Punso Sa Likod Bahay
“Nagmamadali ka yata pareng Teban?”
Ang tanong ni Pedro sa kanyang kaybigan.
“Oo pare, albularyo’y pupuntahan,
Nagkaproblema inaanak mong si Juan.”
“Lumaki’t namaga ang paa ni bunso
Nang sa likuran namin sila’y naglaro
Paano ba naman sinipa ang punso
Kaya hayon nagalit yata ang nuno.”
“Pati nga iyong kaybigan n’yang kalaro
Aba eh dinuraan daw iyong punso
Kaya’t sa kanya ma’y nagalit ang nuno
Hayun ang pobre… namamaga ang nguso.”
“O… pareng Pedro saan ang tungo mo n’yan?
Biglaan mo yata akong nilayasan!”
“Pare… likod-bahay ninyo’y pupuntahan –
Iyong punso doo’y aking iihian.”
Nang Maholdap Si Mam
Kayo po ay muli kong kukwentuhan,
Paksa natin ngayo’y tungkol sa holdapan,
Kwento na nasagap sa isang huntahan,
Nang mga kapwa guro’y naka-umpukan.
Nang kwentong holdap ko’y kanilang nadinig –
Aba’y may isa ng tawa’y bumunghalit.
Isang kwento daw ang samagi sa isip,
Nang magsimula siya kami’y tumahimik.
Isang gabi guro niya sa kolehiyo,
Sumakay sa bandang Taft papuntang Recto,
May mga kawatan… bilang daw ay tatlo,
Sumigaw – “Walang kikilos holdap ito!”
Ibang pasahero syempre’y nataranta,
Ngunit ang guro mukhang naka-relax pa,
Holdapan yata ay nakasanayan na,
Inihanda ang relo’t kaniyang pitaka.
Madaling-madali ang mga kawatan,
Mabilis na mga gamit ay sinamsam,
At nang ang guro na ang nilalapitan,
Isang holdaper kasama’y pinigilan.
Ang wika niya, “Brod, balato ko na si mam!”
“Magaling kong guro noon sa iskul ‘yan,”
Dugtong pa ay, “Hi! Good evening po madam.”
“Ako po ba ay inyong natatandaan?”
Natamemeng guro ay umiling lamang,
Ibang pasahero’y nagulumihanan,
At bago bumaba ang mga kawatan,
Wika ng isa – “Goodbye na po, ingat mam!”
Is The Workplace a Jungle?
I couldn’t agree more whenever people describe the workplace as “a jungle.” I have been working long enough – thirty years in eight different institutions in two countries – that I could cite a thousand or two reasons why I consider that description accurate in the metaphorical sense. There are uncanny similarities in the behavior of people inhabiting the working environment and the animals in the forest. Even the patterns of relationships between people in the field of work resemble the way the living creatures in the wild treat each other. Thus, they say, in the workplace “only the fittest survive.”
I have been in this jungle called workplace for three decades now. Here I am, still standing and breathing. I managed to hold my own against the different animals I cross paths with as I searched for greener pastures and overflowing water holes. I experienced being stared down by a lion, stalked by an eagle, ambushed by a crocodile, bitten by a snake, clipped by a crab, and stung by a bee. Attacks that left me scarred. Nevertheless, I survived – still alive.
How did I do it? How did I live to tell the tale?
I simply took a cue from Charles Darwin who theorized that “species with useful adaptations to the environment are more likely to survive.” Adaptation is the name of the game. That exactly is what I have been doing (and what you should also be doing if you intend to stay alive and sane in your workplace) – ADAPT.
If you wish not to be dinner for the predators it would behoove you to study carefully the environment of the workplace where you belong. Know what kind of animals you are dealing with. Study them carefully. You also need to put your survival instincts into full gear.
Predators lurk in the shadows. It could be a big cat hiding in the bushes or a mighty bird hovering above. These predators could the “people upstairs” or somebody from among you “downstairs.”
Don’t get me wrong. I don’t mean that all bosses who succeeded in their business endeavors did it at the expense of the people in the rank and file – like predators slaying their preys and eat them. It could be just a few, or half, or most of them. Nobody knows for sure. But definitely not all. Perhaps a majority of them (I hope) consider themselves rhinos and the people they hire oxpeckers whom they allow to freely land on their backs to feast on the insects pestering them.
The point I wish to drive at when I posited that they (the bosses) are predators is that they are at the top of the food chain and like it or not, when you agreed to work for them, you entered their territory. They dictate the terms and conditions of your employment. That doesn’t sound good but it’s the reality in the workplace.
The ones who own or manage the workplace are the alpha males. You need to have a full understanding of how they think and operate. Better if you could dig deeper and try to know what they like and dislike. If it is not too much for your dignity (or should we say EGO) to adapt to their whims and fancies then stay in the pack. These whims and fancies could be the policies that you consider disagreeable. You’ve got to make a choice whether to follow these policies or not. For not following, of course you are not naïve not to understand that there are consequences. Following the terms and conditions of your employment is not equivalent to flopping onto your back to show that you submit to the alpha males. It is simply like the chimpanzees presenting their backs, crouching, bowing and bobbing in order to show deference to the alpha in their group.
If not, if you are tired of being an omega, if your ego clashes with that of the alpha, the wisest thing to do is leave. Find another pack, or better still, be a lone wolf. Don’t be employed. Establish your own business and be your own boss. If you succeed and your business grows big, hire people. That is your chance to be the alpha and see for yourself if you are a better one than your former bosses or… worse than them.
Believe me, you cannot afford to take too much bravado and think you are that brave “angry bird” who would tweet your disagreement and not expect dire consequences. Your chirps will not go unheard and before you know it the eagle will swoop down on your nest and tear you apart with its powerful beaks.
More often than not, or almost always, that locking horns with the “powers that be” in the workplace is like a deer thinking it could take on a full-gown lion. It’s a losing proposition.
Of course not all bosses are saints. Some of them would take advantage of the people they hire in different ways. That you’d discover (hopefully) in time. So, why stay on a watering hole when you know that there are crocodiles under the mud waiting in ambush? Move out. You’re not a tree! You have limbs. Run, walk or crawl from out of there.
What about the predators among you “downstairs”.
Wherever you work, you’ll encounter malevolent individuals. So, be careful. Beware of the wolf in sheep’s clothing. These are co-workers who camouflage themselves as your friends but would stab you in the back when they have the chance.
Okay. Let’s talk more about the different animals in the workplace. You’ve got to be able to identify them if you really want to survive the wild called the workplace.
We have already mentioned about the big cats and the mighty birds. Yeah, including the wolves pretending to be sheep.
Are there other animals you ought to be wary of?
Yes, there are!
Watch out for them. Better watch them like a hawk.
Be careful of the buzzing bees called the rumormongers.
Thinking that they are your friends and therefore could be trusted, you share with them your darkest secrets. Letting the cat out of the bag is the biggest mistake you commit with this type of animals. Later you’ll just discover that the entire workplace is talking about the skeletons you’ve tried so hard to keep in your closet for so long.
Gossiping is a deadly disease in the workplace. It kills reputation and trust. It ruins relationships and careers. So widespread it is that even the people who consider themselves as professionals and who think of themselves as decent individuals spread gossips – both personal and work-related – unmindful of the pain and shame their traitorous act might inflict on their victims.
Identify who among your co-workers are fond of tittle-tattling. Don’t say anything negative to them about the work, co-workers, much less personal matters. Just listen when they talk. Don’t fall into their trap. They will quote you without batting an eyelid. But here is the best way to deal with them – avoid them like the plague. They sometimes appear as if they wouldn’t hurt a fly. That’s their facade. The truth is – they are dogs that eat dogs.
