Let’s “Meat”
Some of the meat dishes I tried here in South Korea are somewhat similar to the meat dishes in the Philippines.
One Korean beef dish that reminds me so much of our own “nilagang baka” (Filipino beef stew with clear broth) is 갈비탕 (galbitang/kalbitang).
Kalbi, in English, is short ribs. When Filipinos cook beef stew, it’s also the ribs of the cow they choose. But while in the Philippines we add Chinese chard, potato, cabbage and saba (a banana variety used primarily for cooking), with kalbitang, added are radish, enoki mushrooms dangmyeon (starch noodles) and onions. In a restaurant, I was once served kalbitang with egg. I was also told that it can also be cooked with kimchi. That I have not tried yet.
Tang means soup. Synonymous to tang is another Korean word – guk. Thus, if at the end of the name of a certain Korean dish there’s either tang or guk, expect that the meat is cooked with soup.
삼계탕 (samgyetang) for example is soupy chicken dish. It is comparable to the Filipinos’ tinolang manok (chicken stew) which is cooked with either green papaya or chayote and ginger. Samgyetang consists primarily of a whole young chicken stuffed with garlic, rice, jujube, and ginseng. If you add ginger, pepper, and either papaya (not ripe) or chayote, it will taste like the Filipino chicken dish called chicken tinola (chicken stew in ginger broth and vegetables). But while chicken tinola the chicken is chopped into small pieces, with samgyetang the young chicken is cooked whole.
While samgyetang is a popular summer stamina food, Filipinos love eating this chicken tinola during cold and rainy days. Koreans troop to samgyetang restaurants in summer, particularly during the so-called three dog days of summer (or three hottest days of summer.)
The Filipino in me make me go for samgyetang during autumn and winter. They’re perfect for the cold days and nights during those seasons.
Another Korean meat dish that has striking similarities with another famous Filipino food is 설렁탕 (seolleongtang). For kalbitang, the part of the cow used are the ribs but for this dish called ox-bone soup in English it’s the leg bones. Usually prepared with spring onions only but one time I have tried one with radish and thin wheat flour noodles. It’s similar to Philippines’ bulalo (beef marrow stew.)
What about pork dishes?
I’m familiar with two… one of which is actually my favorite. These two Korean pork dishes is not like any of the pork dishes I got accustomed to in the Philippines. They are uniquely Korean.
The first one is 감자탕 (gamjatang). It’s pork neck bones that are used to make this Korean meat dish and usually cooked with potatoes (primarily) and other vegetables. There seems to be a disagreement among Korean food experts as to what gamja in gamjatang refers to – is it the potato or meat around the pork spines bones? So, it’s not settled yet as to how should it be called in English – spicy pork bone stew or potato stew. For the meantime, forget about the name. Just enjoy the taste.
The next Korean meat dish I wish to feature in this article (and actually my favorite among the meat dishes here in South Korea) … is 뼈해장국 (ppyeo haejangguk).
Others would simply call it haejangguk, which means, according to existing literature, hang-over soup. I’m more used to calling it ppyeo haejangguk for that’s how it’s written in the menus of restaurant where I ate them. One thing that I have noticed is that it is somewhat similar to gamjatang minus the potatoes. Both are spicy but when you order you can request that it be made less spicy or not spicy at all. I was told that there is a variety of haejangguk where instead of pork spine it’s ox-bone that is used.
Of all the meat dishes I tried here in South Korea, ppyeo haejangguk is my favorite. It doesn’t mean though that I need to eat it often because of hang-over. I just love the taste and the spiciness of this meat dish. The price ranges from 5,000 KRW to 7,000 KRW.
Two other meat dishes I came to like here are the following: 제육덮밥- jeyuk deopbap and 족발 (jok-bal).
There are more meat dishes here in South Korea but the five I presented here are the top 5 in my list. It is very possible that after my 5 years being here I may have not tried some them yet.
I wrote an article in Filipino about Korean meat dishes in order for my friends in the Philippines to know the different ways Koreans cook meat. This is the English version of the said article. The beef, pork and chicken dishes I mentioned in that write-up were limited to the ones that I already tried. I focused mainly on what I literally saw on the bowls and plates when I ate them… like what kind of meat were they, which parts of the cow, chicken or pig were used, and what vegetables and other ingredients were mixed. I added some personal observations.
Korean Dishes/Foods I Tried
— o —
TO PASS, OR NOT TO PASS
The semester – when most teachers hold their classes online because of the corona virus – is about to end. From what I have been experiencing, I have all the reasons to say that online teaching is more challenging than face-to-face instruction. Teaching during the pandemic put my creativity, resourcefulness, and patience to a litmus test.
What I consider as the most difficult challenge in online teaching is assessment. And as the semester is about to end, it’s time to crunch numbers then decide to push either the “pass” or “fail” buttons.
What if the scores of my students are very low?
Below is an essay I have written on the subject of passing or failing the students.
**********
To pass, or not to pass…
That is the dilemma of teachers when the performance of some students during an entire term is below par and their total grades go south of the passing mark.
What should the teachers do – pass or fail the students?
Is passing students in a subject or course mandatory on the part of the teachers?
It’s a different story if a student fails due to absences. The student failed by default. But what if a student is regularly attending classes?
There are possible repercussions should teachers fail their students. When they fail students they had better be ready to answer possible queries from the students, from their parents, and the school administration. Usually, complaints of students, most specially when they are accompanied by their parents, would also lead to school authorities investigating the teachers concerned. It’s not only a matter of being ready to answer questions but the teachers should also prepare class records and other documents that could prove beyond reasonable doubt that the students did not perform well and deserve to get a failing mark.
There are times that teachers thought that they have exhausted all possible means to help the students perform better but to no avail… that they have tried different strokes for different folks, but none of the strokes they applied worked.
But the painful truth is that there are also teachers who would not walk an extra mile to help students improve on their academic performance.
Now, granting that the teachers have done everything they possibly could to help the students pass but their efforts proved futile, would failing the students be considered justifiable already?
Should teachers be applauded when they take the moral high ground and say that schools are committed to excellence and passing failing students would be tantamount to promoting mediocrity?
Failing students is not a simple decision to make. Whether or not to pass students is a path that should be carefully tread. There are a lot of things to be considered before making the final decision. There are questions that the teachers need to answer very clearly. Questions that would lead to more questions.
Do the grades teachers give truly reflect the abilities of the students? Let’s say that the answer is yes. The next question would be, “Were the tests the teachers made valid? Did the teachers make sure that their tests measured what they intended to measure?
