi kaya nalaman ng nanay namin na wala pa siya. Pilit ko siyang pinagtakpan pero bistado kami. Masyado nang nagaalala si nanay kaya pinapasundan na sa akin. Aywan ko ba. Kinakabahan talaga ako. Sa lahat pa naman ng mapipiling puntahan eh ang isla pang iyon.”
“Bakit Tomas? ang tanong ni Daniel. “Anong meron sa islang iyon?”
“Ha… eh, wala naman tol,” ang sagot ni Tomas.
Pakiramdaman ko’y may gustong sabihin si Tomas. Pinagmasdan ko siya at nang magkasalubong ang aming tingin eh ngumiti siyang pilit.
“Ano iyon tol?” ang tanong ko kay Tomas.
Kilala ko si Tomas. Meron siyang dapat sabihin sa amin. High school pa lang eh magkakabarkada na kaming tatlo. Nagdesisyon din kaming pumasok sa iisang kolehiyo at pare-pareho pa ang kursong kinuha namin. Halos araw-araw eh magkakasama kami. Wika nga’y kabisado namin ang likaw ng bituka ng bawat isa.
“Puro sabi-sabi lang ang mga naririnig ko tungkol sa islang iyon.”
“Ah, haunted ang islang iyon. Parang isang haunted house – may mga multo at maraming kababalaghang nagaganap,” ang pabirong sabi ni Daniel.
“Sabihin na nating parang ganoon na nga. Idagdag mo na na may mga maligno doon at halimaw.”
Hindi ko masabi kung seryoso ba si Tomas ng sabihin iyon o sinakyan lamang niya ang biro ni Daniel.
Tinanong ko si Tomas, “Siyanga pala tol, bakit hindi mo niyayang sumama dito ang nobyo ng kapatid mo?”
“Hindi daw siya pinayagan ng kanyang mommy. Sinubukan niyang magpaalam.”
“Mama’s boy. Mabuti pa itong si Daniel… mama’s boy din pero marunong tumakas.”
“Naku Willy. Ako nanaman ang nakita mo.”
“Pero heto, pinahiram ako ni Jeff ng kalibre .45 at nagbigay pa ng mga bala, meron pa ngang ibinigay na isang magazine ng silver bullets. Baka daw kaylanganin natin. Mukhang may alam din iyong tao tungkol sa islang iyon.”
“Silver bullets? Bakit meron bang bampira at werewolf sa pupuntahan natin?!!”
Hindi namin pinansin ang parang nanunuyang pagtatanong ni Daniel.
“Bakit nagdala ka pa ng baril tol? Mabuti wala tayong nadaanang checkpoint.” ani ko.
“Para lang sa proteksyon natin ito. Hindi natin kabisado ang lugar na pupuntahan natin. Ayaw kasing ipagamit sa akin ni nanay ang baril ni tatay kaya nanghiram ako sa nobyo ni Ella.”
Dating pulis ang ama ni Tomas at siya’y tinuruan nitong gumamit ng baril. Madalas kaming isinisama ni Tomas kapag nagpupunta silang mag-ama sa shooting range. Kasama rin madalas si Ella. Doon nga sila nagkakilala ni Jeff.
Namatay sa isang police operation ang ama ani Tomas.
“Mga tol!”
Nang kami ni Tomas eh tumingin kay Daniel eh tumuro ito sa direksyon ng pampang. May tatlong tao na humihila ng isang bangka palusong sa dagat. Binantayan namin ang kanilang mga kilos. Sumakay ang mga ito’t sumagwan papalaot patungo sa direksyong kinalalagyan namin sa breakwater. Nakaupo sa likod ng bangka ang dalawa sa kanila, sumasagwan, habang ang isa’y nakatayo sa bandang unahan. Nasa dulo kami ng breakwater kaya’t medyo natagalan bago nakalapit sa amin ang bangka.
Umakyat ako pabalik sa breakwater. Gusto kong may distansya kami ng kaunti sa mga taong paparating. Sumunod sa akin ang dalawa.
Tumigil ang bangka sa dulo ng breakwater sa tapat mismo namin. Medyo may kahabaan ang bangka at de-motor pala ito, hindi lang nila pinapaandar. May mga katig sa magkabilang bahagi at sa bandang unahan ay merong parang spotlight. Dalawang lalaki at isang babae ang lulan nito. Tantiya ko’y kasingtanda ng aking ama ang lalaking nakatayo sa harap ng bangka, higit-kumulang na singkwenta siguro. Ang babae at iyong isang lalaki nama’y parang mga kasing-edad lang namin. Pakiwari ko’y mga estudyante rin sila sa kolehiyo. Tingin ko’y mag-ama ang dalawang lalaki. Sila’y magkahawig. Hindi ko masabi kung kaano-ano nila ang kasama nilang babae. Iba ang hugis ng mukha nito. Maganda siya’t morena at balingkinitan ang katawan.
Maari kong sabihing hindi sila mga mangingisda. Bukod sa mga pantalon nila’t kamiseta ay may suot sila na parang tunika na kulay magulang na pula. Kung hindi ako nagkakamali eh mga deboto sila ng Nazareno… o baka miyembro sila ng isang kulto. Ang nagsisilbing sinturon nila’y parang malaking rosaryo at nakalawit sa bandang harapan ang krus. Wala rin akong nakitang gamit-pangisda sa kanilang banka. Ang nandoo’y mga lubid, sibat na kawayan at tulos. Ang nakakapagtaka ay may dala silang isang kahon na may lamang mga bote na ang nagsisilbing takip ay punit na damit. Nakatitiyak akong hindi ilawan ang mga iyon kundi parang mga Molotov cocktail. Gumagawa ng ganoon ang mga kaybigan kong aktibista unibersidad kapag may sasalihan silang rally. Kapansin-pansin rin ang mga mahahabang gulok na nakapatong sa mga upuan sa bangka.
“Makikisuyo na nga po mga amang. Puwede bang pakibukas niyang ilaw sa parola. Nasa ilalim ng ika-pitong baytang niyang hagdanan ang switch. Ang pakiusap ng lalaking nasa unahan ng bangka.
“Oh sige po. Ako na lang po.” ang sabi ni Daniel.
“Salamat mga amang. Mawalang-galang na … mukhang may hinihintay yata kayo?”
Ang sumagot ay si Tomas. “Opo, iyong bangka papuntang isla Miedo.”
Natahimik at nagkatinginan ang mga kausap namin. Ang lalaking nakaupo sa likod ay sumagwan at mas inilapit pa sa kinalalagyan namin ang kanilang bangka.
“Sa anong dahilan at pupunta kayo sa isla Miedo?” ang tanong naman ng babae.