Among your co-workers, you should also be able to spot the crabs.
Why?
Do you know what happens when you put crabs in a bucket? They’ll try to escape by pulling back down others effectively preventing anyone of them from climbing out of the bucket.
That’s the origin of the proverbial “crab mentality.” The philosophy of the malevolent among your co-workers is “if they can’t have a promotion or an incentive, neither can you.” Some people in workplaces just don’t want to see their co-workers succeeding. They so hate it when somebody climbs up the ladder especially if they’ve been there longer. These are the snakes who would bite you with intrigues and gossips when they see you work harder than they do. They would accuse you of being a leech trying to suck the attention and favor of the people upstairs.
Don’t allow the venom of the snakes get through your nerves. Let them not succeed in getting your goat. Continue to work as hard as your personal values would allow you. Don’t be pig-headed like them.
That’s just the reality in the workplace – that generally there are two types of workers – the ants and the termites.
And with who would you rather be associated – with the ants in the workplace who keep themselves busy working and helping one another in order to achieve the goals of the organization or with the termites, whose actions and pronouncements, deliberate or otherwise, are damaging – not only to the organization but more so to themselves?
They are basically a negative bunch that should be avoided at all cost. The termites hold a grudge against the people upstairs for one reason or another and they think that by not doing their jobs the way they ought to and by behaving oddly, they could get even. They spin tales about the current state of the organization basically for the purpose of demotivating people. Be aware that the termites could also sow dissension among their co-workers.
Nonetheless, the people upstairs are not naïve. They could easily detect the existence of termites and they get them exterminated.
Watch out also for the parasites in the workplace.
The parasites seem to have special training in detecting generosity. Once they have spotted a kind-hearted co-worker who wouldn’t say no when asked for favors then they will have a field day. They would ask you to solve their work-related problems and sometimes even seek personal favors.
So, be careful. Learn to say no when you have to or else they would eat up your time and resources. They won’t hesitate to abuse you.
It’s okay if they return the favor. The problem is the word “reciprocate” is not in their vocabulary.
They also tend to exhibit that selfish attribute in their work. You could neither expect them to walk an extra mile for the organization nor perform their duties and responsibilities as stipulated in their contracts. They care for nothing but their salaries.
For the workplace to prosper, the relationship between the people and the organization should be symbiotic.
Let’s consider the relationship between the clownfish and the sea anemone. It’s a perfect example of a symbiotic mutualistic relationship. While the fecal matter from the clownfish serve as nutrients for the sea anemone, the latter provide the former with protection from its predators.
You can choose between becoming a parasite or a clownfish.
The workplace gives you a venue for professional growth and a source of livelihood. You need to keep it afloat. Your organization needs your help for it to succeed and continue existence. You may have disagreements with the people upstairs but you need to bear in mind that commitment to job and organization is different from commitment to your employers.
Lastly, in order to survive in the forest, you need to clearly determine where you rank in the food chain. Identify the different kinds of animals there. And most importantly – don’t stand in the path of your predators.
It’s as simple as knowing your designated place in the organization, being mindful of your words and actions, and being careful with how you deal with everyone. And remember that the most foolish thing to do is to offend your employers.
You have to study the culture of the workplace. Again… ADAPT. Remember what Charles Darwin said, “It’s not the strongest species that survive, nor the most intelligent, but the ones most responsive to change.
If you can’t adapt, if you feel so disrespected and gravely offended, if you think you are no longer growing professionally – what are you waiting for? It’s time to migrate to another forest.
If you think that your current workplace is (as described by Simon Sinek) “like a tree full of monkeys where everyone at the top, looking down, sees only smiles but everyone at the bottom, looking up, sees only asses” then you should leave as soon as possible. Unless you could stomach looking at the same “asses” everyday when you go to work.
And when you’re finally out and begin looking for a new workplace, don’t ever expect that you’ll find a perfect workplace. That’s a wild goose chase. You’ll never find one. You’ll see the same animals.
Ang Kasalanan ni Sister Joy
May apat na madreng namasyal sa labas
Nang makabalik… sa kumbento’y naglakad
Kanilang superyora sila’y tinawag
At sa opisina sila’y kinausap.
“Dating gawi tayo mga kapatid ko,
Pumasok kayo’t magusap-usap tayo.
Ano ang nangyari nang lumabas kayo?
Kung kayo’y nagkasala’y aminin ninyo.”
“Mother Claire… Ano ba ang dapat kong gawin?”
Hiyang-hiyang wika ni sister Luningning.
“Sa umiihing mama ako’y natingin
Nakita ko po’y kobrang nakalambitin.”
“Nagulat po ako sa aking natanaw
Tinignan ko lang po… hindi ko ginalaw”
“Naku Luningning, masyado kang magaslaw,
Mabuti at kobra’y hindi ka tinuklaw.”
“Luningning ang hardin ay iyong puntahan
Sa ilalim ng manga ay may sisidlan
Tubig doo’y akin nang nabendisyunan
Sumalok ka’t mata mo’y hugasan”
Hetong si sister Joy nang iyo’y madinig
Hindi napigilang siya’y humagikgik
At nang si mother Claire sa kanya’y tumitig
Napayuko siya’t biglang tumahimik.
“Mother Claire… Ako man po’y nagkasala.”
Ang sinabi naman ni sister Donita.
“Sumakay kasi ako ng jeep kanina,
Nang biglang pumreno ako ay nagitla.”
“O, ano ba ang nangyari ng pumreno?
Ano ang kasalanan na nagawa mo?”
“Lalaki pong nakaupo sa kanan ko…
Mother… nahawakan ko po sa pundiyo.”
“May nadakma po ako na parang bato,
Napakatigas mother… parang martilyo.”
“Donita… anak ka nga ng karpintero.
Hugasan ng holy water ang kamay mo.”
Si sister Joy muli nanamang natawa
Huminto lang nang tignan ng superyora.
Anito’y, “Sister Joy baka mautot ka,
Bakit mukha yatang ikaw ay masaya?”
“At sister Joy ha… meron akong napansin
Tuwing holy water aking babanggitin
Ang pagtawa’y hindi mo kayang pigilin
Mamaya ipaliwanag ‘yan sa akin.”
At superyora’y kay sister Lyn bumaling.
“O sister Lyn, meron ka bang aaminin?”
“Mother… ako ay pupunta na sa hardin
At holy water ay aking mumumugin”
“Ha! Ano ba ang ginawa mo sister Lyn?
Bakit ba ang bibig mo ang lilinisin?”
“Mother… may lalaking kumindat sa akin,
‘Di ko po napigilang siya’y murahin.”
“Akala ko… Oh sige ika’y magmumog,
Pagbalik mo holy water ako’y isalok,
Kasi eh gusto ko munang maghilamos,
Bago kami nitong si Joy eh magtuos.”
Naghilamos nga ang madre superyora,
Nang holy water ay kanya nang nakuha,
At si sister Joy tumawa nang tumawa
Habang si mother Claire sobrang nagtataka.
“Sister Joy tigilan mo na ang pagtawa.
Ayusin ang sarili’t magsalita ka.”
Tawahing madre’y pumormal at kumalma,
At bago nagsalita’y umubo muna.
“Iyong sisidlan sa ilalim ng mangga,
Ang nakalagay holy water po pala.
Napagkamalan ko kasing arinola
Eh doon po ako umihi kanina.”