There are more questions – Were the tests the teachers designed in congruence with the strategies they used when they presented theirs lessons? What informed the strategies that they have selected? What foundation of learning and teaching did they stand upon when they delivered their lessons? Did they consider the abilities of their students when they designed the activities in the class? Or is it a matter of whatever decision they make as teachers are contingent upon their personal comfort?
Yes, the role of the teacher is that complicated. That’s why the decision to pass or not to pass a students is actually an examination of the teachers’ conscience. It is answering the ultimate question – “Did I really do my job as a teacher?”
Ask teachers if they are really doing the things expected of them and their response would be an unequivocal yes.
Really?
So here is another question – “Why would students fail if teachers are doing their job well?”
The question above leads us to the next question – “When students fail does it mean they did not learn?”
Students failing means they did not pass majority (if not all) of the tests (short or long, oral or written) the teachers gave during the entire term. All of those tests are meant to evaluate learning that was supposed to have taken place when the teachers discussed their lessons and did all the activities they designed for the class. So, if the students failed the tests it would mean they did not learn.
Why did the students not learn? What happened? Did the teachers bother to know why? Could there be something wrong with their strategies? Like their strategies probably did not work or something could be wrong with their methods of testing. Yet, they did not bother to adjust and allowed the accumulation of failed tests on the part of the students.
Only the teachers who are pedagogically trained would be able to detect when something is not right with what they are doing. If they are true to their calling as teachers, they would do something about it. They will make the necessary adjustments. If they don’t care then may God bless the students. It’s much worse when those hired to teach are not really trained as teachers. They don’t have the pedagogical skills to understand what is really happening. For them, it’s just a matter of when the students don’t get the scores required they fail. That’s it.
Let’s bring back one of the questions posed earlier – “When students fail does it mean they did not learn?”
If the answer to this is yes it means that the grades of the students reflect not only their performance but that of their teachers as well.
How true is it that “it’s not teaching if there’s no learning.” Can the teachers claim they did their job as teachers even if their students fail?”
When students fail the tests meant to evaluate learning then the activities designed and strategies selected fail to help achieve the objectives. It is the responsibility of the teachers to make sure that their objectives are attainable and the corresponding activities and strategies are effective. It is their responsibility to make sure that their students would succeed. It is as simple as that. A philosophical mind is not needed to grasp that… just common sense would do.
The worst thing that can happen to students is to have teachers whose view of education is myopic – teachers who judge students according to the numbers they crunch during tests and recitations. The students are much more valuable than those numbers.
Education transcends all statistical data that teachers collect during a school term. Yes there are written rules. There are policies and regulations. But they are not absolute. Education cannot be confined to a box. It is more than black and white. It is as colorful as the rainbow. Teachers should lead their students to the proverbial end of that rainbow where a pot of gold – a good future – awaits them.
PUTI AT DE-KOLOR
“Ihiwalay mo ang mga puti sa de-kolor.”
Ako’y isang batang musmos pa lamang noong marinig ko ang mga salitang iyon sa unang pagkakaton. Iyon ang mahigpit na bilin ng lola sa aming kasambahay tuwing ito’y maglalaba.
“Brasin mo ang mga puti. Tiyakin mong mawawala lahat ng mantsa.” Dagdag pa ng medyo may pagka-istriktang nanay ng nanay ko. “Huwag mong kalimutang ikula.”
Ganun ka-espesyal ang atensyong ibinibigay sa mga puting damit.
Heto pa ang pahabol ng lola ko noon, “Ihuli mo ang mga kulay itim. Huwag na huwag mong isasama sa mga puti yan. Naku, malilintikan ka sa akin.”
Tumimo iyon sa aking isipan. Kaylangang pag-ingatan ang mga damit na puti ang kulay. Huwag na huwag silang ihahalo sa mga de-kolor kapag naglalaba upang huwag silang mamantyahan. At ang mga itim na damit ay kaylangang ihuli sa lahat – huwag na huwag isasama sa mga puti at kahit anong de-kolor na damit. Kapag nagbanlaw man ay ihuli raw rin ang mga de-kolor at itim at ang gamiting tubig ay iyong pinagbanlawan na lang ng mga puti.
Kaawa-awang de-kolor, lalo na ang mga itim.
Naugnay ito sa isang bagay na nagdulot sa akin ng kalituhan noong ako’y mura pa ang gulang. Ito ay nang tanungin ko ang aking ina tungkol sa isang larawan sa pahina ng librong binabasa niya na ang pamagat ay “Land of the Free.” Ipanagpatuloy kasi ni mama ang pag-aaral sa kolehiyo noong kaming magkakapatid ay hindi na alagain. Madalas eh buklatin ko’t basahin ang mga librong iniuuwi n’ya galing sa kanilang library. Ipinapakita sa larawan iyon ang salitang “rest room” at may nakalagay sa ilalim nito sa magkabilang bahagi na “white” at “colored.”
“Colored” daw ang tawag ng mga Amerikanong puti sa mga kababayang nilang itim ang balat.
Hindi ko alam kung bakit natawa ang aking ina nang sabihin kong kulay din naman ang puti. Mali ba ako? Bakit ang mga maiitim eh “colored” kung tawagin at ang mga puti eh hindi? Colorless ba ang puti.
Pilosopo daw ako sabi ni mama. Tama daw akong kulay din ang puti pero napakabata ko pa daw para maiintindihan ang konseptong “colored.”
Para bang gusto akong batukan ni mama ng sabihin ko sa kanya na siya ang nagturo sa akin na ang English sa kulay ay color at tanging ang tubig alang masasabing walang kulay.
Natingin ako noon sa aking balat. Ito’y kayumanggi. Kaunti na lang eh itim na rin. Basta hindi ako maputi. At kapag natapos akong maglalaro ako ng matagal sa labas tuwing walang pasok eh sasabihin ng nanay kong, “Ayan kakabilad mo sa araw nangitim ka na.” Kung ang mundo’y isang malaking batya at ako’y damit na lalabhan eh masasama ako sa de-kolor at hindi sa puti. Kaunti na lang ang diperensya ng balat ko sa itim kaya kapag binanlawan ako eh malamang sa bandang huli na rin.
Ipinaliwanag ni mama na may panahon daw sa bansang Amerika na hindi pwedeng makihalubilo ang mga Negro sa mga puti sa mga pampublikong lugar katulad ng restaurant, sinehan, mga sasakyan at maging nga sa mga palikuran.
