Author Archives: M.A.D. LIGAYA
On Self-Doubt
“Our doubts are traitors, and make us lose the good
we oft might win, by fearing to attempt.”
– William Shakespeare
Lust, gluttony, greed, sloth, wrath, envy and pride are referred to in Christian teachings as the “seven deadly sins.” These, to the Roman Catholics, are the cardinal sins. If a person commits any of them, he is believed to be cut off from God’s grace.
Actually, the Bible does not specifically mention the concept “seven deadly sins.” But in Galatians 5: 16-19, fifteen acts of the sinful nature are identified – sexual immorality, impurity, debauchery, idolatry, witchcraft, hatred, discord, jealousy, fits of rage, selfish ambition, dissensions, factions, envy, drunkenness, and orgies. Perhaps St. Gregory the Great, during his reign as Pope (590 – 640 AD), wanting to be concise, shortened that long list of capital vices.
All Christian faithful are being called upon to not commit those acts of the flesh. St Paul said that believers are free but he implored them not to use their freedom to indulge the flesh. That, definitely, is easier said than done.
I think St. Paul (who wrote the Galatians) and St. Gregory may have overlooked another human frailty that should have been added in the list of sins. There exists another spiritual infirmity which I believe should be considered equally harmful as any of the deadly sins. It’s called self-doubt.
My proposition (that self-doubt be classified also as sin) may not be considered seriously. Many might even say it’s preposterous.
Is it?
Is self-doubt just an ordinary flaw in a person’s character? Is it really a bit too much to consider it a sin? Is it not a serious offense – something that when committed could ruin a person’s life?
Allow me to argue my assertion that self-doubt is a sin. For those who do not believe in the concept of religion, think of self-doubt not as a sin but an injury you inflict upon yourselves.
In this book, we will define self-doubt, strictly, as “the feeling of not having confidence in yourself or your abilities.” The concept of doubt being discussed here does not refer to that philosophical function “to cast doubt.”
The definition above (the one before the disambiguation) makes self-doubt sound harmless – not something immoral or demonic that would make the moralists and bible scholars (both past and present) look at it as a sin. That’s probably the reason no religious movement, Christianity included, classified such human inadequacy as a sin. You might also refuse to accept that it is an injury you inflict upon yourself.
Self-doubt, however, is not as simple as it seems. This impotence of the human spirit has grave consequences not only to the person having it but to the family where he belongs and to the society where he lives. A person plagued by it will be less-productive or not productive at all and is definitely not going to contribute anything for his family and society.
In arguing that self-doubt is a sin (or a self-inflicted injury) it is important to review the nature of sin in the philosophical standpoint.
“Sin is said to be a moral evil” (O’Neil, 1912). This brings us to another question – what is evil? St. Thomas defines the word (evil) as a privation of form or order or due measure. “Evil implies a deficiency in perfection.”
Self-doubt is clearly an imperfection. It indicates the absence of confidence which is considered essential for a person’s well-being and is a requirement in the pursuit of what Abraham Maslow refers to in Psychology as “self-actualization” or achieving one’s full potential. Sin is a diversion from the perceived ideal order of human living (Hyde, 2018). A person doubting his capabilities veers away from becoming the best that he can be and reduces his chance of living life to the fullest.
It could be argued that there are lot of other negative human characters that may indicate imperfections. But none is as damaging to the person as self-doubt. Something is wrong with a person if he lacks confidence and has very low (or no) feeling of self-worth. These are conditions that may lead to failure and unhappiness.
In addition, philosophical or moral sin is a human act not in agreement with rational nature and right reason. (Hyde, 2018).
It is not considered reasonable to doubt one’s capabilities. It is a person’s moral obligation to believe in himself. It is not right to think one would fail even without really trying. He needs to have faith not only in God (if he happens to believe in one) but also in himself.
Allowing self-doubt to reign is depriving the self of discovering one’s potentials. When a person decides to doubt himself, he eradicates his ability to fulfill his goals and to achieve his dreams.
Failures are indeed impossible not to happen. But even if one fails in several attempts to succeed he should decide not to stop trying. There’s a long list of famous personalities (like Albert Einstein, Abraham Lincoln, J.K. Rowling, Bill Gates, Walt Disney and Henry Ford) who had their share of failures but never gave up.
But is self-doubt a self-inflicted injury?
“Sin, also, wounds the nature of man.” This is what the Catholic religion assert.
“Self-doubt destroys the heart, mind, body and soul. It is one of the major obstacles to living the life that people truly deserve. This unhealthy food for the soul drags down a person’s spirit, crushes his ambitions, and prevents him from achieving all that he can (Thalk, 2013).
Doubt impedes a person’s development. It is the biggest roadblock to self-actualization. Self-doubt prevents people from becoming the best they could be, from realizing their full potentials, and from achieving their dreams. Shakespeare stressed, “Our doubts are traitors, and make us lose the good we oft might win, by fearing to attempt.” Doubt could possibly kill more dreams than failure ever did.
Some degree of self-doubt is generally held to be normal. It can be helpful in some cases, as it often leads to introspection and enhanced performance. But it may require medical help when it becomes debilitating, affects daily function, or impedes performance at work or school (Self-doubt, n.d.).
There’s no immorality committed when one doubts himself. Why should it be then considered a sin?
This brings me to the last among my arguments to convince you that self-doubt is a sin.
A sin may either be a sin of commission or a sin of omission. Sins of commission are sins we commit by doing something we shouldn’t do and sins of omission are sins we commit by not doing something (Sins of Commission vs Sins of Omission, 2015). The seven deadly sins are all sins of commission except sloth.
Sloth – extreme laziness or the failure to act and utilize one’s talents – is considered a sin of omission. I think self-doubt belongs to that category. If sloth made it to the list of the deadly sins, self-doubt should be there also.
“Self-doubt,” is just as damaging (perhaps more damaging) to a person than this sin called “sloth.” Actually, in some instances, a person’s failure to use his innate talents starts with his inability to believe what he is capable of doing.
I hope that the arguments I presented above about self-doubt are convincing enough that from this point on you would move as far away from it as possible.
Conquer your self-doubt and start to nurture self-belief which I think is the key component of the value system of the few men and women who scaled the heights of success.
References:
Hyde, J. (2018). The book of sin: How to Save the World, UK: Soul Rocks Books
O’Neil, A.C. (1912). Sin. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved October 24, 2020 from New Advent: http://www.newadvent.org/cathen/14004b.htm
Self-Doubt (n.d.). Retrieved from https://www.gootherapy.org/learn-about-therapy/issues/self-doubt/
Sins of commission vs sins of omission (2015) Retrieved from https://www.revelation.co/2015/07/21/sins-of-commission-vs-sins-of omission/
Thalk, C. (2013). Self-doubt destroys the heart, mind, body and soul. Retrieved from https://www.huffpost.com/entry/self-doubt_b_2960936
Sa Likod ng Pader (4)
(Last of 4 parts)
Binuksan ng isang lalaki ang tagiliran ng van. Itinulak siya papasok. Napasubsob siya sa upuan. Hinang-hina dahil sa lakas ng suntok sa kanya. Sa loob ng sasakyan ay nakita niyang may iba pang mga bata. Mga nakatali ang kamay at nakapiring…nag-iiyakan. Naala-ala niyang bigla ang mga mamang pinatay ng mga pulis.
