M.A.D. L I G A Y A

(Maikling Kuwento)

Pinapapunta kami ni Mr. De Villa, ang aming punong barangay, sa kanyang opisina. May reklamo daw kay Junior. Ang kapitbahay naming si Aling Cora ang nag-file ng complaint. Pinilit kong alamin sa nagdala ng notice kung bakit, pero ayaw nitong sabihin. Basta pumunta na lamang daw kami doon bandang ala-una ng hapon.

Inisip ko kung ano nanaman ang isyu ni aling Cora sa pamilya namin. Kinarir na yata ang pamimwisit sa amin. Sa dinami-dami naman kasi ng puwedeng maging kapitbahay, bakit siya pa at bakit nagkataon pa na magkatapatan ang aming bakuran na ang nakapagitan ay isang lamang makipot na eskinita.

Walang mapagsidlan ng kayabangan si Aling Cora at lalo pang naging mapagmataas nang maging personal assistant ng asawa ng mayor sa bayan namin.

Dati’y inaway nito si Nanay. Sumunod ang kapatid kong si Jeng. Ngayon naman ang puntirya niya ay ang bunso namin. Marahil ako na ang susunod.

Kung ano man sana ang problema tungkol kay Junior ay puwede naman sigurong pag-usapan na lang namin bilang magkapitbahay. Bakit kailangang dalhin pa niya sa barangay. Hindi makakatulong sa kalagayan ng kapatid ko ang ginawa niyang iyon.

Nagpasya akong tanungin si Junior kung ano ba ang ginawa niya, kaya’t pinapatawag kami ng aming kapitan sa barangay. Hindi siya sumagot. Umiling-iling lamang siya.

“Sige na, Junior! Good boy ka naman, ‘di ba? Sabihin mo naman sa akin, o. Ano ba ang nangyari? Bakit inirereklamo ka ni Aling Cora?” Ang hiling ko sa aking bunsong kapatid. “Kapag sinabi mo sa akin ay ibibili kita mamaya ng paborito mong cheese cupcake.”

Tiningnan lamang ako ni Junior, ngunit hindi pa rin ito nagsalita. Sinimangutan pa ako. Halatang wala nanaman s’ya sa mood. Gusto kong mainis ngunit pilit ko na lamang siyang

inunawa. Hindi ko na siya pinilit at baka umiyak siya at magwala. Ganun siya kapag naiinis o nasasaktan. Iiyak, magsisigaw at minsa’y naninira ng mga gamit na mahawakan.

Special child ang kapatid ko. Meron siyang Down syndrome. May pagka-moody. Dapat ay Grade 4 na siya, pero dahil nga sa kanyang kalagayan ay mabagal ang kanyang mental development. Parang sa isang 3-taong bata pa lamang ang kanyang pag-iisip. Maliit kumpara sa normal ang kanyang ulo. Maging ang kanyang mga tenga at labi man ay may kaliitan din. Hindi proporsyonal ang sukat ng kanyang mga paa’t kamay sa kanyang katawan. Utal din siyang magsalita. Laging inuulit ang unang pantig ng bawat salitang bibigkasin.

Hindi siya makapag-aral dahil sa kanyang kalagayan. Walang provision for special education sa mga public schools sa lugar namin. Sinubukan noong i-integrate siya sa regular classes, pero hindi naging maganda ang resulta. Natakot ang ibang classmates niya sa kanya at ang iba nama’y madalas siyang pagtawanan dahil sa kanyang kakaibang anyo. Hindi naman siya mabigyan ng sapat na atensyon ng teacher noon dahil mahigit limampu ang bilang ng mga estudyante sa klase. Tumigil na sa pagpasok si Junior nang minsan ay may classmate na nanakit sa kanya. Lumaban siya, nagwala sa klase at ipinagbabato ang kahit anong mahawakan. Maraming nasaktan sa mga kaklase niya noon at natural na magreklamo ang mga magulang ng mga ito.

Hindi na nga pumasok si Junior mula noon. Wala naman kaming sapat na pera para pag-aralin siya sa isang school for children with special needs. Ganun pa man, kapag may pagkakataon, ay tinuturuan ko ang aking kapatid ng basic reading, writing at math.