Eh bakit?
Tinignan ko ang iba pang mga larawan sa mga sumunod na pahina ng libro. Maging sa isang drinking fountain eh ganoon nga. Hindi pwedeng uminom ang mga de-kolor ang kutis sa iniinuman ng mga puti.
Bakit ganun?
“Baka ba mamantsahan ang mga puti kaya’t bawal na makihalubilo sila sa mga hindi nila kakulay ng balat?”
Iyon syempre ang uri ng tanong na pwedeng manggaling sa isang batang paslit na katulad ko.
Parang nagulat si mama. Hindi kaagad siya nakasagot. Naningkit ang mata’t pagkatapos eh biglang kumunot ang noo. Ganun din ang itsura ng mga kaklase ko kapag sila’y biglang tinawag ng titser namin upang sumagot sa isang tanong at hindi nila masagot.
Tila nahirapan si mama na sagutin ang tanong ko. Tumango’t ngumiti na lamang siya. Hindi ko masasabing “oo” ang sagot ni mama sa aking tanong. Sa tango niya’t ngiti kasi ay parang sinasabi niyang, “Sorry hind ko alam ang sagot.” Parang ako lang kapag hindi ko kayang sagutin ang tanong ng aming guro. Titingin na lang ako sa kanya at ngingiti sabay kamot sa aking batok.
Kabisado ako ng aking ina. Alam n’yang unang tanong ko pa lamang iyon, marami pang susunod. Subalit bago ko pa man buksan ang bibig ko upang muling magtanong ay inunahan na niya ako.
“Balang araw eh maiintindihan mo din kung bakit. Sige na anak, maglaro ka na muna sa labas. Akin na muna ang librong iyan at magre-review pa ako.”
*****
Pagsampa ko ng high school eh naririnig ko pa rin ang bilin ni lola na dapat hiwalay ang mga puti sa de-kolor. At tulad pa rin ng dati, ang mga itim na damit ay parang ketongin na nakahiwalay sa lahat nang huwag makahawa ng kulay. Sa panahong iyon si mama naman ang nagbibilin sa bunso naming kapatid na babae bago sila maglaba. Wala na kasi kaming kasambahay noon. Nagsimula ng magtipid ang mga magulang ko. Hindi na rin namin kapiling si lola kaya’t si mama at ang bunso na namin ang naglalaba.
Minsan tumutulong akong paghiwalayin ang mga puti sa de-kolor bago maglaba ang aking ina’t kapatid. At habang ginagawa ko ‘yon ay bumabalik sa aking ala-ala ang mga larawang nakita ko noon sa librong binabasa ni mama – mga larawang nagpapakita na sa Amerika ay pinagbabawalang makihalubilo ang mga de-kolor ang kutis sa mga puti. Akala ko pa naman na mababait ang mga Amerikano dalhin madalas magkwento ang lola ko noon na iniligtas daw tayo ng mga puting dayuhan laban sa mga mapang-aping mga Hapones noong panahon ng ikalawang-digmaang pandaigdig.
Kaya nga’t kahit first year pa lang ako noon eh nagbabasa na ako ng libro ng World History. Sa fourth year pa namin pag-aaralan dapat iyon subalit nabitin kasi ako sa sagot noon ni mama kung bakit ganoon – kung bakit sa bansang Amerika ay parang pinandidirihan ang mga maitim ang kutis. Naisip ko din kung ganoon din ba ang turing sa mga Negro sa iba pang bahagi ng mundo. Eh bakit ba kasi ganoon? May ginawa bang masama ang mga taong maiitim ang balat kaya ganun sila kung tratuhin? Kasalanan ba ang maging maitim?
Akala ko na sa pagbabasa eh mauunawaan ko kung bakit may ganoong patakaran sa Amerika noon. Hindi pala. Marami pa akong nalaman at habang ang isip ko ay nadadagdagan ng impormasyon eh lalo lamang akong nalilito. Lalong dumadami ang aking mga tanong.
Gusto ko noong tanungin ang aking ina kung bakit hindi n’ya sa akin kaagad ipinaliwanag na dati pala’y alipin ng mga puti ang mga taong itim ang balat kaya’t mababa ang pagtingin nila sa mga ito.
Ang pinagmulan pala ng lahi ng mga Amerikano ay ang Inglatera. Dati pala silang mga Briton. Ang mga Briton ang nagdala noon sa Amerika ng mga Negro galing sa kontinente ng Africa upang gawing mga alipin – tagapagsilbi nila at mga taga-tanim.
Ang dami ko palang hindi alam tungkol sa kasaysayan ng mundo. Kaya’t pinagbuti ko pa ang pagbabasa. Noon ko naunawaan na sa pagbabasa ay hindi ka lang makakahanap ng sagot sa mga katanungan mo kundi mula sa mga sagot ay dadami lalo ang iyong mga tanong. Sa mga malalaman mo ay maaring ikaw ay magtaka, matawa, magalit, mainis o mandiri. Maari din namang maawaka ka.
Ako’y naawang lalo sa mga taong itim ang kulay ng balat.
Ang mga larawang nakita ko kasi sa patuloy kong pagbabasa eh hindi lamang inihihiwalay ang mga taong maitim sa mga mapupusyaw ang balat. Merong mga larawang nakakadena sila sa leeg, nakatali ang kamay at hinihila ng mga puti na parang mga hayop. May mga tinatadyakan, sinasampal at sinusuntok
Ang iba’y may tali sa leeg, hindi hinihila kundi nakasabit sa puno. Labas ang dila. Patay. Nakapaligid ang mga mapuputi’t matatangkad na tao. May hawak na pamalo at baril. Ang ila’y nakapamaywang pa at parang tumatawa. Ang hirap unawain na kung bakit sa mga larawang iyon ay nakuha pa nilang ngumiti habang sa likuran nila’y may mga bangkay ng mga taong itim ang balat na nakalambitin.
Bakit ganoon?
Nabasa ko rin na ang mga kababaihan ay ginagahasa. Ganun kabrutal ang mga puti. Minaltrato’t inaabuso nila ang mga de-kolor. Sana eh hindi totoo ang mga nabasa ko. Sana inimbento lang iyon ng mga sumulat ng kasaysayan. San lang eh ang mga larawang nakita ko ay mga drawing na masyado magaling lang ang gumuhit kaya’t nagmukhang totoo.