Si Tomas muli ang sumagot, “Nagpunta doon ang kapatid ko at mga kaybigan niya. Nag-swimming sila doon kahapon. Hindi pa sila nakakabalik. Hahanapin namin sila.”
Muling nagtinginan ang mga nasa bangka. Sila’y nag-ilingan. Nilapitan ng babae ang kasama niya’t may ibinulong. Nag-usap sila habang parehong nakatingin sa amin. Hindi namin maulinigan ang kanilang pinaguusupan. Nilulunod ng ingay ng mga along humahampas sa breakwater ang kanilang mga tinig.
“Ipagpaumanhin ninyo pero hindi na ako magpapaligoy-ligoy pa. Mga amang, kung ako sa inyo eh dumito na lamang kayo. Hintayin na lamang ninyo na bumalik sila.”
Ang lalaking nakakatanda ay parang isang ama na naguutos sa kanyang anak nang sabihin iyon sa amin.
The Questions They Asked
While spending my summer vacation in the Philippines, I was invited as guest speaker in a seminar organized by a teacher education institute for their Education students. I obliged for being a teacher myself, I consider it both a pleasure and an obligation to help young people who are aspiring to become teachers understand the complexity of the teaching profession. I want them to realize that teaching is not just any job – something that people wanting to be employed should turn to only when there are no other jobs available in the market.
After delivering my talk came the usual question-and-answer session.
The theme of the seminar was similar to a topic that I explored in one of the essays I have written about teaching – “What Makes A Great Teacher.”
I was asked – “Do you think you are a great teacher?”
That was a question I didn’t see coming.
Part of my preparation when invited to speak is anticipate the questions that I might possibly be asked and mentally get the answers ready. For that question, I did not have a ready answer.
So, I just answered it as best as I could.
I said, “That’s a question that only my (present, past and future) students could answer. I am as good or as bad as what my students think I am (or thought I was or will be thinking I am). The truth is the students are the the best judge in determining the greatness or ordinariness of their teachers. They are the ones who witness every meeting the adequacies or inadequacies of the people assigned to teach them. Only the students could say how excellent or mediocre their teachers are. However, there is one thing I could assure you – I never shortchange my students. I always come to class prepared.”
Little did I know that that would only be the first of a series of unexpected questions.
I was also asked, “Why do you need to teach in South Korea?” That question came as a surprise. I almost said that is not related to any part of my presentation. But I refrained from offering that excuse and played with the question anyway.
I responded with a single word – “Economics!!!”.
They understood… I guess!
That I said because that’s the answer they were expecting. They would not believe anything else. Would they believe had I told them that it was not the search for a greener pasture that brought me to South Korea?
The common perception in the Philippines is if somebody applies for a job overseas, it is to satisfy the desire to earn more money. Secondly, Filipinos abroad accept jobs not in line with the college degrees they pursued.
Before the next question came, I remember telling the Dean of that institution’s Education program before my talk started that it was “job burnout” that prompted me to revisit the “career path” I set for myself many years ago. Teaching overseas is part of my plan – something I pursued only when I got tired working as a school administrator.
I also told the attendees in the seminar about that and I added that initially my intention was to be out of the country only for a year. However, when I noticed that here in South Korea my health got better and that I am having more time to pursue my passion for writing (not to mention that the remunerations are great), I decided to stay for as long as God would permit.
“What’s the difference between teaching in the Philippines and in South Korea?,” was the next unexpected question.
I answered, “None!”
It’s simple, teachers are teachers wherever they are. Notwithstanding their location they would first establish a good rapport with the students then perform all the activities that teachers do in the class.
I said that the principles and strategies in teaching and learning are universal. Wherever they are, teachers draw from the same pool of teaching and learning methodologies. Whoever they teach they get to choose which ones from the same set of educational philosophies would inform whatever decisions they make in the classroom.
I pointed them back to a certain portion of my presentation where I said the following: “Pedagogy dictates that the teachers should be able to master the subject matter, set learning objectives, motivate students, design learning activities, facilitate learning, construct assessment and assess learning.” These are the things teachers ought to be doing whatever is the nationality of the students they are teaching. Wherever and whoever they teach, teachers are expected to display excellently their pedagogical skills and manifest the behavior expected from professionals like them.
After that, I asked them to read my essays entitled “Professionalism Among Teachers” and “What Teachers and Students Expect From One Another.”
Another question that I did not expect to be asked, the last one, was – “Am I satisfied with the current educational system?”
I said that the shift to K–12 basic education system, to me, was the boldest and perhaps the best initiative the government undertook to overhaul Philippine education. Obviously, all the educational programs put up by past governments failed for the simple reason that we remained as a “developing country” until now.
Whether the new education system (K–12) works or not is too early to say. It depends on the kind of Filipinos that the schools will produce in the future and what kind of performance they dish out in the socio-economic and political fronts for the country. If after 10 to 20 years the Philippines will finally be classified as a “developed country,” then the ongoing educational reforms are effective.
For the aforementioned to happen, I argued that the present educational system should inculcate in the students two basic qualities of persons/citizens that could help solve the ills of society – self-sufficiency and personal accountability. Such are the values lacking among Filipinos.
I told the participants that if I ever I will be putting up a school of my own, I will tweak the curriculum a bit and make sure that the students become self-sufficient and personally accountable persons/citizens upon their graduation. I will add components in the curriculum to ensure the development of such values in them.
If the said values the school would fail to teach the citizens of the Philippines, the future generation of Filipinos will not be any different from who and what the Filipinos are now.
The schools, I reiterated, need to help the students to become personally accountable for their own lives – to do everything they should to succeed, to not rely on anyone to achieve their goals in life, and to not think that it is somebody’s duty to help them.
I told the participants in the seminar that for a school system to be truly effective and successful, it should succeed in changing the mindset of Filipinos – a mindset that revolves around the principles of self-sufficiency and personal accountability.
My lecture was entitled “The Ps of Great Teaching.”
The Ps I discussed were the following:
Philosophy
Professionalism
Pedagogy
Patience
passion
Passion
That’s not a typo there, there are two “passions” in the list, one with a capital P.
It was my turn to ask the students questions after I answered all theirs.
“Which of the Ps of great teaching is most important for you?”
I got many good answers.
When they asked me to answer my own question, this was my response:
“All the Ps are important. You cannot teach as best as you could when you lack any one of them. However, for me, Passion is the most important.
Passion with a capital P means the sufferings of Jesus Christ. Becoming a teacher is following His example – to be self-less.
Like Jesus, teachers have to carry their cross. The cross and Jesus getting nailed on it was the symbol of humanity’s salvation. Education is the cross that teachers carry on their shoulders – that cross called education is what brings salvation to the soul of every student in their classes.