Hindi rin namin kayang ipagamot si Junior. Patay na ang aming ama, limang taon na, at tanging ang nanay ko lamang ang nagtataguyod sa aming magkakapatid. Nagtitinda siya ng damit sa isang maliit na puwesto sa palengke. Kapag walang pasok ay halinhinan kami ni Jeng na tumutulong sa pagtitinda. Iyong lamang ang source of income ng aming pamilya. Ganun pa man

ay pilit na iginagapang ni Nanay ang pag-aaral namin. Si Jeng ay nasa high school at ako nama’y nasa kolehiyo. Education ang kurso ko at dahil kay Junior ay magme-major ako sa Special Education. First year pa lamang ako pero nagbabasa na ako ng literature tungkol sa mga batang may special needs, lalo na ang may Down syndrome. Nanonood din ako sa YouTube ng mga documentaries tungkol sa kalagayan ng aming bunso. Gusto kong kahit papaano ay matulungan ko ang nanay sa pag-aalaga kay Junior.

Bagama’t bata pa’t maganda ang nanay at maraming nanliligaw, ay hindi na ito muling nag-asawa. Inilaan na ng aking ina ang buhay niya para kay Junior at sa amin ni Jeng. Madalas na nababalita sa amin na kabit daw ang nanay ng kung sino-sino. Tinatawanan lamang niya ang mga ganoong tsismis. Hindi ko pinaniniwalaan iyon. Kilala ko ang aking ina. Hindi siya kailanman gagawa ng bagay na ikasisira niya at ng aming pamilya. Hindi niya dudungisan ang pangalan ng pumanaw kong ama.

Napabalita rin noon na niligawan si nanay ni Mang Nestor, ang asawang pulis ni Aling Cora. Kilalang babaero si Mang Nestor at sinubukan niyang makascore sa aking ina. Nire-regaluhan ng kung anu-ano ang nanay. Pero hindi siya pinatulan nito. Alam ni Aling Cora iyon. Kaya nga’t mainit ang dugo nito sa nanay at sa amin. Minsan ay tinapatan niya ang bahay namin at sinabihan ang nanay na tigilan ang kanyang asawa. Hindi pumatol sa pang-aaway na iyon ang aking ina.

Nagkagustuhan din ang anak niyang si Alfred at ang kapatid ko. Magkakalase sila at madalas magkasama. Galit na galit si Aling Cora nang malaman niya ang tungkol doon. Tumapat nanaman naman siya sa bahay namin at nagtatalak. Napilitang i-break ni Alfred ang kapatid ko at pagkatapos ay inilipat siya sa isang school sa Maynila upang tuluyan nang makaiwas kay Jeng.

Ayaw na ayaw din niyang nakikipaglaro ang limang taong anak niyang si Girlie kay Junior.

Madalas na itinataboy ni Aling Cora ang kapatid ko kapag ito’y nagpupunta sa kanilang bahay.

Sinubukan ding bilhin ni Aling Cora ang lupa’t bahay na ipinundar para sa amin ni Tatay. Hindi pumayag ang aking ina. Iyon daw ay alaala ng aking yumaong ama at walang halagang puwedeng itumbas doon.

**********

Halos tanghali na nang dumating sa bahay ang nanay at si Jeng mula sa palengke. “Nasaan si Junior!” ang nanggagalaiting tanong ni Nanay. Nakakunot ang noo ng aking ina at hindi mangiti.

Nilapitan ng nanay si Junior na nakaupo sa sahig habang nanonod ng TV sa salas. “Ano bang kabalbalan ang nagawa mo at ipinapatawag tayo sa barangay ha?” ang tanong ni Nanay habang hawak ang magkabilang balikat ni Junior. “Junior naman, hirap na hirap na kami sa pag-aalaga sa’yo tapos problema pa ang idudulot mo.”

Mahigpit ang pagkakahawak ng nanay sa mga balikat ni Junior kaya’t halatang namimilipit ito sa sakit habang nakapikit. “Magsalita ka, ano ba ang nangyari at inirereklamo ka ni Aling Cora ha…ano?”

Sa halip na sumagot ay bumunghalit ng malakas na iyak ang aking kapatid. Tinabig ang mga kamay ni Nanay at nagpagulong-gulong ito sa sahig. Umiyak nang umiyak si Junior, malakas, nakakabingi. Nang tumigil ito sa paggulong ay sinimulang pagsisipain ang mga upuan sa salas habang ito’y nakahiga.

Natigilan ang nanay. Nahimasmasan. Nakita kong nangilid ang luha. Marahil ay nagsisisi sa pamamaraang ginamit sa pagtatanong kay Junior.

Lumapit si Jeng kay Junior. Nais sigurong pigilan ang huli sa ginagawa. Ngunit siya manay nasipa.

Nang tumayo na ang bunso naming kapatid ay nilapitan ko na ito. Ang susunod na gagawin niya ay maghahanap ng alinmang bagay na ibabalibag. Niyakap ko siya.

“Tama na bunso. Good boy ka ‘di ba.”