Dissecting Positive Thinking
Some people say that positive thinking is nothing but a delusion. It is… to them. Yes, only to them. To those who think that positive thinking is just a fantasy, it is. What we think things are – they are. Our thinking shapes our truth. It is the brush we use to paint our reality. It doesn’t mean though that what we think about something is correct and is the absolute truth. The reality that our brush called thinking painted doesn’t apply to everyone.
To those who think positive thinking doesn’t work, it won’t. They’d better not try it because their efforts are deemed to fail. It’s unlikely though they would try, given the kind of mindset that they have.
Those who consider positive thinking as a crap also think of people who embrace it as not attuned to reality. Reality? Whose version of reality have the positive thinkers failed to tune in to? Have the idealists, realists, pragmatists, and existentialists (insert more “ists” here) already settled their disputes as regards the nature of reality? What I know is that the debates on whether reality is absolute or relative have not ended conclusively yet.
It’s so tempting to ask the question, “Is reality real?” Well, I just did but I will no longer explore that topic. Let me just share how Ran Zilca describes reality. He said, “Reality is not outside of you. It only exist in your mind, and you view it through your own unique lens, filtered by your senses, your memories, your mood, and by your thoughts. A different person would look through his or her own perspective, and may describe a vastly different reality, as if the two of you are at not all in the same place and time.”
So, nobody should force on anyone the version of reality informed by his or her personal experiences and created by his or her own brand of thinking.
But is it really necessary to run the gamut from classical to contemporary philosophies to discuss and argue the essence of positive thinking? That is tantamount to analysis paralysis. Positive thinking is not an issue to be resolved but a decision to be made. Accept it if you think it works. If not – reject it.
There is no need to argue the rightness and wrongness of positive thinking because it is not a moral issue? Positive thinking does not involve a difference of belief but it is a matter of preference. There’s no moral dispute.
If for example I chose to be optimistic, hopeful , and cheerful, I am not disagreeing with the pessimists. I am merely exercising my right to decide which mindset I would bear. My decision to embrace positive thinking would not affect the pessimists. It would not harm them. Would it harm me? How in the world could a mental attitude that expect good results and a successful future harm the person having it?
Critics better not say that positive thinking has no academic credibility, that no empirical evidence could be provided to prove that it works. It is not true that the proponents of positive thinking have nothing but anecdotal evidence to prove that it works. The critics simply ignoring the latest findings in the field of brain science and are not seeing how practices related to positive thinking, like meditation and mindfulness, have been gaining wide acceptance. There are lots of studies conducted to establish a scientific foundation for this idea.
In an article I wrote on positive thinking, I cited the works of Marc Guidi and Hans Villanueva as examples of studies that have been helping positive thinking develop academic credibility.
Evidence proving that positive thinking works are difficult to ignore, unless the critics are intentionally turning a blind eye. A website called “The Pursuit of Happiness” published an article entitled “Review of Key Studies on Mindfulness and Positive Thinking.” The said article is a list of links to several studies conducted in the areas mentioned in the title (of the said article).
Simply type “studies on positive thinking” in any search engine and you’ll find a lot articles and studies conducted about it.
Positive thinking is more than the “Law of Attraction” – the basic idea of the controversial 2006 documentary film “The Secret.” The principle “like attracts like” is not the be all and end all of positive thinking. The former is only one of the many ideas associated to the latter.
One strategy that advocates of positive thinking suggest is “fake it till you make it.” The critics call it absurd. But what if it works… the way a placebo drug does. Let people try anything that would get them out of a funk. Anyway, the said strategy is only one of the many strategies available for those who want to try positive thinking. If it doesn’t work – abandon it and try other available methods. Nobody really knows it it works or not. There’s no harm if one tries it. Remember that Alfred Adler, the Austrian medical doctor and psychotherapist who founded the school of Individual Psychology, developed a therapeutic technique that he called “acting as if,” a strategy that gave his clients an opportunity to practice alternatives to dysfunctional behaviors.
The one thing that is difficult for me to comprehend sometimes is why some motivational speakers are discrediting positive thinking. The only reason I could think is probably they are trying to sell another self-mprovement method and the only way they could get the attention they need is to say something negative about positive thinking.
The more we really try to dissect the essence of positive thinking using all the isms of intelligent people as lens the fuzzier it becomes. It is but a simple concept.
In Psychology they simply call it dispositional optimism.
Let’s simplify it further in a way that even the modest of minds could understand. Let’s call it hope.
It is as simple as this – Positive thinking is expecting that good things, rather than bad things, will happen… that success is attainable. Positive thinking is always trying until you get (and you become) what you want. It is a refusal to have limiting beliefs. It is deciding to choose only the positives in the different frames of perspectives.
Don’t get me wrong though. Yes, I have asserted (a few paragraphs back) that positive thinking is a simple concept. But making it work is difficult.
Positive thinking has been misconstrued as just that – thinking. It is not. It is not as simple as you close your eyes, take a deep breath, think about the things you want – money, good health, good relationship, peace of mind and what have you – think you have them, as hard as you could then when you open your eyes you’ll have them in front of you served hot in a silver platter. NO! It doesn’t work that way. That is not positive thinking but rather wishful thinking.
Positive thinking is just a springboard. Nothing happens if a person just thinks and doesn’t act. Isn’t that common sense?
In another article I wrote about positive thinking, I posited, “Positive thinking without positive action won’t work.” A plan of action is required – a plan of action that should be executed and vigorously pursued.
Thinking precedes action. People are (supposed to be) rational beings and whatever decisions they make, whatever course of action they take, they should think about it first. And which would be a better launching pad for the decisions we make and corresponding action we take – a positive frame of mind or a negative one?
Believing that good things are bound to happen and that success is attainable would lead people to know their purpose in life. If people have no limiting beliefs they will be prompted to define clearly their goals and frame a plan of action to attain them. The process will help them develop self-discipline and become self-sufficient, organized, and focused.
Positive thinking is not as simple as it seems. Let me reiterate that for it to work, a corresponding plan of action is required. And that would entail a lot of hard work, dedication, and discipline.
Actually, the believers and critics of positive thinking are both correct. It works and it doesn’t. Confused? Consider this – “Whether you believe you can do a thing or not, you are right.” That’s from Henry Ford. And here’s from Virgil… “Possunt quia posse videntu” (“They can because they think they can.”)
Ang Larawan Ni Ama
Hindi ko na nabilang kung ilang oras bago ko narating ang maliit na baryong sinilangan ng aking ama. Humahalo kasi ang yamot sa aking inip tuwing tumitingin ako sa relo noon kaya’t idinaan ko na lamang sa tulog. Nakadalawang bus at isang jeep ako at kinaylangan ko pang sumakay ng tricycle. Sanay naman ako sa matagalang biyahe kaso nga lang ay walang tigil ang ulan dahil may bagyong paparating. Baha’t maputik ang mga daan kaya mahirap ang magpalipat-lipat ng sasakyan. Kaya nga’t nagpasya akong hindi na lamang isama ang aking butihing maybahay sa lakad kong iyon. Mahihiluhin at mainipin siya sa biyahe. Napakabagal pa naman ang tinakbo ng aking mga sinakyan.
Sumablay pa ng kaunti ang huling yugto ng biyahe kong iyon. Nakalimutan yata ng driver ng tricycle ang kanyang trapal, o kaya’y tinamad lamang siyang ilagay ito kaya’t ginamit ko na lamang ang dala kong payong na panangga sa ulan upang hindi mabasa ang bitbit kong bag at mga pasalubong. Hinayaan ko ng mabasa ang aking mukha. Maging ang pantalon ko ay nabasa na rin. Hinayaan ko na lang. Sa halip na ako’y magmukmok ay nag-enjoy na lang ako sa tubig-ulang humihilamos sa mukha ko. Matagal-tagal na rin naman akong hindi naliligo sa ulan. Ipinalangin ko na lang na huwag sana akong sipunin o trangkasuhin dahil doon.