“Talian mo na rin ang gagong ‘yan.” Sabi ng isa sa dalawang lalaking nasa harapan ng van.
“Naku pare, ubos na ang tali ko. Pero ako na ang bahala ditto. Siguro naman eh natikman na niya ang lakas aking suntok kaya nagtanda na ito. Heto nga’t namimilipit pa sa sakit hanggang ngayon.” Ang sagot nang nagbabantay sa kanila sa likod.
“Siguraduhin mo lang na walang makakatakas sa mga iyan, kundi lagot tayo kay boss.”
Umandar na ang sasakyan. Kung saan sila dadalhin ay hindi alam ni Marco. Masakit pa rin ang kanyang tiyan. Matindi ang suntok na inabot niya. Nag-iiyakan pa rin ang mga batang kasama niya sa van. Nagsisiksikan sila sa bandang likuran. Siya nama’y katabi misno ng nababantay sa kanila. Lasing ito. Nangangamoy alak. Katulad ng amoy ng mga lalaking nagiinuman sa iskwater. Ganun din ang amoy ni mang Cesar kapag ito’y nakakainom kaya’t alam ni Marco.
Naglabas ng baril ang kanilang bantay. Idinuldol ito sa mukha ni Marco.
“Kita mo ito bata. Sa susunod na may gagawin kang kalokohan eh hindi na suntok ang matitikman mo. Putok na. Kapag tumakbo ka eh hahabulin ka ng mga bala ng baril ko. Naiintindihan mo?”
Sa takot ay hindi makasagot si Marco.
“Naiintindihan mmoooo? Sssaggoottt!!!”
“Opo…na…naiintindihan ko po!” Tugon ni Marco sabay tango ng paulit-ulit.”
Naramdaman na lamang ni Marco na umaagos ang kanyang mga luha. Sobra-sobra ang takot na nadarama. Mas higit sa takot na nadama niya nang makita ang ginawa ng mga pulis. Sa pagkakataong iyon pinagsisihan niyang lubos ang ginawang pag-akyat sa pader…ang pag-alis sa kumbento.
Ngayon alam na niya kung anong uri ng mundo meron sa likod ng pader na kanyang kinamumuhian. Ngunit huli na ang lahat magsisi man siya ang pakirawari niya’y wala na ring mangyayari.
“Pare, baka napalakas masyado suntok mo sa tiyan ng bata ha. Siguraduhin mo lang na hindi nasira ang atay niyan ha, kundi mababawasan pa kita natin.” Wika ng nagda-drive ng van.
“Hayaan mo, may iba pang lamang-loob ang batang ito na pwedeng pakinabangan.”
Sa narinig ay parang gumuho ang mundo ni Marco. Sa pakiwari niya’y mas lumakas ang iyakan ng mga batang kasama niya sa van. Pihadong narinig nila ang sinabing iyon ng nagbabantay sa kanila. Naramdaman din niyang mas dumarami ang luhang tahimik na umaagos mula sa kanyang mga mata.
Lubos-lubos na nga ang pagsisising nararamdaman ni Marco. Kung hindi siya tumakas sa kumbento ay hindi nangyari sa kanya ang lahat nang naranasan niya at mararanasan pa. Hindi mamimiligro ang buhay niya ng ganoon. Pero inisip din niya kung mali ba na gustuhin niyang hanapin ang mga tunay na mga magulang. Mali ba na gustuhin niyang mamuhay na parang isang normal na bata.
Napakadaming pumapasok sa isipan niya sa pagkaakataong iyon. Sana ay hindi na lamang niya nakita ang hagdanang kawayan upang hindi niya naakyat ang pader. Sana ay hindi na lang niya naisipang gamitin ang lubid na iyon para hindi siya nakapagpadausdos pababa. Sana’y hindi na lamang siya sumakay sa jeep. Pero nandoon na siya, wala na siyang magagawa.
Nahabag siya sa kanyang sarili. Muli niyang naiisip na sana ay hindi na lamang sa mga madre sa kumbento siya iniwan ng kanyang lola.
Naaawa din siya sa mga batang kasama niya. Iniisip niya kung papaano na sila. Matatakasan ba nila ang nakatakdang mangyari sa kanila. Matatakasan ba nila ang halang ang kaluluwang mga lalaking iyon na magdadala sa kanila sa kapahamakan.
Ilang minuto pa’y natahimik ang loob ng van. Hindi na umiiyak ang mga bata. Napagod marahil o tanggap na nila ang kinahinatnan nila. Maging si Marco ma’y huminto na sa pagluha. Maya-maya pa’y naririnig niyang naghihilik ang bantay nila. Ganun din ang lalaking katabi ng driver.
“Hoy, gumising kayo. Mga lintik na… gising sabi eh.” Wika ng driver.
Tuloy lang sa paghihilik ang dalawa.
“Mga gago, nagpakalasing kasi kaya, hayan tuloy.”
Napansin ni Marco na nilampasan ng van ang lugar ng mga iskwater na dinaanan niya kanina. Pabalik pala sa pinanggalingan niya ang van, hindi papuntang bayan.
Ilang saglit pa’y huminto ang sasakyan sa harap ng isang waiting shed. Iyon mismo ang lugar na pinagpahingahan niya matapos siyang makalabas ng kakahuyan.
“Mga pare. Gising kayo. Masakit na masakit na tiyan ko. Dudumi lang ako sandali.”
Hindi kumikibo ang dalawang kasama nito. Hinampas sa balikat ang bantay nina Marco.
“Ano ba? Natutulog ang tao eh.”
“Hoy bababa ako sandali. Bantayan mo mga iyan.”
“O sige…sige… ako bahala dito.”
Bumaba ang driver. Tumawid sa kabila ng kalsada. Pumuwesto sa likuran ng isang puno. Maya-maya’y narinig ni Marco na humilik muli ang kanilang bantay.
Napagtanto niyang hindi pala siya nakatali. Naisipan ng bata na tumakas. Alam niyang mapanganib ang kanyang gagawin pero kaylang niyang subukan.
Parehong may pinto ang magkabilaang bahagi ng van. Dahan-dahang binuksan ni Marco ang pintuan sa bandang kaliwa niya. Nakababa ang bata nang hindi nagigising ang kanilang mga bantay. Nagpunta siya a likuran ng van. Palinga-linga. Payukong naglakad ng dahan-dahan papunta sa waiting shed.
Nalampasan niya ang waiting shed na walang nakakapansin sa kanya. Nasa damuhan na siya pero medyo malayo pa ang mga punong-kahoy na pwedeng magtago sa kanya, ang mga punong kahoy na dinaanan niya nang papalayo siya sa kumbento. Gumapang na siya upang tiyaking walang makakakita sa kanya. Maliwanag pa naman ang buwan.
Kaunti na lang ay mararating na niya ang kakahuyan nang marinig niya ang boses ng driver.
“Hoy mga gago, nawawala ang isang bata.”
Bumaba ang dalawang kasama ng driver.
“Iyan ang sinasabi ko sa inyo, puro kayo inom. Hala hanapin ninyo.”
Sa pagkakataong iyo’y tumayo si Marco at nagsimulang tumakbo.