Sana man lang eh binigyan ako ni mama ng babala noon na magugulantang ako sa iba pang mga bagay na malalaman ko kapag ako’y nagpumilit na ungkatin ang isyu tungkol sa mga de-kolor ang kutis at mga puti. Naisip ko na lamang na kaya hindi sinagot ni mama kung bakit ganun ay maging siya man ay nahirapang unawain ang bagay na iyon. At kung siya nga ay nahirapan eh ako pa kaya na noo’y batang uhugin lang.
Tama naman si mama. Mahihirapan talaga akong unawain kung bakit hinakot ng mga ninuno ng mga puti sa Amerika ang mga tinatawag nilang “colored” mula sa Africa upang sila’y gawing alipin at pagkatapos ay parang hayop kung ituring, parang baka o kabayong pwedeng ibenta, sasaktan kung magkakamali, gagahasain ang mga kababaihan kung sila’y lukuban ng makamundong pagnanasa, at papatayin kung magtatankang lumaban.
Mahirap pa ring unawain na porke de-kolor ang kutis ng tao ay may karapatan na ang mga puti na sila’y maltratuhin. O dahil maputi ba sila eh pwede na nilang gawin ang ano mang gusto nilang gawin?
Bakit? Nabili na ba ng mga taong maputi ang balat ang mundo?
Natanong ko sa sarili iyan nang sabihin ng guro namin sa Philippine History na minsa’y hinati ng Espanya at Portugal ang lahat ng lupain sa mundo na nasa labas ng Europa. Kaya hayun, bukod sa kasaysayan ng mundo eh nagbasa na rin ako ng tungkol sa kasaysayan naman ng Pilipinas.
Hindi ko maintindihan. Lalo akong nalito. Pinaghati-hatian daw ng mga Ingles, Pranses, Espanyol, Portuges, at Aleman ang lahat ng lugar na kayang marating ng kanilang mga dambuhalang sasakyang-pandagat. Silang mga mapuputi ang siyang naghari.
Bakit ganoon?
Nabasa ko na sa pahanong iyon ay sinakop pala tayo ng mga Kastila, mga puting galing sa Europa sa loob ng mahigit tatlong daang taon. Tapos nagtangkang agawin ng mga Ingles ang Pilipinas mula sa kanila. Ngunit ang nagtagumpay na umagaw ng bayang sinilangan ko mula sa Espanya ay ang Amerika. Ang katwiran pa ng mga Amerikano ay kung hindi daw nila sinakop ang bansa natin ay ang mga Aleman daw ang gagawa nito. Talaga ba? Parang laruan lang ang mga bansa ng mga taong de-kolor kung pagpasapasaan ng mga puti.
Ang mga lahing de-kolor, mga itim at kayumanggi, tayo’y parang mga hayop na itinuring ng mga puting galing sa kanluran. Ang mga lupain nati’y kanilang kinamkam at ang ating mga likas na yaman ay kanilang ninakaw.
*****
Pagtungtong ko sa kolehiyo, ako na naglalaba ng sarili kong damit. Sinunod ko pa rin ang mahigpit na bilin ng aking lola – inihihiwalay ko ang mga puti sa de-kolor at ang itim ay laging huli.
Patuloy pa rin ang pagbabasa ko ng kasaysayan ng mundo at ng Pilipinas. Marami pa akong nalaman tungkol sa pilit na ginagawang paghahari-harian ng mga puti at kung papaanong hindi nila ituring na kapantay ang mga de-kolor.
Noon ko mas naintindihan ang tinatawag na “holocaust” na kung saan ay pinatay ng mga Nazi ang milyong-milyong Hudyo na ang intension ay burahin sa mundo ang lahi ng mga ito. Kay hirap unawain kung bakit ganun na lamang ang galit ng mga Aleman sa mga Hudyo. Marami ang naniniwala na nang gawin ng mga Aleman ang karumal-dumal na krimeng iyon ay sinunod nila ang sistema ng “racial segregation” na ipinatupad ng mga Amerikano sa mga kababayan nilang itim ang kulay ng balat.
Pinilit kong saliksikin iyon dahil sa isa ding larawang nakita ko sa isang encyclopedia sa high school library namin noon. Larawan iyon ng isang malaking hukay na may lamang maraming bangkay at may mga nakapaligid na sundalong mga puti’t matatangkad, mga Aleman, na parang mga nakangisi pa habang nakamasid sa mga kahabag-habag na mga kapwa nila taong patay na.
Bakit ganun?
Bakit tinangkang lipulin ng mga Aleman ang lahing galing sa binhi ni Abraham? Kasalanan ba ang maging Hudyo.
Hindi ko maintindihan na kung bakit sa paniniwalang sila’y ang superiyor na lahing puti ay nagkaroon na sila ng karapatang ubusin ang mga Hudyo. Dahil ang mga Hudyo daw ay hindi maituturing na puti. Ang mga Hudyo daw ay isang mantsa sa lahing puti kaya’t dapat burahin.
Gusto ko na sanang tigilan na ang pagbabasa dahil habang patuloy kong binabaybay ang mga pahina ng kasaysayang ng bansa ko’t ng mundo eh paulit-ulit kong nasasabi ang “Bakit ganun?”
Bakit tuwing may larawang pupukaw ng aking atensyon ay laging may mga mapuputi’t matatangkad na kung hindi nakatingala ay nakayapak sa mga bangkay ng mga taong de-kolor ang kutis?
Bakit kasi kinunan pa ng larawan ang mga sundalong Amerikano na mga nakangiti’t nakapamaywang habang nasa paanan nila ang isang malaking hukay na puno ng dang-daang bangkay ng mga kayumangging Pilipinong Muslim.
Ke puputi’t ke yayabang ng mga kriminal. Di bale sana kung mga mandirigma lang ang mga napatay nila. Bakit pati mga sibilyan, mga babae at mga bata eh kanilang idinamay? Dahil ba sa sila’y de-kolor kaya’t wala silang karapatang mabuhay.
Wala akong makitang pagkakaiba sa larawan ng Holocaust at sa larawan ng Bud Dajo massacre. Pareho lamang silang nagpapakita ng kalupitan na kayang gawin ng tao sa kanilang kapwan. At di ko alam kung bakit nagkataong parehong puti ang kulay ng kutis ng mga taong may kagagawan ng mga iyon.
Bakit ganun?