Huwag Kang Lilingon ~ Chapter 6A
Chapter 6A
“Sa Gitna Ng Libingan”
Kasabay ng pagsikat ng araw ay muling nag-ingay ang mga Sutsot sa may di kalayuan.
Ikinasa ni Tomas ang dalang baril at sinimulang maglakad papasok sa kakahuyan. Sinundan namin siya. Maingat kaming naglakad. Ang bawat hakbang nami’y pinabibigat ng mga babalang galing kay Jasmine.
“Teka… sandali lang.” ang sabi ni Daniel.
Wika nito’y “Sige ako muna ang bahalang magbantay sa likuran natin.”
Nagkatinginan kami ni Tomas. Pareho kaming bahagyang nangiti.
Matapos kong tampalin sa balikat si Daniel ay ipinagpatuloy namin ang pagpasok sa kakahuyan.
Sa bahaging iyon ng kakahuyan ay may mga parang tulay na yari sa mga malalaking baging na nagdudugtong sa bawat puno. Napansin din iyong ng mga kasama ko at marahil katulad ko ay iniisip din nila kung tao ba ang gumawa niyon o ang mga Sutsot.
Nagpunta sa unahan namin si Jasmin at gamit ang kanyang hunting knife ay kanyang hinahawanan ang aming dinaraanan.
Sa pagitan ng mga masinsing mga puno at sa siwang ng kanilang mga makapal na dahon ay pilit sumisingit ang sikat ng araw
May napansin akong kumikinang sa dinaraanan namin.
“Sandali lang.” Ang wika ko.
Huminto sila’t tumingin sa akin.
Kinaylangan kong iangat ang buong kamay ng kalansay upang makuha ko ang sing-sing. Nang mabasa ko ang mga pangalang nakaukit dito’y ibinigay ko ito kay Jasmine.
May mga luhang nangilid sa mga mata ni Jasmin. “Engagement ring ito na bigay ni kuya kay Julie.”
Bakas sa mukha ni Jasmine ang pag-alaala. Maaaring hiniling na sana’y hindi magkatulad ng sinapit ang kuya niya at ang kasintahan nito. Naglakad siya sa paligid ng kalansay ni Julie. Gamit ang isang sanga ng kahoy ay hinawan niya ang mga dahon sa nilalakaran niya’t kinalkal ang lupa. Batid ko kung ano ang ginagawa niya. Ako ma’y naglakad-lakad din nang kaunti. Ginaya ko ang ginagawa ni Jasmine.
Ganoon rin ang ginawa ni Daniel at Tomas. Sa loob ng ilang minuto, hinalughog namin ang paligid para sa iba pang posibleng labi ng tao. Wala na kaming ibang nakitang kalansay.
Tumayo nang matuwid si Jasmine. Nakita ko siyang pumikit at huminga nang malalim, tila nagninilay. Pagkaraan ng ilang sandali, iminulat niya ang kanyang mga mata. Nakakunot ang noo at tila nagngangalit ang kanyang mga ngipin.
Ibinulsa niya ang singsing. Huminga ng malalim at pagkatapos ay nagsimula siyang pumulot ng mga batong nakakalat sa paligid. Pinagpatong-patong namin ang mga bato sa ibabaw ng ng kalansay ni Julie.
Minarkahan namin ang libingan ng isang krus na gawa sa tuyong sanga. Matapos mag-alay ng maikling dasal para sa kaluluwa ni Julie, lumakad na kami palayo, bitbit ang isang bahagi ng aming puso na naiwan doon.
“Teka, papunta kaya tayo sa direksyon niyong sulo na nakita nating kagabi?”
“Sana!”
Iyon lamang ang isinagot ni Jasmine sa tanong ko. Wala sa aming nakakatiyak kung papunta nga kami doon.
Nagpatuloy kami sa paglalakad – marahan pa rin ang aming mga hakbang at halinhinan naming binabantayan ang aming likuran. Habang papalayo kami sa aplaya palalim sa kakahuyan ay unti-unting nawawala ang amoy ng dagat pinalitan ng masangsang na amoy na kahalintulad ng naaamoy ko kapag naghahatid ako ng pagkain sa tiyuhin kong nagtatrabaho sa isang katayan.
Nasa katayan kami… hindi ng baboy o baka… Ito ay katayan ng tao.
May ilang kalansay pa kaming natalisod sa paglalakad. Maging sa mga tulay sa mga puno’y may mga naglambiting mga bahagi ng kalansay ng tao. Lahat halos ng madaanan naming kalansay ay tinitignan ni Jasmine ang daliri ng mga ito.
Papaakyat kami. Pataas ang lebel ng lugar na nilalakaran namin. Hindi ko man makita ang bandang likuran namin dahil makapal ang puno ay natitiyak kong kami’y papaakyat dahil bigla na lamang akong hiningal at medyo bumigat ang aking mga paa. Ganoon ang pakiramdam ko kapag inakyat namin ang burol sa likurang ng bahay ng lola ko.
Mas maraming pang baging ang tumambad sa amin habang lalong lumalalim sa gubat. Noon lang ako nakakita ng mga baging na ganoon kakapal, halos kasing-laki ng isang kamao. Nakapulupot ang mga ito sa mga puno, tila mga nakabiting tulay na bumubuo ng animo’y sapot ng gagamba.
Mahirap sabihin kung ang mga tulay na baging na ito ay tumubo nang natural o sadyang ginawa ng mga halimaw. Ang ilang puno, kasama ang kanilang makapal na sanga, ay may malalaking pugad na gawa sa mga patpat at tuyong dahon—mga pugad na nagpaalala sa akin sa mga pugad ng agila na nakikita ko sa mga documentaries.
“Baka pugad ‘yan ng mga Sutsot,” kabadong hula ni Tomas.
Sa kalaunan, mas marami pa kaming nakitang kalansay at ang mga bahagi ng nabubulok na laman ng tao na nakabitin sa mga baging sa itaas namin.
Patuloy ang aming paglalakad. Nagsimulang bumigat ang aking mga paa. Bahagya akong hinihingal, ganoon di ang mga kasama ko. Ito’y indikasyon na pataas ang lugar na nilalakaran namin.
Biglang huminto si Tomas sa paglalakad at sinenyasan kaming tumigil.
Ilang metro sa unahan, isang pangkat ng mga lobo na nakapaligid sa isang bangkay.
Ang kanilang mga balahibo ay puno ng dugo at putik, bakas ang kanilang mga nakausling buto sa tagiliran. Mukhang mga gutom na gutom. Ang ilan sa kanila’y halinhinang kumakagat sa bangkay. Ang iba nama’y nagsisilbing guwardiya, ang mga tenga ay gumagalaw sa bawat kaluskos na naririnig.