Nang malapit na akong bumaba ay humina nang kaunti ang ulan. Takip-silim na noon. Sarado ang mga bintana’t pintuan ng bahay ng aking mga tiyahin. Maulan at mahangin kasi. Ngunit may mga tao sa loob ng mga bahay nila. Bukas ang mga ilaw at may mga anino akong nababanaag na gumagalaw sa loob. Minabuti kong huwag na muna silang abalahin. Isa pa’y nabasa nga ako ng ulan. Kaylangang makapagpalit agad ako ng damit at makapagpakulo ng tubig. Masarap humigop ng mainit na kape sa pagkakataong iyon. Dumiretso na lang ako sa bahay ng aking ama.
Tahimik ang paligid. Ang naririnig ko lang ay ang patak ng ulan sa bubungan ng mga kabahayan at pagaspas ng mga dahong hinahampas ng medyo may kalakasang hangin. Natanaw ko na ang bahay. Noon ko lamang napansin na sa medyo malayo at kapag medyo madilim ay para palang maliit na haunted house na ang dating nito. Para bang kung dayuhan ka sa lugar na iyon at makikita mo ang bahay sa unang pagkakataon ay kikilabutan ka ng kaunti at mag-aatubili kang lumapit
Pumasok ako sa bakuran. Nakalaylay na halos sa lupa ang yari sa kawayang bakod sa harapan. Isang makalawang na yero lamang ang nagsisilbing harang. Mahaba ang mga damo sa harapa’t gilid ng bahay. Maraming dahon ang nagkalat. Nang pumasok ako sa terrace ay pumulupot pa sa mukha ko ang sapot ng gagambang hindi ko napansing nakaharang pala sa aking daraanan. Muntik nang pumasok sa bibig ko ang isang maliit na paru-parong nakalaylay sa sapot.
Nang nasa harapan na ako ng pintuan at hahawakan ko na ang door knob ay noon ko napagtantong wala nga pala akong susi. Dapat nga pala’y hiniram ko ang susi kay tita Cecille, ang bunsong kapatid ng aking ama. Wala na akong choice kundi puntahan si tita Cecille upang humiram ng susi. Ngunit bago pa man ako makahakbang palayo sa pinto ay biglang dahan-dahan itong bumukas. Ganoon ang mga eksenang napapanood ko sa pelikulang katatakutan. Pakiramdaman ko’y nagtayuan ang mga balahibo ko sa batok. Nag-alangan akong pumasok agad. Nang ako mahimasmasan ay naisip ko na siguro’y nakaligtaang lang i-lock ang pintuan ng sinumang nautusan ni tita Cecille na buksan ang ilaw sa terrace nang nagdaang gabi. Nagkataon lang na bigla itong bumukas nang ako’y nandoon na. Siguro dahil nga malakas ang hangin.
Nabanggit sa akin minsan ng tita ko na para maliwanag sa bahay ay binubuksan nila ang ilaw sa terrace tuwing gabi. Wala na kasi doong nakatira. Hindi na rin kasi doon namalagi si ate Lea, ang aking madrasta. Mula nang magkasakit ang aking ama’y madalang na siyang puntahan ng pangalawang asawa nito. Kaya’t nang mamatay siya at nagtangka si ate Lea na muling tumira doon ay hindi na pumayag ang aking mga tiyahin. Ako man ay hindi ko siya hahayaang manatili doon. Tinanggap ko siya’t iginalang bilang madrasta subalit naglaho ang amor ko sa kanya ng hinayaan niyang mamuhay mag-isa ang aking ama sa bahay. Hindi ko siya gustong sisihin pero marahil kung nandoon lamang siya noong atakihin sa puso si papa ay baka sakaling nadala pa ang aking ama sa hospital. Maaaring buhay pa sana siya ngayon.
Nang tuluyan na akong pumasok ay napangiwi ako nang sumalubong sa akin ang magkahalong amoy ng alimuom na galing sa maruming sahig at pader at sa dumi ng pusa. Kagyat kong binuksan ang bintana upang sumingaw ang masangsang na amoy.
Maraming agiw. Basa ang maruming sahig. Sira na kasi ang bubong na yari sa pawid. Tumutulo na tuwing umuulan. Palitin na. Hindi na naayos ang bahay, napabayaan na ito. Kaming magkakapatid kasi ay paminsan-minsan lamang napupuntahan ito mula nang sumakabilang-buhay ang aming ama. Ako nama’y nagta-trabaho sa Japan at dalawa hanggang tatlong beses lang ako sa isang taon kung umuwi.
Kung tututusin eh maliit lamang ang gastos kung ipapagawa ko ang bubong. Buhay pa man ang aking ama noo’y gusto ko nang gawing yero ito ngunit ayaw niyang pumayag. Mas presko daw ang pawid. Kapag naman napapansin kong may kaunting butas ang bubong ay sasabihin niyang hayaan ko na lang daw para nasisilip niya ang langit kapag siya’y nakahiga sa kanyang kama. Ganun ang aming ama. Ginagawang katatawanan ang ilang bagay na kung ituring ng iba’y suliranin.
Kaya ko namang pagandahin ang bahay nang sumakabilang-buhay ang ama. Napapinturahan ko na nga ang salas at pinalagyan ko ng pre-cast ang terrace na dating yari lamang sa kawayan ang harang. Ngunit kapag nagawa na ang bahay eh nakatitiyak akong gagawin itong tambayan ng panganay kong kapatid na lalaki at ng kanyang mga kabarkada. Gagawing inuman at walang nakakaalam kung ano pang kabalbalan ang puwede nilang gawin dito. Kaya hinahayaan ko lang munang ganoon ang lagay ng bahay. Ang isa pang mabigat na dahilan eh kapag maayos na maayos na ito’y baka tuluyan ng tirhan iyon ng panganay naming kapatid at ng kanyang pamilya. Hindi maaari iyon dahil ang bunso man naming kapatid na babae eh naghahanap din ng matitirhan at ilang beses na niyang nabanggit na gusto niyang manirahan doon. Kaya para walang problema napagpasyahan kong wala titira doon sa aming tatlong magkakapatid. Pinangakuan ko na lamang silang hintayin akong magkapera at susuklian ko na lamang sila sa kanilang parte sa bahay at maliit na lupang iyon ng aming ama.
Aywan ko ba kung bakit kasi hindi nagsikap magpundar ng lupa’t bahay ang dalawa kong kapatid. Hindi sila marahil nadala sa karanasan ng aming pamilya na palipat-lipat ng bahay. Noon nga’y pinalayas kami ng isang kamag-anak namin mula sa isang bahay na aming tinirhan. Hindi ko alam kung bakit at ayaw ko na ring alamin ang dahilan sa pangyayaring iyon. Baka rin kasi mali ang pagkakaintindi ko noon dahil bata pa nga ako. Hindi ako nagtanim ng galit kanino man dahil doon pero nagmarka sa isip ko iyon. Abang-aba ako sa aming kalagayan noon na kaylangan naming panandaliang tumira sa animo’y ulbo ng baboy na pagmamay-ari, hindi pa ng isa man sa mga kamaganak namin kundi ibang tao… kaybigan ng aking ama’t ina. Ang insidenteng iyon ang isa sa mga hinuhugutan ko ng inspirasyon para magsikap sa buhay, hanggang ngayon. Nag-aral ako at nagpunyagi. Pinilit kong magkaroon ng sariling lupa’t bahay.