“O hayun siya. Habulin ninyo.”
Dalawa ang humabol sa kanya. Mabilis na mabilis ang takbo ng bata.
“Pare, barilin mo. Sa paa lang.”
Dinig na dinig niya ang sigaw na iyon ng isa sa mga humahabol sa kanya. Lalo niyang binilisan ang pagtakbo.
Nakarinig siya ng putok. Nagulat siya. Halos matumba sa pagtakbo. Ngunit hindi siya tumigil. Isang putok pa ang narinig niya. Hindi pa rin siya tinamaan.
Nakarating si Marco sa kakahuyan. Tinungo niya ang mga matataas na damong nadaanan niya kanina. Alam niyang mas madali siyang makita kung tatakbo lang siya ng tatakbo. Kaylangan niyang magtago.
Tumigil siya sandali. Hindi upang mamahinga kundi gusto niyang malaman kung nasaan ang mga humahabol sa kanya.
“Pare, nakita mo ba?”
“Wala eh. Tarantadong bata iyon. Magaling magtago ah.”
“Tumingala ka sa mga puno… baka umakyat.”
Dinig na dinig ni Marco ang usapang iyon ng dalawa. Tantya niya’y malapit na malapit lang sa kanya ang mga ito.
“Baka nasa damuhang iyan. Puntahan mo pare. Doon naman ako sa banda doon”
Nang marinig iyo’y pumikit na lamang ang bata. Inakalang mahuhuli na siya.
“Okay…okay. Sandali lang… naiihi ako.”
Dahan-dahang gumapang paatras ang bata palayo sa pinanggagalingan ng mga boses na naririnig niya. Ikinubli ng huni ng mga kuliglig ang kanyang mga kaluskos. Hindi niya alintana ang tama sa braso at mukha niya ng matatalas na bagay sa ginagapangan niyang lupa.
“Wala dito pare.”
Medyo malayo na ang boses na nadinig ni Marco. Patuloy pa rin siyang gumapang palayo. Mas binilisan pa niya.
Nakarinig siya ng mga putok, sunod-sunod. Medyo malayo na ang pinanggagalingan. Marahil ay nagpa-putok na lang nagpa-putok ang mga mama nagbabakasakaling tamaan siya.
Tumakbo nang muli sa Marco. Mabilis na mabilis. Alam niyang hindi siya ligtas hangga’t hindi niya nararating ang gustong puntahan…ang kanyang tanging kailigtasan. Tumakbo siya ng tumakbo hanggang makita niya ang gusto niyang makita…ang pader.
Sa wakas ay natanaw na niya ang pader. Iyon ang kanyang kaligtasan. Binilisan pa niya ang takbo.
Palapit siya ng palapit sa pader.
Nakita na niya ang lubid.
Nakalambitin pa rin iyon. Parang hinihintay ang kanyang pagbabalik.
Hinawakan niya ng mahigpit ang lubid. Nagsimula na siyang umakyat. Masakit ang kanyang mga kamay. Parang namamanhid na ang kanyang mga paa. Kumikirot pa ang tiyan niyang sinuntok kanina. Tiniis niyang lahat iyon. Kaylangan niyang umakyat. Hindi siya pwedeng mahuli.
Kaylangang niyang mabuhay.
Gusto pa niyang mabuhay.
Sa wakas ay narating niya ang ibabaw ng pader. Lumingon siya sa kakahuyang pinanggalingan. Pinagmasdan niya ang kalakhan ng mundo sa likod ng pader. Ngayon alam na niya kung anong uri ng mundo iyon.
Natiyak na niyang hindi siya nasundan. Wala siyang makita ni anino ng mga humahabol sa kanya. Hinila niya pataas ang lubid, kinalas sa nakalitaw na bakal na kanyang pinagtalian.
Bitbit ang lubid ay bumaba ito sa hagdanang ginamit niya nang siya’y umakyat sa pader upang tumakas. Pagkababang-pagkababa ay napaupo si Marco pasandal sa hagdan.
Ligtas na siya.
Malaya na siya.
Sumubsob siya sa kanyang brasong nakapatong sa kanyang tuhod. Binalikan ang pinagdaanan sa ilang oras lamang na nasa likod siya ng pader na iyon. Gusto niyang maiyak, hindi niya alam kung gusto niyang umiyak dahil sa masaklap niyang karanasan o sa tuwa dahil ito’y kanyang nalampaasan.
Tumayo si Marco. Naglakad. Tahimik ang kumbento, walang kamalya-malay ang lahat doon sa kanyang mga pinagdaanan. Ibinalik ng bata ang hagdanan kung saan niya ito kinuha. Pagkaatapos niyo’y nagpunta siya sa chapel. Muling itinali sa kampana ang lubid.
Umupo si Marco. Tinanggal ang backpack sa kanyang likuran. Binuksan ang bulsa nito. Tinignan ni Marco ang relo. Pasado alas-tres ng madaling araw. Higit-kumulang 6 na oras siyang nasa labas ng kumbento. Sandali lamang kung tutuusin ngunit napakaraming nangyari sa kanya.
Mula sa malayo ay may narinig nanaman siyang mga putok ng baril. Marami. Sunod-sunod. Pero wala na siyang takot. Ligtas na siya. Napapaligiran na siya ng pader.
Pumikit muna si Marco.
**********
“Marco…Marco…. gising…Marco!!!”
Napaigtad si Marco. Nagulat. Mula sa pagkakahiga’y bigla itong tumayo. Nang mapagtanto kung sino ang gumising sa kanya’y bigla itong nahimasmasan.
“Sister Carissa!!!” Biglang niyakap ni Marco ang madreng nasa harapan niya.
“Hoy…hoy…teka…teka!
Hindi bumitaw si Marco. Lalo pang hinigpitan ang yakap sa madre.
“Aba Marco. Ngayon mo lang ako muling niyakap ah. Nami-miss ko ‘yan sa iyo. Mauupo nga muna tayo hijo.”
Bumitaw na si Marco sa pagkakayakap. Naupo silang dalawa.
“Bakit ba dito ka sa chapel natulog?” Ang pag-uusisa ng madre.
“Kasi po sister…ano po…ah…naglakad po kasi ako kagabi sa paligid…tapos po…tapos po…pumasok ako dito at umupo sandali. Eh nakatulog po pala ako.”
“Eh bakit naman nakapantalon at sapatos ka pa?”
“Ha, eh…ano po kasi sister. Malamok po kasi at ‘pigtas na po iyong tsinelas ko.”
“O ano naman ang laman ng backpack mo na iyan?”
“Libro…libro po…nagbasa din kasi ako dito kagabi.”
“Ah…sige…sige…hayaan mo mamaya pagpunta natin sa bayan eh ibibili kita ng bagong tsinelas. Hala… tara na… baka nakahain na sila sa kusina. Kain na tayo. Pagkatapos kumain ay maligo ka ha. Ang bantot mo na…hehe.”
Habang naglalakad sila papuntang kusina ay sinalubong sila ni mang Cesar.
“Naku sister. Nabalitaan na ba ninyo ang nangyari sa may highway kaninang madaling araw.” Wika ng driver.
“Hindi pa po. Ano ba nangyari.”