Akala ko’y babaligtad ang sikmura ko sa nadatnan eksena. Pero hindi. Hindi na ako kayang gulatin ng kahit ano. Ang takot ay naging isang bahagi na lang ng ingay sa paligid.
Ganoon din si Daniel. Hindi na siya nangiming panoorin ang ginagawa ng mga lobo. Ang kanyang mukha ay kakikitaan ng ano bang bakas ng takot o diri. Mukhang tumibay na ang kolooban at sikmura ni Daniel.
Naramdaman kami ng mga lobo. Isa-isa silang tumingala. Sila’y nagtinginan sa aming direksyon. Ang kanilang mga mata ay kumikinang na parang mga baga sa dilim.
“Totoong mga lobo ba ‘yan… o mga Sutsot na nagbago ng anyo?” tanong ko nang pabulong.
Bago pa makasagot si Jasmine, nagsimula ang mga ungol—mababa, sabay-sabay, gumugulong sa paligid na parang kulog sa ilalim ng lupa.
“Totoong mga lobo sila,” sabi ni Jasmine.
Hindi nag-atubili si Tomas. Binunot niya ang kanyang kalibre 45, pinalitan ang mga pilak na bala ng ordinaryong bala, at nagpaputok ng isa. Agad na bumagsak ang pinakamalapit na lobo. Ang iba ay nagsitakbuhan sa takot nang marinig ang putok.
“Lintik… kung makakaligtas ka man sa mga demonyo rito, baka maging biktima ka pa rin ng mga lobo,” mahinang babala ni Daniel.
Nilapitan nina Tomas at Jasmine ang bangkay na nilalapa ng mga lobo.
“Wala nang natira sa mukha. Pero posibleng isa sa mga kasamahan ito ng kapatid ko. Sila lang ang alam kong pumunta rito,” Ang wika ni Tomas.
“Gabi-gabi, maraming inihahatid si Kharon sa islang ito. Hindi lang ang mga galing sa breakwater na pinanggalingan natin,” dagdag ni Jasmine. “Hindi natin masisiguro kung ang bangkay na ito ay isa sa mga kaibigan ng kapatid mo.”
“EVELYN!” biglang sigaw ni Tomas. “EVELYN!”
Halos nakalimuta ko na na Evelyn ang buong pangalan ni Eve. Ang boses ni Tomas ay umalingawngaw sa katahimikan ng gubat—at sinagot ito ng koro ng mga Sutsot.
Nararamdaman ko ang paglapit ng mga halimaw.
PSSSTTTT!
Ang paswit ay nanggaling sa itaas—sa mga tulay na baging kung saan nagtatago ang mga Sutsot. Mabilis na ikinasa ni Tomas ang kanyang baril.
“Walang titingala,” babala ni Jasmine, ang boses ay matigas… naguutos.
Nasa hulihan ako. Kaylangan kong tiyakin na hindi ako titingala, ano man ang pambubuyo na gawin ng mga Sutsot. Isang pagkakamali lang, isang tingin, iyon lang ang kailangan nila. Kapag nagtama ang aming mga mata ay aariin na nila ang aking katawan at ang kaluluwa ko’y lulutang sa kawalan.
“Hoy Tomas! Di ba’t mahigpit kong bilin sa iyo na huwag na huwag mong pababayaan si Eva. Tignan mo ang nangyari… nawawala si Eva. Pabaya kang kapatid wala kang kwenta.”
“Tarantando kang sutsot ka. Nanahimik na ang ama ko eh idinadamay mo pa. Pasalamat ka’t nasa puno ka’t hindi kita pwedeng tignan kung hindi eh kanina ka pa tapos.”
“Eh bakit hindi ka lumingon o tumingala dito nang makita natin kung talagang sharp shooter ka oh.” Boses naman ni Adam ang ginaya ng sutsot.
“Subukan mo kayang tumalon sa harapan namin nang makita mo hinahanap mo.”
“Aba matapang ah. Eh ikaw gusto mo bang makita ang hinahanap mo? Gusto mo makita si Eve?”Nandito siya, sa tabi ko mismo. Wow! Ang ganda ng kapatid mo. Ang lusog ng dibdib niya. Yummy!!!
Hinigpitan ko ang hawak sa aking pamalo. Kung makikita ko lang ang demonyong bumababoy kay Eve, dudurugin ko ang bungo nito.
Pwede ko bang hawakan ang dibdib mo, Eve?
HUWAG…. HUWAG. Please. Bitawan MO ako. Kuya, tulungan mo ako. TULONG!
Boses ni Eve ang narinig ko. Hindi ako maaaring magkamali. Narinig ko na ang boses na ‘yan na tumatawa, nakikipagtalo, at kumakanta. Ang marinig itong nagmamakaawa—hindi ko kaya. Hindi ko hahayaang mawala siya kay Tomas… o sa akin.
“Alam mong hindi mo kapatid ‘yan,” wika ko kay Tomas habang kinukumbinsi ko rin ang sarili ko.
HUWAG PO…. HUWAG PO!. Please. Huwag niyo akong hubaran. Huwag niyo akong hawakan! Kuya, tulungan mo ako!
Inilagay ni Daniel ang kamay niya sa balikat ni Tomas, marahil para ipaalala na hindi si Eve ang nagsasalita, kundi ang demonyong gamit ang boses nito.
Panandaliang katahimikan ang namayani. Pagkatapos ay may bigla nanamang nagsalita—pero sa pagkakataong ito, sa akin naman siya bumaling.
Hey, Willy boy! Boses ni Eve iyon.
Nakahubad na ako ngayon. Gusto mo ako, ‘di ba? Huwag kang magkaila! Huwag kang mahiya. Tingnan mo ako. Tingnan mo ang katawan na matagal mo nang pinapangarap… na gabi-gabi ay pinapantasya mo. Gusto mo ako… Mahal mo ako… tama ba?
Para akong yelong natutunaw pagkatapo niyon. Lumingon sa akin sina Tomas at Daniel, bakas ang pagkalito sa kanilang mga mata.
Oops… sorry, bulong ng nilalang. Ang sikretong malupit na matagal mo nang kinikimkim… Ayaw mong malaman ng kapatid ko. Takot na takot ka na malaman niya kung kaninong mukha ang pumapasok sa isip mo kapag naninigas iyang alaga mo…
Pakiramdam ko’y parang lumulubog ako sa kinatatayuan ko. Parang gumuho ang aking dibdib. Bistado na ang sikretong matagal kong itinatgo.
Alam nila. Alam ng mga hayop na demonyong ito. Gumapang sila sa isip ko at kinaladkad ang aking kahihiyan sa labas.