Pero mas malaking inspirasyon para sa akin ang aking ama. Sa kanya ko natutuhan ang magpunyagi at tumayo sa sariling paa, ang magtiwala sa sarili at huwag umasa sa iba. Matalino’t madiskarte ang aking ama. Sabi nila ay sa kanya daw ako nagmana.
Nakatakdang dumating din kinabukasan ang dalawa kong kapatid. Babaang-luksa na kasi para sa aming ama. Mag-iisang taon na mula nang siya ay pumanaw. Tiyak na walang hanggang tanungan nanaman kung kaylan ko sila babayaran sa parte nila sa iniwang bahay at lupa ng aming ama. Tiyak na mangungulit nanaman sila na sa iba na lang namin ito ipagbili dahil gipit na gipit na sila’t kaylangang-kaylangan na nila ng puhunan para makapagsimulang makapagnegosyo. Para bang tanging iyon na lamang ang ang puwede nilang pagkunan ng ikabubuhay nila.
Hindi ko gustong mapunta sa ibang tao ang bahay at lupang iyon ng aking ama kaya’t dapat silang maghintay. Ni ayaw ko nga itong paupahan.
Maliit lang at sira-sira pa ang bahay at hindi ganoon kalaki ang kinatitirikang lupa. Subalit iyon ay ala-ala ng aking ama. Iyon ang aming nagsisilbing koneksyon sa angkang aming pinanggalingan kaya’t hindi ko papayagang mapunta iyon sa iba.
Matapos kong buksan lahat ng ilaw at makapagwalis ng kaunti sa salas ay pumasok ako sa kuwarto’t inilapag ko sa ibabaw ng lamesa sa ulunan ng kama ang aking mga gamit. Inilatag ko ang nakatiklop na banig at kumot na nasa kama. Mabuti na lamang at balot sa plastik ang mga gamit sa kama kaya malinis at walang masamang amoy. Gayon pa ma’y ipanagpag ko ng paulit-ulit ang mga ito bago ko inilatag.
Nagpalit agad ako ng damit. Pagkatapos, katulad ng aking nakagawian, ay kinuha ko ang larawan ng aking ama. Sa larawang iyon ay kuha ang kabuuan ng kanyang mukha hanggang sa dibdib, sa babang bahagi ng huling butones ng suot n’yang polo shirt. Ang larawan iyon na nakasabit sa dingding na nasa itaas ng isang lumang TV ay ang bantay sa bahay na iyon.
Dinala ko sa kuwarto ang larawan at pinunasan ng face towel kong nabasa ng ulan.
Nang malinis na’t itinaas ko ng kaunti upang ito’y pagmasdan eh parang nakita kong gumalaw ang mga labi ng aking ama sa larawan. Parang nginitian n’ya ako. Hindi ko na matandaan kung nakangiti nga ba talaga sa larawang iyon ang aking ama o hindi. Siguro’y namamalik-mata lang ako, dala marahil ng pagod at hilo dahil sa mahaba kong byahe.
“Kumusta na ba papa? Pasensya na po kayo kung ngayon lang ako nakabalik dito.”
Matapos kong sabihin iyon ay parang nawala ang ngiti sa labi ng ama ko sa larawan na animo’y nagtatampo. May kilabot na namang gumapang sa aking katawan. Nangalisag yata lahat ng balahibo ko.
“Naku si papa, nagpaparamdam ka ba.” Nagtapang-tapangan ako’t sinabing, “Sige nga pa pakita ka sa akin oh. Sige na pa.”
Naniniwala akong merong multo pero hindi pa ako nakakakita. Hindi ko masabi kung takot ba ako dito o hindi. Pero kung ang aking ama ang magpapakita sa akin eh baka yakapin ko pa siya. Nami-miss ko siya… sobra. Gusto ko talagang siyang makita. Kahit sa anyong multo man lang.
Pinagmasdan kong muli ang larawan ng aking ama. Maraming kuwento ang mga tiyahin ko tungkol sa larawang iyon. Minsan daw ay makikita na lamang nila ito sa salas ng kani-kanilang bahay. Ang sabi ko naman sa kanila ay baka isa lang sa mga pilyong pinsan ko ang gumagawa niyon at tinatakot lang sila.
May pamangkin naman ako sa pinsan na nagsabi na nang siya’y utusan ni tita Cecille na buksan ang ilaw sa terrace dahil papadilim na noon ay nakita n’yang blangko daw ang larawan ni papa at may narinig s’yang parang umiihi sa banyo. Nagtatakbo daw ito sa takot at kahit kaylan ay hindi na ito nautusang buksan ang ilaw. Hindi ko pinaniwalaan iyon. Inisip ko naman na baka lasing lang ang pamangkin ko noon. Pero hindi naman daw.
Marami pa na animo’y mga kababalaghan na nangyayari kaugnay sa larawan ng aking ama. Ipinagkibit-balikat ko lang lahat ng iyon. Sanay na ako sa ganoong uri ng kuwentuhan kapag may kamamatay lamang na isang tao.
“Kakauwi ko lang po pa. Sa susunod na buwan pa ang balik ko sa ko sa Japan. Miss na miss ko na po kayo.”
Ganun madalas ang ginagawa ko tuwing dumadalaw ako sa bahay ng aking ama. Hinahawakan ko ang kanyang larawan at kinakausap ko siya. Tinitiyak ko naman na ako lang ang makakarinig at baka isipin nilang nasisiraan ako ng ulo. Ang mga tita ko siguro ay alam na ganun ang ginagawa ko. Itinatabi ko pa ang larawan ni ama kapag ako’y natutulog at dinadala sa kusina kapag ako’y kakain. Saka ko lamang ibabalik ito sa ding-ding kapag ako’y paalis na.
“Sobrang dumi ng bahay mo papa. Napagod ako sa paglilinis. Nagutom tuloy ako ah. Tara kaya sa kusina, magpapainit ako ng tubig. Magkakape tayo at ipapatikim ko sa iyo itong super anghang na noodles na uwi ko.”
Para naging masaya ang itsura ng ama ko sa larawan matapos kong sabihin iyon. Ipinagkibit-balikat ko lang din iyon at inisip ko na lang na siguro pagod at gutom lang ako kaya parang may nakikita akong mga nagbabago sa larawan ng aking ama.
Posible rin naman na nakondisyon ang isip ko ng mga paulit-ulit nilang kuwento tungkol sa larawan ng aking ama kaya nai-imagine kong nagbabago nga ito kahit hindi naman .
“Puro porma ka lang naman pa. Paradaman ka lang ng paramdam, eh ayaw mo namang magpakita. Tara na nga sa kusina.”
Inilapag ko sa lamesa ang larawan. Patayong isinandal ko ito sa pader paharap sa inuupuan ko.
“O pa, relax ka lang diyan. Ako ang magluluto. Ang daya mo pa, dati ikaw ang nagluluto kapag pumupunta ako dito. Paano yan, hindi ka na makakatikim ng dala kong longganisa galing sa amin. Sorry na lang po. Pero puwede mo namang sigurong amuy-amuyin.”
Madilim na kaya’t binuksan ko ang ilaw sa kusina. Unti-unti nanamang lumalakas ang ulan, pati ang hangin.
Humangin ng malakas. Biglang may kumalabog at pagkatapos ay namatay ang ilaw. Paglingon ko sa lamesa, sa kaunting liwanag na natitira ay nakita kong parang nakabuwal ang larawan ni amang inilagay ko doon.