“May tatlong pulis na rumispendo daw sa mga putukang narinig nila diyan lang sa may kakahuyan sa bandang likuran ng kumbento. At iyon may nakita silang van na nakaparada sa waiting shed doon. Tumakbo daw ang driver at nang tignan nila ang loob ng van ay may mga bata. Nang habulin nila ang driver sa may kakahuyan eh may dalawa pang kasama. Ayon napatay iyong tatlong lalaki. Kaso ninyo po eh namatay din daw iyong mga pulis sa hospital na pinagdalhan sa kanila. Malala din daw ang mga tama.”
“Tsk, tsk…hay naku iba na talaga panahon ngayon. Kaya ikaw Marco. Huwag matigas ang ulo ha. Dito ka lang sa loob ng kumbento. Iyang pader na iyan, proteksyon mo iyan.”
Tumango lamang si Marco.
“O hijo, bakit ang dami mong gasgas sa braso mo’t mukha?” Tanong ng driver.
“Aba’y oo nga. Hindi ko napansin kanina iyan.” Dagdag ng madre.
“Ano po kasi…nahiga rin po ako kagabi sa damuhan sa gilid ng chapel.”
– WAKAS –
Sa Likod Ng Pader (3)
(3rd of 4 parts)
At nang naglalakad na siya palayo ay pahabol pang sinabi ng isa sa kanila na huwag daw niyang tutularan ang mga taong iyon na gumagamit at nagbebenta ng droga. Sumagot ito ng “opo,” malakas dahil gusto niyang siguradong marinig ito ng mga pulis baka kasi bigla siyang pabalikin o kaya’y habulin kapag hindi nila narinig ang pagsagot niya.
Nang medyo malayo na siya’y naglakas-loob siyang lumingon. Nakita niyang inilalagay ng mga pulis ang mga bangkay sa kanilang mga sasakyan. Binilisan pang lalo ng bata ang paglalakad pagkatapos niyon. Narinig na lamang niya ang ugong ng mga sasakyan at nagpapasalamat siya na sa kabilang direksyon tumakbo ang mga patrol ng pulis.
Nanginginig pa rin sa takot si Marco. Nalilito siya. Naiiyak. Bumalik sa isip niya ang ang ginawa ng mga pulis sa mga mamang iyon…ang paghiwa sa mukha…ang pagpingas sa tenga…ang pamamaril. Naisip din niya ang pananakit na ginawa ng mga bata sa kanya.. ang pagkuha sa kanyang pera. Parang nakikita pa niya ang makinis na hita ng aleng nagsusugal…ang hubo’t hubad na katawan ng babae sa video.
Tinanong sa sarili kung ganito ba talaga ang mundo sa labas ng kumbento… sa likod ng pader.
Muling tumingin sa kanyang relo si Marco. Hatinggabi na halos. Tatlong oras pa lang siya sa likod ng pader pero napakadami na ng nangyari. Natakot siya sa kung ano pa ang susunod.
Ilang saglit pa’y nakarinig siya ng ugong ng sasakyan mula sa kanyang likuran. Kinabahan siyang baka ang mga pulis iyon. Naisipan niyang magtago sa gilid ng kalsada subalit parang matarik ito. Iniisip niyang magpadausdos na lang ngunit hindi siya nakakatiyak kung ano ang nasa baba. Hindi niya ito maaninag ng maayos. Wala na siyang masusulingan. Ipinagpatuloy na lamang niya ang paglalakad at wika nanaman sa sarili’y “Bahala na!”
Tumigil ang sasakyan nang siya’y matapatan. Hindi ang mga pulis. Isa itong pampasaherong jeep.
“Boy, aba’y hatinggabi na. Nasa daan ka pa. Saan ba ang punta mo?” Tanong sa kanya ng nagmamaneho ng jeep.
May ilaw sa ulunan ng driver kaya maliwanag sa bandang harapan ng jeep. Tinignan ni Marco ang driver. Medyo may katandaan na. May katabi siyang isang ale. Sila lamang ang sakay ng jeep.
“Ah…sa bayan po sana eh,” sagot ni Marco.
“Mukhang naglayas ka ah?” Ang paguusisa ng katabing babae ng driver.
Nag-aalangan ma’y umamin na si Marco. “Opo eh. Pu…pwede po ba akong makisakay?”
Nagtinginan ang dalawang kausap ni Marco. Nakita niyang kumindat sa driver ang babae.
“Okay boy! Sige sakay ka na.” Sabi ng driver.
Tuwang-tuwang sumakay si Marco. Nakahinga siya nang maluwag. Pakiramdam niya’y sa wakas ay may magandang nangyari sa lakad niya, na hindi naman pala puro kamalasan ang aabutin nya sa gabing iyon. Makakarating na siya sa bayan.
Umandar na ang sasakyan. Sa likuran mismo ng mamang driver umupo si Marco.
“Bakit ka ba naglayas?” Ang tanong sa kanya ng babae.
Naghagilap ng isasagot si Marco. “Ah…ano po kasi…pinagalitan po ako ng tatay ko. Pero bukas din po ay babalik din ako sa bahay.”
“Sino naman ang pupuntahan mo sa bayan?” Tanong ng babae.
“Eh, ano po…ah… tita ko.”
“Ganun ba!. Sige magpahinga ka lang dyan. Kalahating oras pa siguro bago tayo makarating sa bayan.”
“Salamat po.”
Pumikit sandali si Marco, ngunit pinilit niyang huwag makatulog. Nagaala-ala siyang baka may hindi magandang mangyari kapag natulog siya. Sa mga pinag-daanan niya ng gabing iyon ay mukhang natuto siyang maging alerto. Naririnig niyang nag-uusap ang dalawa pero hindi niya maulinigan kung ano ang kanilang pinag-uusapan. Muli’t-muli ay bumabalik sa ala-ala niya lahat ng kanyang pinagdaanan sa gabing iyon. Biglang sumagi sa isip niya ang isang bagay na laging sinasabi ng mga madre sa kanya…na ang Diyos ay may awa. Umusal ng panalangin ang bata. Marunong siyang magdasal. Tinuruan siya ng mga madre. Paulit-ulilt niyang dinasal ang “Ama Namin” at “Aba Ginoong Maria.”
Nang muli siyang magmulat ng mata ay napansin niyang matama siyang tinitigan ng driver at ng babae mula sa salamin. Pumikit siyang muli. Kunwari’y hindi niya napansing nakatingin sa kanya ang dalawa. Naala-alang bigla ang sinabi ng mga pulis tungkol sa mga batang dinudukot. Muli nanaman siyang kinabahan. Pilit niyang pinalakas ang loob. Inisip na lamang niya na baka lang nagkataaon na natingin sila sa kanya nang siya’y dumilat..
Tumigil sa isang gasolinahan ang saskayan. Matapos magpakarga ay pumarada sa harap ng isang kalapit na restaurant ang jeep. Bumaba ang driver at ang kasamang babae.
“Halika boy, pahinga muna tayo at kumain.” Wika ng driver.
Hindi agad nakasagot si Marco.
“Sige na, huwag ka nang mahiya. Sagot ko.”
Tumango na ang bata. Bumaba siya’t sumama sa dalawa papunta ng restaurant.