Naramdaman ko ang kamay ni Tomas sa aking balikat. Ang kanyang hawak ay matatag, parang sa isang kapatid—ang uri ng hawak na nagpapatawad sa mga bagay na hindi kayang sabihin ng salita.
“Huwag kang mag-alala, bro,” mahina niyang sabi. “Alam ko. Hindi naman ako engot para hindi ko mahalata. Matagal ko nang alam. At nagpapasalamat ako na pinanatili mong ganoon.”
“Pasensya na, bro,” bulong ko, basag ang aking boses.
Sinubukan ni Daniel na tumawa. “Bistado na kita… ako’y mahal mo rin…”
Dinaan ni Daniel ang pangangantyaw sa akin sa pamamagitan ng bahagi ng kantang iyon.
“Tama na iyan Daniel.” Ang wika ni Tomas.
“Tumahimik kayo,” ang parang inis na sinabi ni Jasmine. “Hindi ito ang oras para sa drama at komedya. Mag-focus kayo.”
Huminga nang malalim si Tomas. “Okay lang bro.” sabi niya sa akin. “Hindi naman ako magagalit kung naging boyfriend ka ni Eve.”
Para akong nakahinga ng maluwag. At sa pagkakataong iyon ay nakaramdam ako ng panghihinayang. Sana pala ay sinabayan ko si Jeff sa pangliligaw kay Eve.
Hindi pa tapos ang mga sutsot.
Oh… tingnan niyo kung sino ang dumating, wika ng isa sa mga demonyo na gumamit ng boses ni Eve.
Jeff, darling. Kumusta ka na?
Pagkatapos ay dumating ang sagot—ang boses ay siguradong kay Jeff.
Ayos lang ako, sweetheart. Sorry na-late ako.
Isang mapang-uyam na tawa ang sumunod. Oh… wait! Ikaw ba ‘yan, Willy boy? Kaibigan ko… sorry at ninakaw ko si Eve mula sa iyo. . Pero hey—akin siya, at hindi magiging sa’yo. Pero gusto mo pa rin ba siya kahit gamit na gamit ko na siya. Araw-araw kasi kaming… nagaanuhan… alam mo na iyon di ba??
At alam mo ba, Willy boy? Napakagaling ni Jeff. Madali niya akong nadadala sa rurok ng kaligayahan. Kaya mo kaya ‘yun? Tara, halika, subukan natin.
Iyon ay boses ni Eve—tinutuya ako. Pagkatapos ay sumunod ang mga ungol—malaswa, nang-uuyam,.
Nagngangalit ang aking panga. Gusto kong ipikit ang aking mga mata, takpan ang aking mga tenga.. Ang pang-iinis ng mga Sutsot na ginagamit ang mga boses nina Eve at Jeff ay parang lang naglulubog sa akin sa matinding pagsisis kung bakit hindi ko sinabi kay Eve ang aking pagkagusto sa kanya.
Pagkatapos ay muling nagsimula ang alulong.
Okay, kuya, Kung hindi mo ako tutulungan, hahayaan ko sina Adam at Jeff na pagsaluhan ako nang sabay… Oh… parehong malaki ang sa inyo. Duda ako kung ganyan din ang batutoy ni Willy boy.
Nagtawang at sigawan ang mga sutsot. Kung ano-anong kalaswaan ang kanilang isinisigaw. Nakakabingi. Nakakainis. Si Jasmine ay nagtakip ng kanyang tenga. Pailing-iling.
Pahigpit ng pahigpit ang pagkakakuyom ko sa aking mga kamay.
“Nakasuka!” sigaw ni Jasmine.
Ay… hindi kaya sister. Ang sigaw ng Sutsot gamit ang boses ni Tomas. Hindi ito nakakasuka. Hindi mo pa lang natitikman pero masarap ito. Bakit hindi mo subukan sa isa sa kanila… o sa kanilang lahat nang sabay-sabay? Magugustuhan mo.
“Magsama kayo sa impiyerno!” dura ni Jasmine.
Owww… nanggaling na kami doon, parang nang-iinis na sagot ng Sutsot. Pero hindi na kami welcome. Hindi na kami gusto ni Lucifer doon.
Isang buhos nanaman ng tawanan at sigawan ang sumunod—mas malakas, mas nakakatulig, mas mapang-inis. Nagpatuloy kami sa paglalakad, habang ang tawanan ng mga demonyo ay patuloy sa bandang itaas namin. Kahit ano man ang sabihin nila’y hindi na namin pinapansin. Basta handa kaming lumaban kapag sila’y nagpasyang sumugod.
Pagkatapos ay muling pumainlanlang ang isang pamilyar na atungal. Hindi ako puwedeng magkamali… iyong ang unang atungal na narinig namin nang kami’y nandoon pa sa pampang. At katulad ng inaasahan ko ay sumunod ang isa pang atungal. Dalawang halimaw, lalaki at babae, ibinuhos ang kanilang galit sa pamamagitan ng atungal.
Sina Berith at Empusa kaya ang mga iyon?
_____
Huwang Kang Lilingon ~ Chapter 5B
Chapter 5B
“Bulong Mula Sa Kawalan”
Napaurong si Jasmine, saka iwinasiwas ang hawak na patalim. Humabas ang talim sa hangin. May tinamaan. Nagpakawala ito ng isang matinis at hindi makataong hiyaw bago muling naglaho sa hamog.
Itinaas ni Tomas ang kanyang baril, ang mga mata ay mabilis na nagmamasid sa dilim. “Huwag tayong maghihiwa-hiwalay!” sigaw niya. Dinig ang pagkakasa ni Tomas ng bitbit na baril
Tumayo nang matatag si Jasmine, nakahanda ang kutsilyo. “Iyukod niyo ang mga ulo niyo—huwag titingin kahit saan kundi sa ibaba!” sigaw niya.
Si Daniel ay napaluhod. Yukong-yuko. Nanginginig sa takot.
May anino ring tinangka akong sugurin.. Iwinasiwas ko ang aking pamalo, buong lakas. Meron akong natamaan. Sinundan iyon ng ingay… ng parang baboy na ginigilitan sa leeg. At ang nilalang na iyon ay napaurong pabalik sa dilim. Tumabi sa akin si Jasmine, ang kanyang punyal niyang hawak ay nagkukulay-pula sa liwanag ng apoy.
Panandaliang katahimikan ang sumusunod. Dinig na dinig ang madiing paghinga nina Tomas at Jasmine at ang paghikbi ni Daniel na nakaluhod pa rin at itinatago ang kanyang ulog sa kanyang mga hita at tinatakpan naman ng kanyang mga braso.