Mukhang pundido ang ilaw. Pumasok ako sa salas. Mabuti na lamang at may ekstrang bombilya sa toolbox na iniwan doon ni kuya. Pagbalik ko sa kusina’y pinalitan ko ang bombilya. Nang magliwanag na ulit sa kusina ay nagulat ako sa nakita ko sa lamesa. Nakatayo na ang kanina’y nakabuwal na larawan ng aking ama.
Mas matindi ang kilabot na naramdaman ko sa pagkakataong iyon. Nakakapagtakang bigla na lamang nakatayo ang larawan ng aking ama. Huminga ako ng malalim katulad ng madalas kong gawin kapag medyo natutuliro ako’t ‘di makapagisip ng mabuti. Lumingon ako sa kaliwa’t kana. Pati sa likuran. Walang ibang tao.
Pagkatapos ay naglakas-loob akong lapitan ang larawan. Dahan-dahan. Kapansin-pansing nawala ang ngiti ng aking ama sa larawan. Parang seryoso itong nakatingin sa akin. Naiinis ba siya na hinahamon ko siyang magpakita pero heto’t nagpaparamdam pa lang siya’y parang gusto ko nang tumakbong palayo?
Naisip kong bigla ang isang bagay na sinabi ng lola ko noon na hangga’t hindi pa nakakabababaang-luksa eh umaali-aligid lang kaluluwa ng patay sa kanyang bahay at nagpapaparamdam sa kanyang mga mahal sa buhay.
“Naku naman papa. Tinatakot mo naman ako. Sige ka uuwi na ako. Mag-iisa ka rito.”
Pabiro kong sinabi iyon para medyo maibsan lang ang takot na nagsisimula ko nang maramdaman. Inisip kong tumawag ng kasama sa pagkakataong iyon. Gusto ko nang tawagan at papuntahin doon ang pinsan kong si Randy.
“Siguro gustong-gusto mo nang magkape ano kaya sumimangot ka. Sige, teka lang pa ha. Magpaparikit na ako.”
Wala na doon ang gasul at stove na dating ginagamit ng aking ama sa pagluluto. Kaya’t sa lumang tungko ako nagpakulo ng tubig. Mabuti na lang at may mga panggatong na nakasalansan sa ilalim ng tungko na hindi naman nabasa ng ulan.
Hinugasan ko din ang mga baso’t pinggan mukhan matagal nang naka-stock sa lagayan. May kalumaan na ang mga gamit ng aking ama sa kusina.
Paminsan-minsan ay nililingon ko ang larawan ni papa habang ako’y naghuhugas. Inabangan ko kung may mangyayari. Siguro may pinsan akong nagbibiro sa akin. Katulad ko, may mga pinsan din akong mahilig mang-good time. Isa sa kanila siguro ang nagtayo ng larawan ng aking ama. Naisip kong baka si Randy.
“Randy!… Randy!… ‘insan labas na dyan. Samahan mo kami dito ni papa.”
Hinintay kong lumabas ang pinsan ko. Pero wala.
Nagtimpla ako ng kape. Tig-isa kami ng aking ama.
“O heto na po ang kape ninyo. Swerte nati’t may nakatago pang kape’t asukal sa lagayan mo. Nakasalang na rin po iyong noodles. Ay sandali nga pala papa, may kukunin ako sa loob.”
Dali-dali kong binuksan ang mga dala kong gamit at kaagad akong bumalik ng kusina. “Heto nga pala papa ang pasalubong ko sa iyo. Chivas Regal! Sa Duty Free ko pa binili yan. Dalawang bote. Tig-isa tayo. 18 anyos yan papa…hindi 12… kaya wala tayong sabit. Hehe!”
Hindi na ako masyadong ninerbyos ng mapasin kong parang bumalik ang ngiti sa labi ng aking ama sa larawan. Inisip ko na lang ulit na namamalikmata lang ako.
“Nagustuhan mo ba ang kape papa? Oops teka. May tulo na rin pala sa tapat na ito. Nahihiya ako sa iyo na hindi ko pa maipagawa itong bahay mo sa ngayon. Ayaw ko kasing gawin tambayan lang ito ni kuya at ng mga barkada niya.”
At ayon, may nagbago nanaman sa anyo ni papa. Kumunot ang noo nito, nawala ang ngiti nang banggitin ko si kuya. Ayaw na ayaw ng aming ama na pumupunta din doon si kuya dahil walang alam gawin kundi makipag-inuman sa mga barakda. Para nga talagang may kakaiba sa larawang iyon ng aking ama. Talagang nakakunot ang noo n’ya. Siguro wringkles lang iyon na hindi ko napansin noon. Pero medyo nawawala na ang kaba ko. Parang nakakasanayan ko na. Huwag ng lang sana siyang biglang tubuan na pangil sa larawan at tiyak eh kakaripas ako ng takbo.
Nang maluto ang noodles ay nagpirito rin ako ng dala kong Spam.
Kain po tayo papa bago tayo uminom. Mahaba-haba ang kwentuhan natin ngayon.
“Marco, Marco. Ikaw ba yang nandyan?… Marco.”
“Opo tita. Nandito po ako sa likod, sa kusina.” Si tita Cecille iyon.
Pinuntahan ako sa kusina ng tita. Nagmano’t humalik ako sa pisngi ni tita Cecille.
“Akala ko ang kuya mo nanaman ang nandito. Aba sosyal, Chivas Regal, 2 bote pa ha. Paano naman kami?”
“Siyempre meron din po kayo tita – red wine. Nasa loob po.”
“Eh sino ba kasama mong nandito? Parang may naririnig akong kausap ka.”
“Hayan po siya sa likod mo tita. Say hello to papa.”
“Ha!”
Lumingon sa mesa si tita Cecille. Biglang tumayo.
“Hesusmaryahosep. Ginulat mo naman ako. Alam mo namang matatakutin ako eh. Hayan, hindi na ako nito makakabalik sa bahay mag-isa. Dapat ihatid mo ako.
“Ganun!?” Hindi ko napigilang tumawa.
“Tawa ka pa diyan.”
“Hayan, pahatid ka kay papa.”
“Naku naman Marco, lalo ka pang nanakot eh. Basta ihatid mo ako.”
Natatawa lang ako. Nang tumingin ako sa larawan ng aking ama eh parang nangingiti ito.
“Para na rin makuha mo iyong niluto kong ginataan tulingan para sa iyo.”
“Wow! Sige po tita ihahatid na kita. Oo nga pala tita pakikuha na lang sa kuwarto ang mga pasalubong ko sa inyo. Nasa kulay pulang plastic bag. Paghati-hatiin na lang po ninyo. Nandyan ba sina tita Claire at tita Carol?”
“Oo, kanina ka pa nga nila hinihintay.”
Pumasok ng bahay ang tita Cecille at kinuha ang pasalubong ko sa kanila. Naglagay ako sa bowl ng niluto kong noodles.
“Kadami naman nito Marco. Salamat ha.”
“Heto po tita, tikman mo rin itong dala kong Japanese noodles.”
“Ay naku, hindi ko kaya ang anghang niyan. Matakaw ang tita mo pero pass ako d’yan.”
“Tita, natanggap ko po iyong text message mo sa akin kanina. Eh bakit ayaw ninyong maghanda tayo bukas para sa babaang-luksa ni papa. May budget naman ako para doon.”
“Huwag na, okay na iyong pansit palabok at tinapay. Maging praktikal tayo Marco. At isa pa, bukod na sa maulan, eh busy mga tao dito, walang magluluto. Baka rin wala masyadong magpuntahan bukas at may bagyong paparating. Masasayang lang kapag nagluto tayo ng madami.”