Nang nasa loob na’y naiwan sa counter ang driver upang umorder habang sina Marco at ang babae nama’y naupo na. Silang tatlo lamang ang customer sa oras na iyon.
Dinala na ang pansit at sandwich na inorder ngunit and driver wala pa sa lamesa. Makikita ni Marco na nasa labas ito may kausap sa cell phone.
Nagsimula nang kumain sina Marco at ang babae. Magkakasunod ang subong ginawa ni Marco. Natatawang pinagmamasdan siya ng babae habang kumakain.
“O, dahan-dahan lang boy, baka mabulunan ka.”
Sa loob halos ng limang minuto ay naubos nito ang pansit at sandwich. Pagkatapos ay uminon ito tubig. Nakadalawang-baso siya.
Nang tumingin sa labas si Marco ay napansin niyang nakatingin sa kanya ang mamang driver habang may kausap. Sa pagpapasakay sa kanya at pagyayayang kumain ay gusto nang magtiwala ng bata sa dalawa ngunit sa mga naranasan nga niya sa ilang oras na pamamalagi sa labas ng kumbento ay hindi lamang siya parang naging alerto, mabilis na din siyang magduda.
Maya-maya’y sinenyasan ng mamang driver ang kasamang babae na siya’y lapitan. Noon na kinabahan si Marco, pakiramdam niya’y may masama nanamang mangyayari sa kanya.
Nang matapos mag-usap ay bumalik sa lamesa nilang kinakainan ang babae, kasama na ang driver.
“Oh, tapos ka na palang kumain boy. Teka, gusto mo ba ng softdrinks?” Tanong ng driver.
“Ay hindi na po, nakainom na po ako ng tubig. Salamat na lang po.” Sagot ni Marco.
Kumain na ang driver. Hindi mapakali si Marco. Parang gusto na niyang tumayo at tumakbo palayo sa dalawa. Pinag-isipan niyang mabuti ang gagawin. Paglabas nila sa restaurant eh kunwaring pupunta siya ng CR at doon na siya dadaan sa likod upang tumakas. Iyong ang binalak niyang gawin.
Habang kumain pa ang driver ay inilibot ni Marco ang paningin sa paligid. Napansin niyang sa labas ay may dumarating na sasakyan. Isa itong van. May tatlong lalaking matitipuno ang katawan na nagbabaan. Pumasok sila sa restaurant. Lalong kinbahan ang bata.
“Pare, nandito kami!” Ang sabi ng driver.
Kakilala ng driver ang mga dumating. Naisip ni Marco na mukhang sila ang kausap nito sa cell phone kanina.
Lumapit ang mga lalaki sa kinaroroonan nina Marco. Inakala niyang pumasok ang mga iyon doon para kumain. Sila pala talaga ang sadya.
Noon kinutuban ng masama ang bata. Mukhang may susuungin nanaman siyang panganib. Hindi na siya mapakali at iyon ay hindi nalingid sa mga kasama niya. Akma itong tatayo, ngunit hinawakan siya sa kamay ng babae.
“O saan ka pupunta?” Wika ng babae. Hindi na nito binitawan ang kamay ng bata.
“Iihi lang po sana ako. Kanina pa po ako naiihi.”
“Mamaya na lang!” Ang madiing sabi ng driver.
Wala nang nagawa si Marco. Umupo na lamang siyang muli. Hawak pa rin ng babae ang kamay niya. Mahigpit. Nakalapit na ang tatlong lalaki.
“O heto iyong bata.” Wika ng driver. “Kayo na maghatid sa kanya sa bayan.”
“Teka, teka. Ayaw ko pong sumama sa kanila manong.”
“Ihahatid ka nga nila sa bayan.”
“Ayaw ko po. Maglalakad na lang ako.”
Binatukan ng mamang driver si Marco. “Sige na sumama ka na. Huwag matigas ang ulo. Sa susunod eh tadyak na aabutin mo sa akin. O sige na pare. Kayo na bahala sa kanya”
Hinawakan ng isang lalaki si Marco. Pilit kumakawala ng bata pero wala siyang magawa sa lakas ng sa kanya’y humahawak. May iniabot na isang bungkos ng pera sa babae.
“O heto. Bente mil. Bukas na lang iyong balanse.” Sabi ng isa sa mga lalaki.
“Ano pong gagawin niyo sa akin. Maaawa na po kayo.” Pagsusumamo ni Marco.
“Ayaw ko pong sumama sa inyo.”
Nagsimula nang hilahin palabas si Marco ng mga lalaki. Nagpupumiglas ang bata ngunit wala siyang magawa. Dala-dalawa ang humahawak sa kanyang mga kamay. Napansin niyang nakatingin lang sa kanila ang may ari ng restaurant. Dedma sa mga nangyayari. Ganun din ang mga tao sa gasolinahan. Wala silang pakialam sa nangyayari. Humingi man siya ng tulong eh walang nangyari.
Kinagat niya ang kamay ng isang lalaking humawak sa kanya upang makawala siya. Hindi man lang ininda ng lalaki ang kagat. Nainis ang isang humahawak din sa kanya. Sinuntok siya sa tiyan. Napakasakit. Nasuka siya, halos mailuwa ni Marco ang lahat ng kanyang kinain. Ramdam niya’y limang beses yatang mas masakit ang tama niyang iyon kesa sa mga suntok at sipang inabot niya sa mga batang iskwater.
Sa Likod Ng Pader (2)
(2nd of 4 parts)
At sa unang pagkakataon nga ay nakatingin siya sa pader mula sa labas. Noong nasa loob pa siya’y isang misteryo sa kanya kung anong uri ng mundo meron sa likod ng pader. Ngayon ay malalaman na niya. Hindi sapat ang pagsama-sama niya sa mga madre sa bayan noon upang lubusan niyang malaman kung anong uri ng buhay meron sa likod ng pader.
Ipinagpatuloy na ni Marco ang paglalakad. Pinag-adya nga ng pagkakataon na maliwanag ang buwan nang siya’y tumakas. Ganoon pa man ay may baon din siyang maliit na flashlight kung kakaylanganin. Hindi niya alam kung gaano kalawak ang pinasok niyang kakahuyan sa likod ng kumbento. Mas malapit sana ang lalakarin ng bata papuntang bayan kung sa harapan ng kumbento siya maglalakad. Kabisado niya ang daan na iyon ngunit naisip niyang baka matanawan nga siya ng mga guwardiya.
Buong tapang niyang sinuong ang kakahuyang iyon. Madalas na ang mga kasing-edad niya’y naniniwala at takot sa mga multo at maligno. Ngunit iba si Marco. Pinatibay marahil ng sitwasyon niya sa buhay ang kanyang kalooban. Siya ay naging matapang. Sa edad na labindalawa ay maituturing na hindi na siya batang-isip. Madalas kasi na ang mga kausap niya ay mas nakakatanda sa kanya at kung tratuhin at kausapin ng mga ito’y animo’y hindi siya bata.
Hindi man malinaw kung saan talaga siya pupunta eh alam niya ang gagawin…hahanapin niya ang kanyang lola upang itanong kung talaga bang patay na ang kanyang mga magulang. Kung hindi niya mahahanap ang kanyang lola ay gusto niyang mamuhay mag-isa, maghahanap ng trabaho, at makapag-ipon para sa kanyag pag-aaral. Ganoon na mag-isip si Marco. Parang hindi na bata.