Ang mga sundalong Nazi sa Alemanya ay kinasuhan ng “genocide.” Eh ano naman ang tawag sa ginawa ng mga Amerikano sa Jolo, sa Samar at sa ilang lugar pa sa Pilipinas? Ano ba ang tawag sa ginawang pamamaslang ng mga kapwa nila puting Kastila, Pranses, Ingles, Portuges at Aleman sa mga bansang sinakop nila noong “colonial period?”
Ah, may teknikalidad pala sa batas na dapat ikonsidera. Krimen lamang na maituturing ang genocide kung ginawa ito matapos ang “Genocide Convention” noong 1948. Kaya sorry na lang sa mga de-kolor na nabiktima ng mga puti noong panahong inari nila’t pinaghahatian ang mundo.
Kung hindi man magbayad ng danyos perwisyo eh humingi man lang sana ng paumanhin ang mga puti sa mga pagpatay, pag-aabuso’t pangangamkam na ginawa nila sa mga bansang kanilang sinakop.
Pero imposibleng gawin nila iyon. Hindi kaylanman yuyuko ang mga puti sa mga taong ang balat ay de-kolor.
Nangangatwiran pa nga ang mga taong mapuputi ang kutis na kaya nila pinatay ang mga taong hindi nila kakulay sa mga bansang sinakop nila noon eh dahil sa ang mga ito’y lumaban. Aba eh natural na sila’y lumaban. Alangan namang inaalipin ka na’t ninanakawan at sinaktan pa’y hindi ka na lamang kikibo. At kung panangutin daw ang mga gobyernong kolonyal ng mga puting mananakop sa kung ano mang krimeng ginawa nila sa mga bansang sinakop nila eh hindi daw ba dapat ring bayaran naman sila sa mga ipinagawa nilang mga gusali, tulay at mga daan at sa pagbibigay ng edukasyon sa kanilang mga sinakop. Bakit? Wala ba silang naging pakinabang sa mga bansang sinakop nila? Hindi ba’t sapilitan naman nilang pinagtrabaho ang mga sinakop nilang taong itim o kayumanggi ang balat? Hindi ba’t ang mga likas na kayamanan ng mga bansang sinakop nila eh kinankam nila. Kulang na kulang pa na kabayaran kung tutuusin ang ano man ang mga ipinagawa nila.
Hindi kayang ibalik ng mga puti o walang halaga ng salapi na makakasapat upang kanilang ipambayad sa dignidad ng mga taong de-kolor ang balat na kanilang sinira’t niyurakan ng ang mga ito’y kanilang sakupin.
*****
Bakit ganun?
Sabi ng aking ina noong bata ako na balang araw ay maiintindihan ko din kung bakit hindi pwedeng umihi ang mga de-kolor sa ihian ng mga puti. Pero heto ako’t tumanda na at sobrang dami na mga nabasa ko sa libro… sa internet… eh hindi ko pa rin maintindihan.
Ano kaya ang isasagot ko sa aking anak halimbawa’t isang araw eh makita rin niya ang alin man sa mga larawang nakita ko? May paliwanag kaya akong maibibigay kung tatanungin niya ako kung bakit ang “drinking fountain” ng mga “white” ay hindi pwedeng gamitin ng mga “colored.”
Paano kaya kung sa Facebook o sa YouTube eh makita ng anak ko ang pamamaril ng mga puting pulis sa mga hindi armado at walang kalabang-labang mga taong kulay itim ang balat? Paano na kung makita niya kung paano niluhuran ng puting pulis na si Derek Chauvin ang leeg ng walang kalaban-labang de-kolor na si George Floyd hanggang sa ito’y mamatay?
Pwede kayang sabihin ko na lang kapag nagtanong siya na ang mundo’y parang batyang gustong solohin ng mga puti. Ayaw nilang makasama ang mga de-kolor, lalo na ang mga itim ang balat at baka sila ay mamantyahan.
Tutularan ko na lang siguro ang aking ina. Tatango na lamang ako’t ngingiti at sasabihin kong, “Balang araw anak eh maiintindihan mo kung bakit.”
When Our Color Turns Gray
We were born white
or black
or yellow
or brown
or red.
Different skin
Different hair
Different height
Different sizes
…but the same species –
HUMAN.
We all shall live.
… to grow
… to dream
… to triumph
… to fail
… to laugh
… to cry
… to love
But we all shall die…
The amount of melanin
That creates the illusion
Of whiteness, blackness, yellowness, brownness, or redness
Will not prevent us from dying.
We all shall die!
From ashes we came
to ashes we return.
And ashes are neither red
… nor brown
… nor yellow
… nor black.
Definitely, it’s not white.
It’s gray.
Our Fate and Destiny
Much has been written about fate and destiny. Those that I read have varied opinions on whether or not those two concepts are one and the same with some claiming they can be interchangeably used and some arguing that one should not be mistaken for the other.
There are assertions that fate and destiny both refer to what the future holds for us. However, that future, when viewed using the lens of fate, is negative and is positive when seen in the perspective of destiny.
The common thing that the literature I explored on the subjects clearly articulated is that they both allude to the future of a person but fate does so negatively and destiny positively.
Fate is negative because it is a belief that everything that happens to us in the future have already been set in stone. We can not change our fate no matter how a…
View original post 905 more words
Oh C.M.
You’re strong,
but sweet.
Very sweet!
You lift me up.
You make my heart beat fast…
You gave me sleepless nights.
They say you’re no good for me.
Thus I tried hard to avoid you,
against my will.
I succeeded!!!
But just briefly,
Because one day… that familiar scent,
Shattered the promise I made,
To never fall again under your addicting spell.
So down I went to the coffee shop,
Where I first met you.
I was excited oh C.M.,
To have my soul,
Enslaved again by your fullness…
Twisted by your sweetness.
There in the coffeehouse
I told the server
“C.M. please!”
“And what’s that sir?” She asked.
“Caramel Macchiato!!!” I replied.
TATSULOK (3)
(Last of 3 Parts)
“Sawa na akong magtrabaho sa Japan. Ayaw ko nang magsayaw. Iniisip ko ngang huwag nang bumalik doon. Marami na akong ipon, at may negosyo na rin naman kaming magkapatid. Gusto ko na kasing baguhin ang takbo ng buhay ko. Sa palagay mo ba may lalaki pa kayang seseryoso sa akin?”
Bigla siyang naging seryoso, nagkaroon ng bahid ng lungkot ang boses nito.
Nag-isip ako sandali bago nakasagot sa kanya,
“Siyempre naman, sa ganda mong iyan.”