“Sige po. Kayo po bahala. Pakisabi na bukas matapos ang padasal natin eh manananghalian na lang tayo doon sa paborito ninyong restaurant bago ako umalis.”
“Iyon ang isa pang dahilan, gusto naming yayain mo kami doong kumain.”
Nagtawanan kami ng tita pagkasabi niya niyon.
“O halika na tita, ihahatid na muna kita. Papa, sandali lang ha.”
“Ay siya sige at naabala ko ang bonding ninyong mag-ama. Hehe. Babay kuya!”
Napansin kong hindi tumingin ang tita Cecille sa larawan bagay na siguro eh hindi nagustuhan ng aking ama kaya’t tingin ko sa larawan niya’y parang itong nakasimangot.
Pagbalik ko’y dala ko na ang ginataang tulingang niluto ng tita ko. May kasama pang kanin.
“Hayan pa, may noodles, may kanin, may ginataang tulingan at meron pang Spam.”
Naglagay ako Chivas sa dalawang baso.
“This is for you papa… and this one’s for me… Cheers!!!”
Sumubo ako ng tulingan at kanin nang maubos ko ang aking unang tagay. Sarap na sarap ako sa ginataang tulingan. Noon lamang ulit ako nakatikim ng isadang iyon sa loob halos ng isang taon. Hinango ko na rin ang pinirito kong Spam.
“O heto pa, lagi mong sinasabing uwian kita ng Spam ‘di ba.”
Ipanagpalagay kong buhay ang aking ama at siya’y masayang nandoon ako. Katulad noong buhay pa siya na masiglang-masigla kapag dinadalaw ko siya. Naglagay ako sa isang platito ng tulingan at Spam at inilapit ko sa kanyang larawan.
Naramdaman ko na lamang na may tumutulo akong luha.
“O hindi ba papa. Hanggang ngayon iyakin pa rin ako. Ikaw kasi eh. Iniwan mo kami agad. O tagay na ako papa. Ubusin mo na iyang sa iyo.”
Matapos ang higit isang oras ay nangalahati na ang bote ng alak.
“Papa, naaalala mo ba noong dinalaw mo kami sa bahay minsan. Walang akong mabiling San Mig Light noon at ang meron lang ay Red Horse beer. Bumili ako ng apat na bote, isa sa akin at tatlo sa iyo. Anak ng… pinagtawanan po ninyo ako noon kasi hindi ko pa man nauubos ang isang bote ko eh nagkanda-suka’t tae na ako. Mula noon eh hindi na ako umulit uminom ng Red Horse. Lintek, ang lakas sumipa.”
Pinagmasdan ko ang larawan ng aking ama. Kitang-kita ko sa mukha niya ang saya habang umiinom ako o paano ko ba dapat sasabihin – habang nag-iinuman kami. Kitang-kita kong parang nangingiti siya, parang nanunuya, sa dahilang tuwing may sasabihin ako’y may sumasabay na mga butil ng luha na tumutulo mula sa aking mga mata.
Mahirap paniwalaan ang nakikita kong pabago-bagong itsura ni papa. Pabago-bago ang emosyon sa kanyang mukha. Alam ko kung ano ang nakikita ko, hindi naman ako nababaliw. Sabihin ko na lang na siguro may problema ako sa mata o nakondisyon ang utak ko sa mga kuwento nila tungkol sa larawan ni ama. Tingin ko nga’y kumikindat pa ang mata niya kapag natutuwa siya sa mga sinasabi ko.
Sayang at wala pa ang mga kapatid ko. Sila man sana’y minumulto ng ama namin sa pagkakataong iyon. Siguro magsisisigaw ang bunso naming kapatid. Matatakutin iyon eh. Kung totoong matapos ang babaang luksa, sa sandaling maiusal ang huling panalangin para sa patay ay papanhik na sa langit ang kaluluwa ng aking ama eh sasamantalahin ko na. Kahit sa ganitong paraan, medyo nakakakaba man, eh kahit papaano eh ramdam kong kasama ko siya. Sa pagkakataon iyong ay nilunod na ng alak at pagkasabik ko sa aking ama ang takot.
“Tagay pa papa.”
Muli ay hinagod ko ng tingin ang larawan ng aking ama. Tahimik lamang ako. Parang lumungkot ang mukha niya.
“Papa, bukas pa darating sina kuya at bunso natin. Hay naku papa, ganun pa rin iyong dalawa. Hirap na hirap sa buhay. Mga hindi kasi nagsipag-aral. Inaabutan ko naman sila paminsan-minsan. Aba eh hindi puwedeng palagi. Kaylangang dumiskarte sila ng sa kanila. Si mama nakiusap ako na pumunta siya dito kahit ngayon lang eh ayaw talaga. Pero alam po ba ninyo, ayaw mang aminin ni mama eh mahal ha mahal ka pa rin niya. Ma-pride lang talaga iyon. Pero tiyak ko na pinagrorosaryo ka niya ngayon. Hinihiling kay Lord na doon ka mapunta sa Kanya, huwag kay Taning. Haha! Joke lang papa. Siguro kung hindi dito gaganapin ang babaang-luksa eh pupunta si mama. Alam mo naman mula noon ay hindi niya ka-good ang mga tita ko dito. Ganun talaga ang buhay. Wala tayong magagawa doon. Basta mahal ko silang lahat. Pero siyempre, mas mahal ko si mama. Ina ko iyon eh. At alam kong naiintindihan nila iyon. “
Parang habang nagsasalita ako eh unti-unting yumuyuko ang ulo ng aking ama sa larawan. Lasing na nga ako. Kung ano-ano nanaman ang nakikita ko.
“Sayang talaga na nagkahiwalay kayo. Pero talagang ganun nga ang buhay. Siguro noong araw na iniwan mo kami, kung kayo ni mama magkasama eh maaaring nadala ka pa sa hospital. Si ate Lea naman kasi kung kaylan ka naging masasakitin saka ka iniiwan. Teka…teka pa! Medyo lumulungkot tayo. Change topic. Oo nga pala. Picture-picture tayo papa.”
Kinuha ko cell phone ko, pu-mose ako sa tabi ng larawan ni papa at pinindot ko ng pinindot ang camera. Hindi ko alam pero parang may malamig na bagay na nakapatong sa balikat ko habang ginagawa ko iyon. Dalawang bagay lang, kaluluwa iyon ng aking ama o malamig na hangin.
“O tagay tayo uli papa. Aba mauubos na itong isang bote oh. Kitam papa. Dahil pinagtawanan mo ako nang magsuka’t tae ako sa Red Horse eh nagpraktis akong uminom sa Japan. Pang-whisky na ako ngayon. Maipagmamalaki mo na ako. Hehe!”
Nang tignan ko ang baso ni papa eh nakakapagtakang wala itong laman. Inisip ko na lang na baka ako ang uminom. O baka natabig ko kaya natapon. Pero hindi naman basa ang lamesa. Hindi ko lang siguro maalaala kasi medyo may tama na nga ako. Nilagyan ko na lang ulit ng laman ang kanyang baso.
“Pero papa, bakit nga ba ganun, hindi ko kayo napagsama ni mama sa mga espesyal na okasyon ko. Graduation ko ng elementary wala kayo pareho. Noong grumadweyt naman ako sa high school at college, ikaw lang ang nandoon. Nang magtapos naman ako sa Graduate school eh pareho kayong wala. Pagkatapos, noong ikasal ako eh wala ulit si mama. Hindi po ako nagtatampo, sinasabi ko lang papa.”