Binuksan ni Marco ang bulsa ng kanyang backpack at tinignan ang lumang relo na walang bracelet na ibinigay sa kanya ni Mang Cesar… ika-siyam na ng gabi. Tapos na ang mga madreng magdasal at kung may sumilip sa kaniyang kuwarto ay baka alam na nilang wala na siya doon. Kaya’t binilisan pa niya ang lakad.
Medyo madawag ang lugar na pinasukan ni Marco sa kakahuyan, matataas ang mga damong cogon. Ramdam niya ang talim ng mga damong tumatama sa kanyang braso. Mabuti na lang at nakapantalon at sapatos siya kaya’t ligtas ang kanyang mga hita’t paa. Kalaunan ay narating niya ang isang parang hawang bahagi ng kakahuyang iyon. Mukhang talagang ginawang daaanan ang bahaging iyon.
Matapos ang halos isang oras ay nakatanaw si Marco ng isang waiting shed. Narating na niya sa wakas ang high way. Namahinga siya sandali sa wating shed. Umaasa siyang may dadaang sasakyan. Paparahin niya ang kahit anong sasakyan na unang dadaan papuntang bayan. Makikisakay siya. Iyon ang kanyang balak.
Nagpatuloy siyang maglakad habang nag-aantabay ng dadaang sasakyan. Medyo nakakararamdam na siya ng uhaw at gutom.
Mahaba-haba na rin ang kanyang nalalakad ngunit kahit naka-bisikleta man lang ay walang dumadaan. Masakit na ang kanyang paa. Tantya niya’y may nagpaltos na siyang mga daliri sa paa.
Maya-maya pa’y nakatanaw siya ng mga ilaw. Galing iyon sa mga barong-barong sa gilid ng kalsada. Ito marahil ang sinabi sa kanya noon ng mga madre na mga iskwater. Binilisan niya ang paglalakad.
Habang papalapit siya sa mga kabahayan ay nakarinig siya ng nagkakantahan at nagtatawanan. May nasalubong siyang mga bata. Nagtataka siya kung bakit gabi na’y nasa daan pa ang mga ito. Sa Kumbento’y kapag datal na ang dilim ay hindi na siya pinalalabas ng mga madre mula sa kanyang kwarto.
Namukhaan niya ang ilan sa mga bata. Sila iyong mga minsa’y naliligaw sa harapan ng kumbento, naglalaro habang namumulot ng mga basura. Sila ang sinasabi ng mga madre na mga batang salbahe. Hindi niya maintindihan kung bakit sinabi iyon ng mga madre samantalang namumulot lang naman sila ng mga basura.
May nadaanan siyang mga aleng nagsusugal sa gilid ng kalsada malapit sa poste ng kuryete na may ilaw. Lumapit siya. Nagulat si Marco sa mga kasuotan ng mga ale. May naka-shorts na sobrang ikli. May nakasando na kitang-kita ang strap ng suot na bra. Halos nakaluwa na ang dede. Palibahasa ay nasanay siya sa mga madre na laging balot ang pangangatawan.
Isa sa mga ale ay nakataas pa ang paa habang nakaupo at litaw na litaw ang makinis nito’t mabilog na hita.
“Hoy bata, sinisilipan mo ba ako?” ang paninita ng isang ale.
Sumagot si Marco habang nagkakamot ng ulo, “Naku hindi po! Sorry po!…ah…manonood lang po sana ako.”
“Hindi puwede, umalis ka, bawal dito ang bata. Hala…allissss.”
Dali-daling umalis si Marco. Itinuloy niya ang paglalakad. Maya-maya pa’y nakita na niya ang pinanggagalingan ng kantaha’t tawanang nadinig niya mula sa malayo… mga mamang nagiinuman at nagka-karaoke. Tumigil si Marco sandali. Noon lamang siya nakakita ng tunay na karaoke. Dati ay puro litrato lang nito ang ipinapakita ng kanyang guro sa homeschooling.
Nanlaki ang mga mata ng bata nang patugtugin ang sumunod na kanta. Ang mga video ng kanta ay nagpapakita ng mga hubo’t hubad na babae. Kanina’y hita lamang ng ale ang nakita niya ngayo’y buong katawan ng isang babae. Noon lamang siya nakakita ng ganun. Meron siyang naramdaman na hindi niya naiintindihan kung ano sa kanyang puson. Napansin siya ng isang manginginom.
“Bata, baka lumuwa mata mo niyan.”
Nagtawanan ang mga manginginom.
“Ke liit-liit mo pa eh malibog ka na.” wika ng isa.
Hindi naiitindihan ni Marco ang salitang libog. Noon lamang niya narinig iyon.
“O halika tagay ka.”
Maging ang salitang tagay ay hindi niya alam. Noon din lamang niya narinig ang salitang iyon. Basta inabot niya ang baso na may lamang beer dahil nauuhaw na din siya. Inakala niyang softdrinks ito. Uminom ng kaunti. Nang malasahan mapait ay dagling idinura.
“Pweeh! Ang pait.” Ang sigaw ni Marco.
Nagtawanan nanaman ang mga mama. Ibinalik ni Marco ang baso sa nag-abot sa kanya. Pagkatapos eh dali-daling lumayo.
Nakarating sa isang tindahan ang bata. Nagugutom na talaga siya. Inilabas ang dalang pitaka. Nagpasyang bumili ng makakakain.
“Ale… coke nga po at skyflakes!”
Matapos makuha ang binili ay naupo sa lilim ng isang puno si Marco sa may ‘di kalayuan sa tindahan. Doon ay namahinga habang nagmemerienda. Tinignan din ni Marco ang kanyang relo. Halos mag aalas-onse na noon.
Magpapatuloy na sana ng paglalakad si Marco nang mapansin niyang lumalapit ang mga batang kanina lamang ay kanyang nasalubong. Pinalibutan siya ng mga ito. Nang bilangin niya’y pito sila. Isa sa kanila’y babae. Ito ang umagaw sa kanyang softdrinks . Isa sa kanila’y kinuha naman ang kanyang biscuit.
“Sino ka ha? Bakit ke bago-bago mo dito eh ke yabang mong umasta.” Wika ng isa.
“Wala naman akong gi…” Hindi pa man natatapos ni Marco ang sasabihi eh may sumampal sa kanya.
Nagsimula ng kabahan si Marco. Susubukan sana niyang tumakbo ngunit nakaharang ang mga bata sa harapan niya. Hinawakan ng dalawa sa mga nakapaligid sa kanya ang magkabilaan niyang kamay at puwersahan siyang itinayo.. Tinakpan naman ng isa ang kanyang bibig. Wala siyang magawa. Dinukot ng pinakamalaki sa kanila ang pitaka mula sa kanyang bulsa.
Matapos makuha ang kanyang pitaka ay sinuntok naman siya sa tiyan ng isa sa kanila… dalawang beses. May bumatok pa sa kanya at sumipa. Ang mga hita niya ang tinamaaan ng sipa.
Binitawan siya ng mga humahawak sa kanya. Napaluhod at naiyak sa sakit si Marco. Halos mawalan siya ng malay.