Gusto ko pa sanang sabihin na bukod doon ay mayaman pa siya.
“Puwede bang ikaw na lang, hiwalayan mo na ang asawa mo at umuwi ka na rito sa akin.”
Nagulat ako sa sinabing iyon ni M.
“Joke, joke, joke! Binibiro lang kita hoy. Alam ko naman na hindi ako ang tipo ng babae na puwedeng seryosohin.”
“Huwag mo namang ibaba ng ganyan ang sarili mo.” Ani ko.
“Maniniwala ka bang ikaw pa lang ang pangalawang lalaking dumaan sa buhay ko?
Tumango ako. Nakinig na lamang ako sa kanya.
“Mahirap paniwalaan ‘di ba, kasi nga Japayuki ako. Pero dancer lang talaga ako doon, hindi ako pumapayag na magpalabas kahit anong mangyari. Mabuti na lang at naging paborito ako ng amo kong babae at asawa niyang miyembro ng Yakuza. Prinotektahan nila ako. Hindi rin sila pumayag na ilabas ako ng mga customer. Baka daw mabuntis ako eh mawalan sila ng star dancer. Ako daw sabi niya ang dinadayo ng mga lalaking Hapones at foreigners sa club.”
Tahimik lamang akong nakikinig sa kanya. Aywan ko pero naniniwala ako sa kanyang mga sinasabi. Matanda na ako at alam ko na kung binobola lang ako ng kausap ko.
“Pinoy din ang una kong boyfriend pero nakipag-break siya sa akin noong nagpunta ako sa Japan. Paano kilala at conservative ang pamilya niya at siguradong hindi ako katanggap-tangap sa kanila. Balita ko may asawa’t mga anak na siya ngayon.
Panandaliang tumahimik si M. Nagsimulang tumulo ang kanyang mga luha.
Nilapitan ko siya. Tumayo ako sa kanyang bandang tagiliran at siya’y aking inakbayan. Aywan ko pero naawa ako sa kanya. Parang tuloy naramdaman kong ayaw ko munang umuwi. Parang gusto muna siyang damayan.
Dumukwang ako’t hinalikan siya sa pisngi. Tumayo siya. Naupo naman siya sa kama.
“Salamat sa lahat.” Ang wika niya.
“Ako ang dapat magpasalamat sa iyo.”
“Sige bihis ka na, kain na tayo sa baba para maka-uwi ka na at baka hinihintay ka na ng asawa mo.”
Hindi na ako kakain,” ang sagot ko sa kanya. “Kaylangang ko nang umalis.”
Humawak si M sa aking baywang.
“Please lang, dito ka na kumain ng agahan. Isa pa, naipangako ko kay bes na ipapakilala kita sa kanya. Curious siya sa iyo. Paano mo daw ako napapayag na… alam mo na iyon… eh kagabi lang tayo nagkakilala. Sabi ko na-love at first sight ako sa iyo. Sayang nga lang at married ka na sabi ko. Kaya hindi puwedeng hindi kayo magkita ha. Kain na muna bago ka umalis… please…”
Pagkasabi niyon eh humalik siya sa labi ko.
“Please….”
Nakumbinsi ako ni Lady M na doon kumain ng agahan. Nagbihis siya at sinabing ihahatid daw namin ang bestfriend niya sa kanilang bahay tapos ihahatid niya rin ako kahit sa malapit lang sa amin.
“Heto nga pala ang calling card ko. Tawagan mo ako anytime. Welcome ka dito sa bahay ano mang oras.”
Nang maibulsa ko ang ibinigay niyang calling card ay bumaba na kami.
**********
Mula sa hagdan ay natanaw ko ang bestfriend ni M, nakatalikod ito sa amin habang inihahanda ang mga pagkain sa lamesa.
“Huwag ka maingay. Gugulatin natin siya.”
Dahan-dahan nga naming nilapitan ang kanyang bestfriend.
“Hello bes, oh heto na ang lalaking nagpatibok muli ng aking puso.” Ang buong pagmamalaking sabi ni M habang ako’y hawak-hawak niya sa braso.
Nagulat ako nang lumingon at makilala ko kung sino ang matalik niyang kaybigan – si Vicky, ang aking asawa.
Gusto kong lumubog sa kinalaglayan ko at mawala sa lugar na iyon. Ayaw kong maniwalang nangyayari iyon. Hiniling kong sana ay nananaginip lamang ako.
Nagkatinginan kami ni Vicky, pareho kaming hindi makapagsalita, pareho kaming hindi makapaniwala. Si M pala ay si Marjorie, ang bestfriend niyang OFW.
“Oh parang nagkagulatan kayo. Magkakilala ba kayo?.” Ang tanong ni Marjorie.
Hindi sumagot si Vicky. Umupo ito at nagsimulang tumulo ang luha habang nakatingin sa akin. Sa titig nito’y nandoon ang paguusig, nandoon ang napakaraming tanong.
“Bakit? Ano ba ang nangyayari?” Ang nagtatakang tanong ni Marjorie.
“Siya ang asawa ko.” Ang halos pabulong ko na sabi sa kanya.
“Ha? Nagbibiro ka ba?” Ang tanong ni Marjorie sabay bitaw niya sa ang aking braso.
Bakas sa mukha ni Marjorie ang kalituhan. Hindi niya malaman kung ano ang gagawin, kung ano ang sasabihin. Tumingin siya sa aking at iiling-iling.
Ilang sandali ring tahimik sa bahay. Tanging ang impit na pag-iyak lamang ni Vicky ang maririnig. Bawat hikbi ng asawa ko’y parang karayom na tumutusok sa bawat kalamnan ko.
Atubili ma’y nilapitan ni Marjorie si Vicky.
Hinawakan niya ito sa balikat.
“Huwag mo akong hawakan. Traydor ka.”
Tumingin sa akin si Marjorie.
“Alfred, iwanan mo muna kami dito ni Vicky, sa labas ka muna.”
Pinagbigyan ko ang kahilingan ni Marjorie. Lumabas muna ako upang makapagusap ng masinsinan ang dalawa.
Kaya pala nang una kong makita si Marjorie sa club ay para kakong nakita ko na siya noon. Nakita ko ang mga pictures nila ng asawa ko. Minsan na ring ipinakita sa akin ni Vicky ang Facebook account ni Marjorie.