Alam kong lasing na ako sa pagkakataong iyon. Sobra akong naging madaldal.
“Papa, salamat sa lahat ng ginawa ninyo ni mama sa amin ha. Lalo na sa pagtataguyod sa pagaaral ko noong nasa kolehiyo ako. I will not be where I am now if not because of the two of you. Naks, okay ba English ko papa. Iyan ang namana ko sa iyo. Galing sa English. Lalo na kapag lasing. Hehe!”
Tumayo ako’t kinuha ko ang larawan ni papa.
“You’re the greatest father on earth papa. The greatest!”
Hinalikan ko ang larawan ng aking ama bago ko ito muling inilagay sa mesa.
“Kahit nagkahiwalay pa kayo ni mama eh kayo pa rin ang pinakamagagaling na magulang sa buong mundo para sa akin. Walang makakapantay sa mga ginawa ninyo para sa aming magkakapatid. Pareho ko kayong mahal na mahal.”
Hindi ko na alam kung ano pa nga ang mga sumunod kong sinabi at nangyari. Umiikot na paningin ko. Ang huling natatandaan ko ay nang tignan ko ang larawan ng aking ama eh parang nandoon ang frame pero nawala ang mukha n’ya. Blanko. Pero imposible. Siguro sobra na akong lasing kaya’t nanlabo na ng husto ang aking paningin. Pagkatapos ay may nadinig pa akong parang kumakaluskos sa banyo. Parang may umiihi.
“Haha. Ayon pala si papa sa banyo, umihi kaya naglaho sa larawan.”
Gusto ko pa sanang uminom. Pero ang bigat na ng baso. Hindi ko na kayang iangat. Maging ang talukap ng aking mga mata’y mabigat na rin. Parang kay hirap imulat. Gusto ko na sanang tumayo’t matulog na sa kuwarto pero parang nakapako ang puwitan ko sa upuan. Pagkatapos ay unti-unting nagdilim ang paligid ko. Bago akong tuluyang nawalan ng ulirat sa aking kinauupuan ay may malamig na mga brasong dumantay sa aking balikat na pilit akong itinatayo. Parang lang. Hindi ako nakakatiyak.
**********
“Marco, Marco! Gising na!
Nagmulat ako ng mata. Parang umiikot ang paligid.
Marco! Bangon na! Tanghali na.
Ang tita Cecille ko iyon! Masakit man ang ulo ko’t hilo ay pinilit kong bumangon.
“Gising na Marco. Maya-maya’y darating ang mga magdarasal. Aayusan pa natin ang salas.”
“Tuloy ka po tita.”
“Hayan, lungange ka ngayon. Hay naku, saan pa ba magmamana. Pareho lang kayo ng ama mo. Pareho kayong matalino, pareho kayong gwapo, pareho kayong bolero at babaero, at pereho kayong lasenggo.”
Dumiretso sa kusina si tita Cecille. Sinundan ko siya.
“Tita sino po ba bumuhat sa akin papunta sa kama. Ang alam ko’y dito sa lamesa ako naidlip ah.”
“Aba’y malay ko sa iyo, wala namang ibang taong pumunta na dito kagabi at maulan. Dadayuhin ka nga daw sana ni Randy eh tinamad na daw at maulan nga.”
“Ganun ba? Eh papaanong…” Napakamot na lamang ako sa ulo.
Hinanap ko ang larawan ni papa.
“O nasaan ang larawan ni papa. Dito ko iyon iniwan kagabi ah.”
“Sus ginoo. Ayon ah oh… nakasabit na sa dingding. Sobra kang nalasing kagabi. Wala kang maalaala sa mga ginawa mo.”
“Papanong…? Tita hindi po talaga ako ang nagbalik niyan sa dingding.”
“Siguro naglakad ang larawan ni kuya… gumapang sa dingding… kaya hayan nakasabit na ulit. Magtigil ka nga Marco, huwag mo na akong takutin.”
Wala akong naisagot sa tita ko.
“Grabe ha, nakadalawang bote ka ng alak.”
“Hindi po tita…isang lang ang binuksan ko. Hindi ko na kinaya ang pangalawa.”
“Eh anong tawag mo dito?”
Itinaas ni tita Cecille ang dalawang bote ng Chivas Regal na parehong walang laman.
“Tita, peksman, isa lang talaga ang binuksan ko. “
Bumalik sa salas si Tita Cecille.
“Hay naku kuya.”
Tumingala siya sa larawan ng aking ama.
“Pati itong anak mo eh pinaglalaruan mo. Ay pagbutihin mo na kuya ang pagpaparadaman at huling araw mo na ito dito sa lupa. Pero huwag na sa akin ha. Kay Marco na lang. Aba’y inubos mo na ang takot ko. Teka… teka, ibang-iba ang ngiti mo ngayon ah. Mukhang masayang-masaya ka. Hindi ganyan ang ngiti mo kahapon. Sure ako. Nagmilagro ka nanaman. O, huwag mo nang baguhin ang ngiting iyan ha, ganyan na lang. Hala sige, basta mamaya’y mamamahinga ka na ha. Aakyat ka na sa langit. Aba’y sa dami ng idinasal namin eh baka lumampas ka pa sa langit n’yan. Ikumusta mo nalang kami kay San Pedro. “
Naala-ala ko ang picture sa cell phone. Pinagmasdan ko ito ng mabuti.
Totoo nga. Magka-iba ang ngiti ng ama ko sa larawang nakasabit sa dingding at sa kuha namin sa cell phone.
—– WAKAS —–
Cultivating a Positive Mindset
Mindset refers to the general attitudes of people and the way they think about things. It is what informs whatever decisions they make (or don’t make). It is what controls what they say and do. Their mindset is also the lens they use when evaluating the issues and events happening around them.
Factors related to family, school, and environment are considered determinants of the kind of mindset that people display. How such elements affect them as they grow older could be gleaned from the way they behave, think and talk.
A person’s mindset could be affected by the culture he/she has grown into and it could either be positive or negative. Studies done on mindset have established a strong correlation between mindset and achievement and happiness. Needless to say that people with a positive mindset are more successful and live a stress-free life. They have either a flourishing business or a rewarding career (or both) and their personal lives are amazing.
A positive mindset can be cultivated if anyone wants to. But it’s easier said than done. It would require self-discipline and a very strong determination for it to happen. It will entail hard work. The rewards people with a positive mindset are reaping are not being handed to them in a silver platter. Those are the fruits of the seeds of hard work they have sown.
We need to make a choice between having a “fixed mindset” or a “growth mindset.” Dr. Dweck explained that, “In a fixed mindset students believe their abilities, their intelligence, their talents, are just fixed traits. In a growth mindset students understand that their talents and abilities can be developed through effort, good teaching and persistence.”
Learning is a lifelong process. We never stop learning. We never cease to be students. The question is, “Which kind of student are we – with a fixed mindset or with a growth mindset?”
I tried to cultivate a better mindset too. It is an ongoing process and I am happy with the results. How I wish I have started doing so when I was younger.
My journey to changing my mindset for the better was (and is) not easy. It made me completely overhaul my way of thinking that was programmed by the environment I have grown into and the kind of education I had. It is equivalent to getting out of my comfort zone because I have to change habits and routines that I got accustomed to.
I have in this part of my website the articles I have written on the subject of positive mindset. I want to share the lessons and insights I learned from motivational speakers whose books and videos on YouTube have given me the blueprint on how to restructure my way of thinking so I could live a better life.
**********
M.A.D. LIGAYA
M.A.D. L I G A Y A 