Nagtatakbong palayo ang mga bata habang namimilipit pa si Marco sa sakit mula sa kanilang mga suntok at sipa. Walang siyang magawa kundi pagmasdan ang mga ito habang isa-isang nangawala sa madilim na bahagi ng mga kabahayan. Tumayo siya upang habulin sana ang mga bata ngunit hindi niya maihakbang halos ang kanyang mga paa, masakit pa ang kanyang mga hitang nasipa. Nagsisisigaw siya’t humihingi ng tulong. Sinabi niyang may bumugbog sa kanya’t kinuha ang kanyang pitaka. Paulit-ulit iyon. Pero walang pumansin sa kanya. Maging ang may-ari ng tindahang binilhan niya ng meryenda ay dinedma lamang siya.
Walang tumulong sa kanya. Wala na ang mga bata. Sinaktan na siya’y tinangay pa ang kanyang pitaka. Nanumbalik sa kanyang ala-ala ang mga sinabi ng isang madre tungkol sa kanila noon. Totoo nga, mga salbahe nga sila.
Naupong muli si Marco. Hindi na niya alintana ang sakit sa mga suntok at sipang inabot. Ang iniisip niya ay ang kinuha sa kanyang pitaka.
Marami-rami ang lamang pera ang pitaka ni Marco. Higit-kumulang limang libo. Matagal niyang inipon iyon mula sa mga perang ibinibigay sa kanya ng mga madre nag-aalaga sa kanya at ng mga paring dumadalaw sa kumbento. Nangako siya sa sarili na uunti-untiin lamang na gastusin ang baon niyang pera hanggang makahanap siya ng trabaho sa kanyang pupuntahan.
Hindi na siya nakakatiyak kung ano ang mangyayari sa kanya ngayong wala na siyang pera. Pero wika niya sa sarili’y “Bahala na!” Ipagpapatuloy niya ang kanyang mga balak. Kasubuan na. Ipinangakong kahit ano ang mangyari ay hindi na siya babalik sa kumbento.
Mangiyak-ngiyak man sa magkahalong sakit ng katawan at sama ng loob ay nagpatuloy sa paglalakad si Marco. Nagpasalamat na lamang siya at hindi na pinaginteresan ang kanyang backpack.
Malayo-layo na rin siya sa mga bahay ng mga iskwater. Wala na siyang nadadaanang poste na may ilaw pero dahil may buwan ay maliwanag pa rin ang daan. Nakakaramdam na ulit siya ng pagod at nagtataka siya kung bakit naman wala pa ring dumaraang sasakyan hanggang sa oras na iyon.
Habang binabagtas ni Marco ang isang kurbandang bahagi ng kalsada ay bigla siyang nakarining ng putok ng baril. Kasunod niyon ay ang pasigaw na pagmamakaawa ng isang lalaki. Sa halip na matakot at tumakbong palayo ay binilisan ng bata ang paglalakad at pilit hinanap ang pinanggalingan ng putok.
Nakarating siya sa isang bakanteng lote malapit sa gilid ng kalsada. Napapaligiran ito ng mga puno ng acacia. Doo’y nakakita siya ng mga pulis. Binilang niya…tatlo sila. Isa sa kanila’y may hawak na parang samurai at ang iba’y mga baril. May mamang nakabulagta at may 2 pang lalaking nakaluhod at mukhang nakatali ang mga kamay at may piring ang mga mata. Maliwanag ang lugar dahil bukas ang mga headlight ng dalawang patrol ng pulis. Nasa harapan ng mga sasakyan ang mga mamang walang hinto ng paghingi ng tawad. Nakapanood na siya ng ganoong eksena sa isang palabas sa TV minsan.
Maingat siyang nagtago sa likod ng isang puno para hindi mapansin ng mga pulis. Mula sa kanyang puwesto ay dinig na dinig niya ang sagutan ng mga pulis at ng mga mamang nakaluhod.
“Sir maawa na po kayo sa amin. Huwag po ninyo kaming patayin. May mga pamilya po kami.”
“Ganun, paano naman ang pamilya ng mga nasira ang buhay dahil sa drogang ibinebenta ninyo.”
“Pangako po, hindi na kami gagamit at magtutulak ng droga. Magbabagong-buhay na po kami.”
Nilapitan ng pulis na may hawak na patalim ang isa sa mga mama.
“Nadinig ko na ‘yan eh. Lumang tugtugin na ’yan.”
Kitang-kita ni Marco kung papaanong dahan-dahang sinugatan ng pulis ang mama sa pisngi. Nakita ng bata ang dugong umaagos sa mukha nito. Natakot siyang bigla, nanginig. Noon lamang siya nakakita ng ganun. Nang akmang pipingasin ng pulis ang tenga ng mama ay hindi na nakayanang tignan ni Marco. Pumikit ito at nagusmiksik sa likod ng punong pinagtataguan. Sising-sisi kung bakit siya nagpunta doon. Naala-ala niya ang ginawa sa kanya ng mga bata kanina lamang. Paano kung nagkataong palang may patalim din ang mga ito. Parang nagsisimula na niyang pagsisihan kung bakit umakyat siya sa pader at umalis ng kumbento.
Nang marinig niyang humiyaw sa sakit ang piningasan ng tenga ay tuluyang na siyang nanginig. Habang patuloy ang pagmamakaawa ng mga hinuli ng pulis ay tumutulo na ang mga luha ni Marco. Matinding takot ang kanyang nararamdaman.
Hindi malaman ni Marco kung ano ang gagawin. Gusto na niyang tumakbo paalis sa lugar na iyon pero natatakot siyang makita ng mga pulis at baka siya ay barilin. Maya-maya pa’y dalawang putok ang magkasunod na umalingawngaw. Sinundan iyon ng pagkalabog ng bumagsak sa lupa ang katawan ng mga mamang binaril.
Hindi na kinaya ni Marco. Masyado na siyang natakot sa mga nangyari.
“Tama na, maawa kayo.” Paulit-ulit niyang sinasabi iyon habang siya’y umiiyak at nakasiksik sa ilalim ng puno.
Nahimasmasan ang bata nang mapansin na nakatapat na sa pinagtaguan niyang puno ang ilaw ng isa sa mga sasakyan ng pulis. Siya naman ang pinaligiran ng mga ito. Sa unang pagkakataon ay natutukan siya ng baril. Hindi na malaman ni Marco ang gagawin. Nangangatal ito sa takot at habang umiiyak at sa garalagal na boses ay nagmakaawa siya na huwag patayin. Paulit-ulit na sinasabing wala siyang kasalanan.
Tinawanan lamang siya ng mga pulis. Takang-taka siya. Natahimik. Nakita niyang ibinaba ng mga ito ang kanilang mga baril.
“Taga-saan ka bata? Ano ba ginagawa mo dito? Dis-oras na nang gabi ah.” Tanong ng isang pulis.
Hindi siya sumagot agad. Hindi niya puwedeng sabihing sa kumbento siya nakatira dahil baka ibalik siya doon.
Tumuro siya sa kinaroroonan ng mga iskwater at sinabing, “Doon po ako nakatira. Ano po kasi… nawawala po kasi iyong aso namin kaya hinahanap ko.”
Mukhang naniwala ang mga pulis at mukhang hindi naman siya sasaktan ng mga ito. Marahil naawa dahil siya ay isang musmos pa lamang. Ngunit nanginginig pa rin siya.