Pilit na kumakawala si Junior mula sa pagkakayakap ko. “Bb…bad ka…kayo! Bb…bad!!!” Pautal na sabi ni Junior habang umiyak pa rin siya at isinusuntok sa likod ko ang kanyang mga kamay. Paulit-ulit ang suntok niyang iyon sa aking likod. Hinayaan ko lamang. Masakit, pero pilit kong tiniis.

“Sorry na bunso! Sorry na! Tama na!”

Habang nagtatagal ay naramdaman kong humihina na ang suntok ni Junior sa likod ko.

Tumigil na rin siya sa pag-iyak.

Ganun ang role ko kapag may tantrums si Junior. Kapag umiyak at nagwala ang bunso namin at akma nang maghahanap ng ibabalibag ay kailangang yakapin ko na siya upang huwag makapanira at makapanakit. Titiisin ko ang sakit ng suntok o sipa niya hanggang siya ay kumalma.

Nang maayos na si Junior ay nilapitan kami ng nanay.

“Junior, anak. Sorry ha. Nabigla lang ang nanay. Pagod lang kasi ako.”

“Bbb…badd kk…ka na…nanay. Hi…hindi mm…mo n…na a…ako ll…love” ang sagot ni Junior. Humulagpos sa pagkakayakap ko si Junor. Nahiga ito sa ilalim ng upuan. Hinayaan na lang namin s’ya doon.

Iyon ang laging huling stage ng tantrums ni Junior. Pupunta ito sa ilalim ng upuan, mahihiga doon nang ilang minuto at kapag okay na siya ay kusang aalis doon. Paminsan-minsan naman na kapag gusto kong umayos kaagad si Junior ay sinasabi kong may dumarating na pulis at may dalang baril. Kaagad na tatakbo sa akin ito at yayakap. Takot na takot sa baril si Junior. Kapag bukas ang TV at may nakitang baril sa pinapanood, ay tatakbo ito sa akin. May mga pagkakataon na  lalampasan niya ako’t sa labas  ng  bahay tatakbo. Kapag ganoon ay kailangan ko siyang sundan. Minsan kasi   ay muntik na  siyang mabundol  ng traysikel nang tumakbo siya

Palabas ng bahay.

“Nanay, alam n’yo na pala ang tungkol sa complaint ni Aling Cora.” Tumango lamang si

nanay.

“May nagbulong sa kanya kanina sa palengke, kapatid nung secretary sa barangay. Sinabi ngang inirereklamo ng mahaderang kapitbahay natin si Junior,” ani Jeng.

“Ganun ba?” sagot ko kay Jeng. “Teka, nakita ko nga pala naglalaro kahapon sina Girlie at Junior sa harap ng bahay nila.”

“Hindi ba kabilin-bilinan ko kasi sa inyong dalawa na huwag ninyong hahayaang makipaglaro si Junior sa anak na iyon ni Aling Cora!!!”

“Nanay, tanging si Girlie lang ang batang gustong makipaglaro kay Junior. Best friends sila. Kaya hayaan lang natin s’ya. Masaya si bunso kapag magkasama sila ni Girlie. At kapag pinipigilan kong pumunta doon ay nag-iiyak at gumulong sa sahig,” sagot ko sa nanay.

“Nandoon na ako pero laging itinataboy ni Aling Cora na parang aso ang kapatid n’yo kapag nakikita s’ya d’yan sa kabila. At kaya takot sa baril ‘yan eh minsang tinutukan na siya ng baril ni Mang Nestor para umalis sa bakuran nila.”

“Mas madalas namang wala doon sina Aling Cora at Mang Nestor.” tugon ni Jeng. “Hay naku, nakahanap na naman ng dahilan ang Aling Cora na iyan para idikdik tayo. Si Nanay kasi. Sana pumayag ka na lang na bilhin nila ang lupa’t bahay na ito, magpakalayo-layo tayo sa kanila para tahimik na buhay natin.”

“Jeng, alam mo na ang isasagot diyan ng nanay.” Tinignan lang kami ni nanay. Wala itong sinabi.

“Oo na. Oo na!!! Kuya… hindi kaya nasaktan ni Junior si Girlie kaya ganun?”

“Hindi gagawin ni Junior iyon. Napakaamo’t napakabait niya kay Girlie. Minsan nga tinatawag pa natin iyong bata para siya ang magpatigil sa tantrums ni Junior.”

“Malalaman natin mamaya. Hala, Jeng, Sean…maghain na kayo nang tayo’y makakain na.

Bago mag ala-una kaylangang nasa barangay tayo.

ANG KAPALIT NG LIHIM – Part 2
(04-01-2026)