Pagkatapos ay bumalik ang mga bulong—mas malapit na ngayon, pinalilibutan kami na parang isang pangkat ng mga lobo.
Tinakpan ni Daniel ang kanyang mga tenga. Ang ingay ay tila alon na gusto siyang lunurin. Ngunit hindi ako puwedeng magpatalo sa takot. Dapat akong lumaban. Kaylangan kong mabuhay… para kay Eve.
“Diyos ko! Bitawan n’yo ako! Tulungan mo ako, Willy!”
Puno ng desperasyon ang boses ni Daniel nang may mga kamay na biglang lumabas mula sa dilim, pilit siyang hinahila palayo sa amin. Sumigaw siya, pilit na kumakawala.
“Pikit ka lang Daniel… pikit ka lang!” Wika ni Jasmine.
Huminga ako nang malalim, ipinikit ang aking mga mata, at iwinasiwas ang sanga patungo sa mga aninong nakahawak sa kanya. Tumama ito nang may mabigat na tunog. Napabitaw ang kalaban at nakawala si Daniel at bumagsak sa buhanginan. Lumuhod si Daniel at muling isinubsob ang kanyang ulo sa kanyang hita. Pinaligiran namin si Daniel.
Ramdam ko ang kagustuhan ng bawat isa sa amin na lumaban.
Isang putok ng baril ang umalingawngaw. Matatag na nakatayo si Tomas, nakatutok ang ang baril niya patungo sa dagat. Sinundan pa ito ng isa pang putok. Kasunod ng mga putok na iyon ang hiyaw ang ingay na likha na mga Sutsot. Dinig ko ang mga hakbang na palayo sa amin.
Ilang sandali pa’y katahimikan naman ang namayani sa paligid.
Ang mga demonyong halimaw ay lumayo na. Ang mga kaluskos at yabag ay naging mahina, nilalamon na ng tunog ng dagat. Dahil man iyon sa mga bala ni Tomas o sa tapang na ipinamalas namin sa pagtatanggol sa aming sarili ay hindi na mahalaga. Ang importante eh napaatras namin ang mga halimaw—sa ngayon.
Gayunpaman, muli naming narinig ang mga nakakapanghilakbot na mga hiyaw at tilian, pero sa pagkakataong ito ay mula na sa malayo.
Lumingon si Jasmine sa dagat at nagbigay ng babala, “Siguraduhin nating hindi tayo nakatingin sa iisang direksyon lang. Susubukan nilang bumalik para tapusin ang kanilang masamang balak bago mag-umaga. Sa ilalim ng kadiliman, mas madali para sa kanila ang sumalakay.”
Tumayo ako at nagsimulang manguha ng mga tuyong sanga para sa apoy. Habang inaayos ko ito, tinanong ko si Jasmine, “Kailan ba pumunta ang kapatid mo sa islang ito?”
“Matagal-tagal na rin—halos tatlong taon na. Isang writer ang kapatid ko at dati ring sundalo. Obsessed siya sa mga bagay na hindi nakikita at mahirap ipaliwanag. Mahilig siya sa mga kuwentong kababalaghan. Naakit siya sa mga misteryo ng islang ito at sa mga demonyong sinasabing nananahan dito.”
Tumigil sandali si Jasmine sa pagkukuwento. Pakiwari ko’y nangingilid ang kayang mga luha.. “Mahilig si Adam sa mga horror films—lalo na ‘yung tungkol sa possession at exorcism. Marahil ang kuryosidad na iyon ang nagdala sa kanya sa akala niya ay kwento lang.”
“Anyway,” patuloy ni Jasmine, “maikli lang ang panahon niya sa pagiging sundalo—dalawang taon. Umalis siya matapos makakita ng sobrang korapsyon sa sistema.”
“Paano niya nalaman ang tungkol sa Isla Miedo?” tanong ni Tomas.
“Nalaman niya ito sa girlfriend niyang si Julie, na ang tatay ay isa sa mga leaders ng Guardians of Light. Siya rin ang dating commanding officer ng kapatid ko sa militar.”
“Guardians of Light? Iyon ba ang pangalan ng grupong sinalihan mo?” tanong ni Daniel.
“Oo. Iyan ang pangalan ng isang grupo ng mga deboto ng Nazareno na inialay ang kanilang buhay upang labanan ang mga Sutsot. Sila ang pumipigil sa mga demonyong ito na makarating sa mainland. At kung may makalusot man sa kanila—gaya ng nangyari na noon—hindi titigil ang grupo hangga’t hindi sila nahanap at nauubos.”
“Bakit ka sumali sa grupong ‘yan?” usisa ni Daniel habang lumalapit.
“Kailangan kong malaman kung anong nangyari sa kapatid ko. Iyan ang aking pangunahing dahilan”
Huminga si Jasmin nang malalim bago nagpatuloy. “Lubos ang lubos ang pagnanais ng kuya kong pumunta sa islang ito para magsulat ang tungkol sa mga demonyo. Sabi niya, kailangan niya ng impormasyong galing mismo sa karanasan. Walang nagawa si ate Julie kundi sumama sa kanya.”
Nagsimulang mangilid ang luha ni Jasmine “Simula nang araw na iyon, naglaho ang kapatid ko nang walang bakas. Nang hanapin ng mga magulang ko si Julie, nalaman kong pati siya ay nawawala na rin.” Dama ko ang lungkot ni Jasmine habang ikinukwento ang mga nangyari.
Habang nagsasalita siya, tila may kumurot sa dibdib ko. Kung mawawala sa akin si Eve sa parehong paraan—kung lalamunin siya ng mga anino ng islang ito—igugugol ko ang buong buhay ko sa pagsisisi na hindi ko man lang nasabi sa kanyang mahal ko siya.
“Sigurado akong pumunta sila rito,” ani Jasmine. “Hindi naniniwala ang mga kaanak ni ate Julie pero naaalala ko ang pananabik ng kapatid ko na sa wakas ay makarating dito. Sabi niya, sa wakas ay mabubunyag na niya ang misteryo ng mga Sutsot at ng Isla Miedo. Susulat daw siya ng isang libro tungkol sa islang ito at sa mga Sutsot. Kung totoo ang sinabi ng kapatid ko, may grupo rin ng mga tao na interesadong-interesado sa isla ang sumama sa kanila.”
Tumigil siya panangdalian, pilit binabalikan ang mgaa nakaraan. “Sa isang pista noon ng Nazareno, isinama ako ni Julie sa isa sa kanilang mga pagtitipon. Doon ko nakilala si Marco.”
Isang matipid na ngiti ang sumilip sa kanyang mga labi perso mabilis na naglaho. “Naging magkaibigan kami, at ginamit ko ang pagkakaybigan naming iyon para makasali sa kanila. Mahigit isang taon na ako sa grupo. Pero matapos ang ginawa kong pagsuway kay Mang Fidel eh baka tinanggal na nila ako.”