Bigla kong naalaala ang calling card na ibinigay sa akin ni Marjorie bago kami bumaba… Marjorie Contreras. Marahil kung nabasa ko ang pangalan niya sa calling card ay baka natanong ko na siya at maaaring hindi na ako bumaba kanina at isisikreto na lamang namin kay Vicky ang lahat-lahat.
Litong-lito ako sa pagkakataong iyon. Napakalaking gulo ang pinasok kong iyon, hindi ko alam kung paano ko ito malalampasan. Hindi ko alam kung ano ang susunod na mangyayari. Labis ang pag-sisisi ko. Hindi ko alam kung papaano tatanggapin ni Vicky ang lahat, kung ano ang mangyayari sa pagkakaibigan ng dalawa, at kung ano naman ang mangyayari sa aming mag-asawa. Akala ko’y handa akong makipaghiwalay sa kanya. Hindi pala. Ayaw ko palang mawala siya.
Bigla kong naalaala ang sinabi ni Marjorie na buntis ang bisita niya… buntis ang aking asawa. Nakakalungkot na sa kalagitnaan ng napakalaking gusot na nilikha ko ay doon ko nalaman ang balitang magkakaanak na kami ni Vicky.
Ilang minuto lang ang pinalipas ko. Hindi ako mapakali. Nagpasya akong bumalik kaaagad sa loob ng bahay, nagbabakasaling maayos na ang lahat. Pero parang malabong mangyari iyon. Napakomplikado ng sitwasyon at imposibleng iyon ay maayos agad. Dalawang bagay ang maaring datnan ko – naayos ang problema o lumala ito.
At ang nangyari – lumala ang problema.
Nang pinuntahan ko ang dalawa sa dining room ay tumambad sa akin ang mas malaking gusot. Duguan si Marjorie, nakahandusay sa sahig. Si Vicky ay nakaupo sa tabi nito, umiiyak, hawak ang duguan ring kutsilyo.
Hindi ko akalaing hahantong sa ganoon ang lahat. Nilapitan ko si Vicky. Yumakap siya sa akin, takot na takot, nanginginig.
“Dad hindi ko sinasadya, nagdilim ang paningin ko. Dad, tulungan mo ako, ano ang gagawin ko?”
Ano nga ba ang dapat gawin ni Vicky… ang dapat kong gawin… ang dapat naming gawin.
Biglang naglaro ang kung ano-ano bagay sa imahinasyon ko…. mga eksenang na minsa’y napapanood ko sa pelikula na kung saan ay may mga nakapatay… babalutin ng kumot ang pinatay at itatapon sa isang malalim na bangin… o kaya’y ibinabaon sa lupa sa may gubat… o kaya’y sinusunog.
Pinagmasdan ko ang duguang katawan ni Marjorie. Sa kanang tagiliran ang tama niya. Naisipan kong siya’y pulsuhan. Buhay pa siya sa pagkakataong iyon. “Halika, dali, dalhin natin siya sa hospital.” Ang sabi ko kay Vicky.
Takot na takot man ay tinulungan ako ni Vicky na buhatin si Marjorie. Ginamit namin ang sasakyan nito papuntang hospital. Walang ginawa si ang kabiyak kung hindi umiyak hanggang makarating kami sa hospital.
**********
Habang nasa operating room si Marjorie, nagtungo kami ni Vicky sa may chapel ng hospital. Lumuhod si Vicky. Humihikbi habang nanalangin.
Pinagmasdan ko ang aking asawa habang ito ay nakaluhod. Natakot ako sa maaring kahantungan ng mga pangyayari. Posibleng makulong si Vicky. Buntis pa naman siya. Ang sakit isipin na maaring ang unang anak namin ay lalaking nasa kulungan ang nanay.
Ang akala ko’y gusto ko nang mawala sa buhay ko ang aking asawa. Ang akala ko’y handa na akong makipaghiwalay sa kanya dahil sa mga hindi magandang pangyayari sa pagsasama namin. Hindi pala. Dala lamang pala ng galit ko dahil sa pag-aaway namin kaya’t nakapag-isip ako ng ganoon.
Sa pagkakataong iyon ay muli kong binalikan ang limang taong pagsasama namin.
Sa sama ng loob ko kay Vicky ay puro pala ang hindi maganda sa kanya ang nakita at naiisip ko. Nakalimutan ko ang marami niyang magagandang katangian. At maraming magandang katangian ang aking asawa.
Naalaala ko ang madalas kong ipinapayo sa mga kaybigan ko kapag nagagalit sila sa kanilang mga mahal sa buhay – na ang isang tao ay kumbinasyon ng magaganda at masasamang ugali. Kung talagang mahal mo ang isang tao dapat tanggapin mo ang katotohanang iyon, ang katotohang hindi sila perperkto, na walang perpektong tao.
Nang matapos magdasal ay naupo sa tabi ko ang aking asawa. Yumakap siya sa akin at umiyak. Noon ko muling naramdaman na mahal na mahal ko si Vicky. Noon ko napagisip-isip na ayaw ko palang mawala siya sa akin. Noon ko napagtanto kung gaano kalaki ang kasalanan ang nagawa ko sa kanya. At noon ko rin naramdaman ang matinding pagsisisi.
Sana sinundan ko na lang ang asawa ko nang lumabas siya kagabi. Kung hindi ko man siya sinundan, sana nanatili na lang ako sa bahay at hinintay ko ang kanyang pagbabalik. Sana hindi ako pumayag na sumama sa bahay ni Marjorie. Napakaraming “sana” ang pumasok sa isip ko. Pero wala na, magsisi man ako ay huli na. Nangyari na ang hindi dapat mangyari.
Hinimas ko ang tiyan ni Vicky. “Nabanggit sa akin ni Marjorie na buntis ang bestfriend niya.”
Ngumiti si Vicky. “Iyon ang sinasabi ko kagabi sa iyo na parang binalewala mo kaya ako nagtampo. Iyon sana ang magandang balitang sasabihin ko sa iyo kagabi, na sa wakas mabibigyan na rin kita ng anak, na sa wakas kumpleto na ang pamilya natin.”
Para akong pinagsakluban ng langit at lupa sa narinig kong iyon. Gusto kong sumigaw. Gusto kong iumpog ang ulo ko sa pader.
“Sorry mommy. Kasalanan ko ang lahat ng ito. Bakit ko ba nagawa iyon?”
“Hindi dad, ako ang dapat sisihin sa nangyari. Kung hindi sana ako umalis ay baka hindi nangyari ito.” Ang sagot sa akin ni Vicky.
“Kung sana’y hindi ko binalewala ang magandang balita mo sa akin eh hindi tayo nag-away at hindi ka siguradong umalis.”
Hindi na sumagot si Vicky. Hinawakan na lamang niya ang aking pisngi. Sa pisil niyang marahan ay naramdaman ko ang unawa at pagpapatawad. Ganoon madalas ang ginagawa ng asawa ko kapag tinatapos nito ang pagtatampo sa akin. Hahawakan niya ako sa pisngi at marahan niya itong pipisilin.
“Kahapon ko lang ng umaga nakumpirma sa doktor na buntis ako. Isang buwan na. Ang saya-saya dahil magkakaanak na tayo. Sasaya na ang bahay natin. Kaya lang ay parang sa loob na ng kulungan ako manganganak.” Iyon ang mangiyak-ngiyak na sinabi ni Vicky.
Posible ang sinabi ni Vicky. Iyon ang problemang susunod naming kakaharapin.
Nagdaan ang ilang oras, natapos na ang operasyon ni Marjorie. Nakita naming dinala siya sa recovery room. Maya-maya pa’y nagsidating na ang mga diumano’y kamag-anak ni Marjorie, may kasamang mga pulis.
Nag-alaala ako kung ano ang mangyayari kapag nagising si Marjorie at malaman nila kung ano ang nangyari. Dali-dali kong inilabas ng hospital si Vicky. Umuwi kami sa aming bahay.
Lumipas ang buong maghapon. Tahimik lamang kami ni Vicky sa bahay, nag-aabang kung ano ang susunod na mangyayari. Inaasahan na namin na may pulis na darating upang imbitahan kami sa presinto o arestuhin ang asawa ko. Napag-usapan namin ni Vicky na hindi siya magtatago. Papanagutan niya ang ginawa kay Marjorie.
Pinagplanuhan na namin ang lahat. Kukuha kami ng abugado at ihahanda namin ang kanyang pangpiyansa.
Subalit dalawang araw ang lumipas ay walang mga pulis ang dumating. Maaring nahihirapan ang mga pulis na hanapin ang tinitirhan namin. Kinabahan rin kaming mag-asawa na baka may nangyaring hindi maganda kay Marjorie.
“Dad, hindi ko na kaya. Hindi ako matahimik. Gusto ko nang kusang sumuko sa pulis.”
Nagulat ako sa sinabing iyon ni Vicky.
“Sigurado ka ba diyan sa gagawin mo?”
“Oo dad, pumunta tayo ng presinto, pero gusto ko munang dalawin si Marjorie sa hospital. Bahala na. Gusto kong humingi ng tawad sa bestfriend ko.”
Matapos kong pag-isipan ang mga sinabi ni Vicky ay pinagbigyan ko ang kanyang kahilingan. Bumalik kami sa hospital na pinagdalhan namin kay Marjorie. Pagkatapos niyon ay pupunta kami sa pinakamalapit na presinto.
*********
Sa hospital ay nasabi sa amin ng isang nurse na nagkamalay na si Marjorie at nakakapagsalita na. Nakahinga kaming mag-asawa ng maluwag sa balitang iyon. Mga dalawang araw pa daw bago siya lumabas.
Pagkatapos niyon ay lakas-loob naming tinungo ang kuwarto ni Marjorie.
Nang malapit na kami ay para akong kinabahan. Parang ayaw kong tumuloy sa kuwarto ni Marjorie. Para kasing may mangyayaring hindi maganda.
“Mommy, uwi na tayo, huwag na tayong tumuloy.” Ang sabi ko sa aking asawa.
“Nandito na tayo dad. Para rin ito sa katahimikan ng isip ko, kaylangang matapos na ito.”
Pagbukas namin ng pinto ay may apat na taong nandoon, dalawang babae at dalawang pulis na kumakausap kay Marjorie. Gustuhin ko man ay hindi ko na puwedeng itakbo palabas si Vicky.
Napatingin silang lahat sa amin, pati si Marjorie.
Inaasahan ko na na galit na sasabihin kaagad ni Marjorie sa mga pulis na si Vicky ang may kagagawan niyon sa kanya. Pero…
“Tuloy kayo.” Ang nakangiting paanyaya ni Marjorie sa amin. Nagulat ako. Maging si Vicky ay man hindi makapaniwala. Taliwas iyon sa aming inaasahan.
“Mamang pulis, silang mag-asawa ang nagdala sa akin dito sa hospital. Sila iyong sinasabi ko sa inyong bisita ko nang madulas ako sa kusina at aksidenteng nadapaan ko ang kutsilyong hawak ko. Mabuti na lang nandoon sila. Kung hindi, malamang ay patay na ako ngayon.”
Nagaatubili man ay lumapit si Vicky kay Marjorie. Nagyakapan at nagiyakan ang magkaybigan.
“Sige miss.” Ang sabi ng isang pulis.
“Hindi na kami magtatagal. Sinisigurado lang naman naming na walang foul play sa nangyari sa iyo.” Pagkasabi niyon ay lumabas na ang dalawang pulis.
“Mam, lalabas din po kami, may aasikasuhin kaming mga papeles.”
Mga kasambahay pala ni Marjorie ang dalawang babae. Lumabas din ang mga ito.
Naupo kami ni Vicky sa tabi ni Marjorie.
“Bakit mo ako kaylangang pagtakpan sa mga pulis. Grabe ang kasalanan na nagawa ko sa iyo. Pinagtangkaan ko ang iyong buhay.” Ang wika ni Vicky kay Marjorie sabay hawak sa kamay ng huli.
“Gaga ka ba bes. Ipapahamak ba naman kita. Tama na ang drama. Kalimutan na natin iyon. Kahit ano ang sabihin mo, kahit ano ang mangyari, ikaw ang bestfriend ko. Mahal na mahal kita. Alam mo iyon ‘di ba?
At nagsimulang magiyakan ang dalawa.
“At saka malaki rin ang kasalan na nagawa namin ni Alfred sa iyo. Kaya patawarin mo rin sana kami bes.”
Nagyakapan ang dalawa.
Nagpasiya akong lumabas ng kuwarto at hayaan silang magkausap.
Nagtungo ako sa chapel ng hospital. Umusal ng panalangin…humingi ng tawad…nagpasalamat na ligtas si Marjorie…nagpasalamat na hindi makukulong si Vicky… nagpasalamat na magkakaroon na kami ng anak.
– W A K A S –
M.A.D. LIGAYA
M.A.D. L I G A Y A 