Patango-tango lamang kaming tatlo. “Ang tatay ni Marco ay isa sa aming mga pinuno.”
“Siguro ay alam ng Simbahang Katolika ang tungkol sa grupo niyo,” and seryoso kong tanong.
“Alam nila. May papel ang Simbahan sa pakikipaglaban sa mga Sutsot. Karaniwan, ang kura paroko ang isa sa mga pinuno ng grupo.” Bahagyang lumapit si Jasmine, tila papahina ang boses niya. Marahil ay napagod siya sa dami ng pinagdaanana naming pagsubok.
Pagkatapos ay nagtanong siya, “Pamilyar ba kayo sa mga Knights Templar?”
“Teka!” sabat ni Tomas. “Parang narinig ko na ‘yan nung napanood ko ‘yung The Da Vinci Code.”
Nabuhayan si Daniel. “Napanood ko iyon! ‘Yung tungkol sa mga secret orders?”
Hindi ko mapigilang tumawa. Ang banggitin ang mga bagay na sinasabi nila sa lugar na ito ay parang kalokohan. Sino’ng mag-aakalang ang mga Sutsot ay may kaugnayan sa kasaysayan ng mga sinaunang lihim na samahan ng mga Kristiyano?
“Isipin niyo na lang na mga sundalo sila ng sinaunang simbahan,” sabi ni Jasmine. “Nilalayon nilang protektahan ang mga tao—laban sa mga masasamang tao at laban sa tinatawag nilang mga halimaw. Nilalabanan nila ang laman at ang espiritu.”
Napakunot ang noo ni Tomas. “Huwag mong sabihing… may mga Templar sa grupo niyo?”
Nagsalubong ang mga kilay ni Jasmine. “Hindi Templars mismo—kundi mga kahalintuland na grupo na may parehong paniniwala. Sila ang tumulong na itatag ang Guardians of Light at nagsanay sa mga unang miyembro nito daan-daang taon na ang nakalipas. Kahit ngayon ay tumutulong pa rin sila sa grupo”
Hinalo niya ang mga baga sa siga gamit ang isang sanga. “Pumunta dito ang mga Kristyano mula sa Europa noong panahon ng kolonyalismo hindi lang para sa teritoryo, kundi dahil naniniwala silang may mga demonyong nakatira rito. Pakiramdam nila ay tungkulin nilang ubusin ang mga halimaw. Bago pa man sila magpunta, ang mga mandirigmang Hindu at Muslim ay nakipaglaban na rin sa mga halimaw na ito. Nang mabigo silang pukasain ang mga demonyo y humingi sila ng tulong mula nga sa mga Kristiyano.
Napapabuntung-hininga si Daniel sa mga karagdagang naririnig tungkol sa mga Sutsot. “Eh ano pa ang sino ang pwedeng tumalo sa kanila? Kung ang mga mandirigmang Hindu, Muslim at Kristyano ay hindi sila nagapi eh ano ang magiging laban natin sa kanila.”
Gusto ko sanang paalalahanan si Daniel na may training kami sa martial arts at sa paggamit ng baril dahil nga Crinimology ang kurso namin. Pero sapat ba iyon laban sa mga halimaw.
“Sabi nga ni Jasmine, puwede silang patayin,” ang wika ni Tomas.
“Oo,” tango ni Jasmine. “Pero hayaan niyong linawin ko ang ilang bagay. Kapag pumasok na sila sa katawan ng tao, mapapatay ninyo sila sa pamamagitan ng bala o anumang matalim na bagay na binasbasan ng banal na tubig—gaya ng hunting knife ko. Ang mga sibat at itak na ginagamit namin, na malamang ay nakita niyo sa bangka namin kanina, ay binasbasan ng mga pari sa aming grupo. Ganoon din ang mga bala sa baril nina Sir Fidel at Marco.”
Nagtanong ako, “Paano naman ‘yung mga bote ng gasolina? Para saan ‘yun?”
“Para ‘yan sa mga Sutsot na hindi pa nakakapasok sa katawan ng tao. Bahagi ito ng parusang ibinigay ni Lucifer nang palayasin sila sa Impiyerno. Apoy ang tatapos sa kanila.”
“Napaka-ironic naman niyon na ang mga demonyong galing sa impyerno eh sa apoy mamamatay.” Ang wika ni Daniel, mukha niya’y larawan ng pagdududa.
“Takot ang mga Sutsot sa apoy. Tinutupok nito ang kung ano mang sangkap ang bumubuo sa kanila. Umiiwas sila sa ningas ng apoy. Iyon ang dahilan kung bakit may dala kaming mga flame thrower kapag hinahanap namin sila.”
“Bakit hindi natin sunugin ang gubat?” biglang sabi ni Daniel. “Lintek na mga demonyong ‘yan! Gawin na natin ngayon!”
“Kapag nahanap ko na ang kapatid kong si Eve, gagawin natin ‘yan,” sabi ni Tomas.
“…at ang kapatid kong si Adam,” mahinang dagdag ni Jasmine.
Ang kanilang mga pangalan—Adam at Eve—ay nagpapa-alaala sa Hardin ng Eden… pero ang lugar na ito ay malayo sa paraiso. Ang Isla Miedo ay ang impiyerno sa lupa.
“Hindi ba naisip ng grupo ninyo na sunugin ang buong isla para maubos ang mga halimaw na ito?” tanong ni Tomas.
“Bahagi ‘yan ng plano,” sabi ni Jasmine, “pero wala ngang nakakarating sa isla maliban na lang kung ihahatid sila ni Kharon. At lagi kaming bigo tuwing gumagawa kami ng hakbang para makarating dito.”
Muling umiral ang katahimikan sa isla. Tila napagod ang mga Sutsot sa kakaatungal.
“Sige, magpahinga na muna tayo. Kung kaya niyo, matulog muna kayo. Maghalinhinan tayo sa pagbabantay,” sabi ko, paos ang boses sa pagod.
Ang paliwanag ni Jasmine ang nagpatatag sa akin. Ang takot na kanina pa nakapulupot ng mahigpit sa dibdib ko ay medyo lumuwag. Nasusugatan sila… dumudugo. Namamatay sila. May laban kami.
Ang mga hiyaw ng mga Sutsot ay hindi na nakakatakot katulad noong una kong marinig ang mga ito. Ang malaman na puwede silang sugatan at patayin ay nakabawas sa talim ng aking takot. May pag-asa pa kaming makalabas sa islang ito nang buhay.
Ang babala ni Kharon—na isa lang sa amin ang mabubuhay—ay nananatili pa rin sa isip ko na parang isang mantsa. Siguro ay hindi na ito mawawala. Pero nagpasya ako noon din na gagawin ko ang lahat para mabuhay… at para masiguradong ligtas si Eve.
Bumulong ako ng isang dasal, humihingi ng lakas at proteksyon.
*****
Nagsimulang sumilip ang bahagyang liwanag. Nagsimulang magising ang kagubatan. Naririnig ko na ang huni ng iba’t ibang ibon. Noon ko nakita ang ganda ng Isla Miedo sa buong ningning nito. Ang buhangin ay pino at puti, at ang mga bato ay maliliit at bilog. Hangga’t abot ng aking tanaw, ang matatayog na puno ng niyog ay tila umaabot sa langit. Sa likod ng mga ito ay may mga puno pang mas matatayog.
Pero ang islang ito ay impiyerno sa likod ng isang magandang maskara. Sa unang tingin, hindi mo iisiping sa likod ng mga punong iyan ay may mga halimaw na nag-aabang. Ang mga puno ay nagsisilbing piping saksi sa karahasang ginawa at ginagawa ng mga demonyo.
Sa may gilid ng dagat, napansin ko ang dalawang katawan na nakahiga malapit sa amin. Itinuro ko iyon kay Jasmine, na kasama kong nagbabantay habang umiidlip sina Tomas at Daniel.
Ginising namin sila at nilapitan namin ang mga bangkay. Nanguna si Tomas, nakatutok ang baril.
Ang mga bangkay ay nababalutan ng isang madulas at kulay-berdeng likido—malapot, kumikinang, tila nagliliwanag. Dugo, sa isip ko—dugo ng mga halimaw.
Tinulak ni Tomas ang isang bangkay gamit ang kanyang paa. Sinusuri kung gagalaw ito. Hindi ito tuminag.
“Teka,” sabi ni Jasmine, habang binubunot ang kanyang hunting knife.
Bago ko pa maitanong kung anong gagawin niya, hinablot niya ang isang kumpol ng buhok at iwinasiwas ang talim sa lalamunan. Napangiwi ako sa tunog nang nilalaslas na laman. Nang gawin niya rin iyon sa isa pang bangkay, tumalikod na ako.
Nakakita na ako ng mga hayop na kinakatay noon. Ang isa kong tito ay isang matadero. Nakita ko na siyang gumilit ng lalamunan ng baboy at magbalat ng baka na parang wala lang. Maraming beses ko na ring natulungan ang aking nanay na magkatay ng manok. May mga pagkakataon na ako mismo ang gumigilit sa leeg ng manok. Akala ko ay manhid na ako sa paningin ng dugo.
Pero ito—iba ito. Ang makitang gawin ito sa isang tao ay nakakapangilabot.
“Kailangan nating masiguro,” sabi niya. Pagkatapos, sinalubong ang tingin ko, dagdag niya, “Kung sakaling pasukin ako ng isang Sutsot… gawin nyo sa akin ang ginawa ko. Huwag kang mag-aalinlangan.”
Sandaling walang nagsalita sa amin. Nakaluhod kami sa tabi ng mga bangkay, sinusuri ang mga mukhang dati ay sa tao na inagaw ng halimaw. Wala na ang kanilang mga mata. Ang ibang bahagi ng kanilang katawan ay nanatiling buo.
Hindi mo talaga aakalaing ganoon katapang at katibay ang sikmura ni Jasmine. Resulta ito marahil ng matagal na panahong ginugugol sa pagsasanay bilang isang Guardian.
Kung titignan si Jasmine ay parang babaeng mahinhin. Mayumi. Parang hindi makabasag-pinggan. Hindi ko akalain na makabasag-bungo pala. Matibay hindi lamang ang loob kundi pati sikmura.
“Mga kasama sila ng kapatid ko,” bulong ni Tomas, paos at hindi pantay ang boses. “Madalas silang bumisita kay Eve kapag walang klase.”
Ang pighati sa boses ni Tomas ay nagdulot ng matinding pag-aalala rin sa akin para sa kaligtasan ni Eve.
Totoo nga, kung gayon, na ang mga Sutsot ay namamatay kapag nasa loob na sila ng katawan ng kanilang biktima.
“Silver bullet ba ang ginamit mo?” mahina kong tanong.
Tumango si Tomas. “Anim na bala na lang ang natitira, nakagamit na ako ng dalawa.”
“Ang ganitong uri ng bala ay kaya silang patayin kaagad. Ang ordinaryong bala na hindi pilak o binasbasan ay tumatagos lang sa katawang sinaniban nila pero hindi nasasaktan ang demonyo. Maaaring magdulot ito ng pagdurugo, pero hindi sila mamamatay,” ang paliwanag ni Jasmine.
Habang nagpapatuloy si Jasmine sa pagpapaliwanag, ay muli akong umuusal ng panalangin.
“Kapag namatay ang mga demonyong katulad ng Sutsot, ang kaluluwa nila’y nakatakdang mapupunta sa dagat ng apoy—isang lugar ng walang hanggang parusa na hindi na nila matatakasan.”
Nang matapos magsalita si Jasmine ay tinanong ko sila. “Bakit parang nag-aalinlangan ang mga Sutsot na salakayin tayo ng sabay-sabay? Sa dami nilang iyon, walang tayong magiging depensa. Mapapatay natin siguro ang ilan lang sa kanila.”
Naghari ang katahimikan. Tumutunog ang apoy habang pinag-iisipan nila ang tanong ko.
“Dahil ba alam nilang ang mga bala ni Tomas at ang patalim ni Jasmine ay makakapatay sa kanila?” tanong ko.
“O siguro ay marami pa silang mga lamang kinakain.” Seryosong sabi ni Tomas. “Baka tayo ang inirereserba nila para sa huli.”
Dagdag ni Daniel, “Maaari kayang may iba pang dahilan?”
Ang mga mata ni Jasmine ay nanatiling nakatutok sa madilim na guhit ng mga puno. Nang sa wakas ay magsalita siya. “Ang mga demonyong ito—lalo na ang pinuno nilang si Berith—ay napakatuso. Mahirap hulaan kung anong masamang plano ang hinahabi nila.”
Muling lumitik ang apoy, at ang gabi ay tila nagpipigil ng hininga. Sa likod ng mga punong iyon ay naghihintay ang mga Sutsot.
Unti-unting humina ang ningas, ang mga talsik ng apoy ay tumatalsik paitaas gaya ng mga ligaw na kaluluwang nilalamon ng dilim.
At sa gitna ng katahimikang iyon—lumitaw ang mga unang sinag ng araw.
M.A.D. LIGAYA
M.A.D. L I G A Y A 