“Sige-sige hanapin mo ng makauwi ka na.” Sabi ng isang pulis. “Hoy bata siguraduhin mong wala kang pagsasabihan kahit sino sa mga nakita mo ngayon ha dahil kung may makakaalam na mga pulis ang pumatay sa mga mamang iyan ay hahanapin ka namin. Nakita namin ang mukha. Madali ka lamang namin na mahahanap.”
“Hindi po, hindi po. Wala po akong pagsasabihan. Tatahimik po ako.”
Pinaalis na siya ngunit ilang hakbang pa lamang ay sinabihan siya ng isa na huminto. Nadagdagan ang kaba sa dibdib ni Marco.
“Mag-ingat ka nga pala, sa kabilang bayan ay may mga nawawalang bata. Dinudukot daw.” Babala ng isang pulis.
“Opo. Salamat po.”
Sa Likod Ng Pader (1)
(1st of 4 parts)
Tagaktak ang pawis ni Marco, mahapdi na ang kanyang mga kamay ngunit kaylangan niyang tiisin. May masakit rin siyang nararamdaman sa balikat, siko, baywang, at tuhod na salit salitang bumabangga sa pader. Ngunit kaylangan niyang magpatuloy. Ilang minuto pa lamang siyang nagpapadausdos pababa sa pader na iyon gamit ang isang mahabang lubid ngunit pakiramdam niya’y parang napakatagal na niya doon. Ayaw naman niyang bilisan at baka mahulog siya.
Tumingin siya sa baba, pilit na inaninag ang kanyang lalapagan. Gabi noon pero maliwanag dahil sa buwan. Kaunting-kaunti na lang at makakatungtong na siya sa lupa. Pwede na siyang bumitaw mula sa pagkakahawak sa lubid. Dalawang dipa na lamang halos ang layo niya sa pinakakaasam na kalayaan.
Bumitaw si Marco sa lubid. Nanginig nang kaunti ang kanyang mga tuhod nang lumapag siya sa lupa. Naglakad siya nang kaunti. Umiika. Tapos na ang kanyang kalbaryo. Huminto siya sa paglalakad, sumalampak sa damuhan at pagkatapos ay nahiga. Pagod, hinahabol ang kanyang hininga. Pero masaya siya. Walang kasing saya. Gusto niyang sumigaw pero hindi pwede. Magigising ang mga madre at guwardya. Baka hindi matuloy ang kanyang binabalak. Pero magising man siguro ang mga ito’y hindi na siya papayag na bumalik sa loob. Hindi na siya magpapapigil, harangan man siya ng sibat.
Tumayo si Marco. Habang nakapamaywang ay hinagod niya ng tingin ang mataas na pader na may halong pagmamalaki. Gusto niyang kutyain ang pader. Gusto niyang sabihing sa wakas ay nagapi din niya ito. Lumapit siya dito’t sinubukang hilahin pababa ang ginamit niyang lubid. Gaano mang kalakas ang ginagawa nitong paghila ay hindi matanggal ang lubid sa nakausling bakal na pinagtalian niya sa ibabaw ng pader. Hinayaan na lang niya ito.
Nagpasya si Marco na humakbang papalayo. Kaylangang bilisan niya ang lakad,kung maari nga’y tumakbo siya. Hindi niya alam ang daan, basta’t kaylangang makarating siya ng highway at mula doon pupunta siya ng bayan.. Mula doo’y hahanap siya ng masasakyan palayo, papunta sa isang lugar kung saan hindi na siya mahahanap ng mga madre.
Nang makarating siya sa isang mapunong lugar ay tumigil siya sandali. Lumingon. Gustong tiyaking walang sumusunod sa kanya, walang pipigil sa kanyang mga binabalak. Sa kanyang paglingon ay muntik na siyang mapasigaw. Nakakita siya ng anino, malaking anino. Hindi ng tao o hayop kundi ang anino ng pader na nakapaligid sa kumbento. Nilikha ng liwanag na galing sa buwan ang anino. Hanggang sa huling pagkakataon eh parang nang-iinis ang pader na iyon.
Huminto si Marco sa paglalakad. Nakakatiyak na siyang walang sumusunod sa kanya. Huminga siya ng malalim. Sa pakiwari niya ay mas sariwa ang hangin sa labas ng kumbento.
Pinagmasdan niyang muli ang pader na mula nang mag-kaisip siya ay nakapaligid na sa kanya. Mataas ang pader, gawa ito sa adobe. Luma ma’y matibay. Itinayo ito noong panahon pa ng mga Kastila at pinapalibutan ang kumbentong pagmamay-ari ng kongregasyon ng mga Dominikong madre.
Itinuring niyang hawla ang pader na iyon at siya ay mistulang kawawang ibong hindi pwedeng ikampay ang mga pakpak upang makalipad sa gustong puntahan. Gustong-gusto sana niyang makipaglaro sa mga batang minsa’y nakikita niyang nagsisitakbuhan sa labas ng gate ng kumbento. Ngunit binantaan siya ng mga madre at sinabing ang mga paslit na iyon ay mga iskwater na nakatira sa may ‘di kalayuan. Sila’y mga salbahe. Baka kung mapaano lamang siya kapag nakihalubilo sa mga ito. Hindi maintindihan ni Marco kung bakit hindi maganda ang tinging ng mga madre sa mga batang iyon.
Nangakong iiwas sa mga naturang bata ay hiniling na lamang ni Marco noon na payagan siyang mamasyal at maglarong mag-isa sa kakahuyan sa bandang likuran ng kumbento pero hindi din siya pinahintulutan. Lagi siyang sinasabihang hindi pwedeng lumabas ng bakuran, delikado. Hindi siya pwedeng lumampas sa pader. Ang pader na iyon ang kanyang proteksyon. Tumatango na lamang siya kapag sinasabi iyon ng mga madre. Wala siyang magawa kundi sumunod at kunwari’y sumasangayon sa sinasabi nila.
Pakiramdam niya ay kakutsaba ng mga madre ang pader. Sinasadya ng mga madre at ng pader na gawing miserable ang buhay niya.
Bakit kasi naulila siyang lubos nang siya daw ay dalawang taong gulang pa lamang? Sabi ng mga madre sa kanya na nang hindi na siya kayang alagaan ng kanyang sakiting lola ay sa kumbentong iyon siya dinala. Naging labandera kasi ng mga madre ang lola niya noon. At kung bakit hindi na siya dinadalaw ng kanyang lola doon ay hindi masagot ng mga madre.
Bakit hindi na lang siya ipinamigay ng kanyang lola sa kahit sinong malayong kamag-anak ng kanyang ama o ina? Bakit kasi walang gustong umampon sa kanya? Nangako ang mga madre noon na hahanap ng mag-asawang mag-aalaga at mag-aaruga sa kanya, na ituturing siyang tunay na anak. Iyon lamang ang kanyang pag-asang makalabas sa mga pader na nakapaligid sa kanya.
At bakit din kasi pinili ng mga madre na pag-aralin siya sa pamamagitan ng homeschooling. Iniisip niyang sinasadya yata ng mga itong ikulong siya doon. Kung pinag-aral siya kahit sa isang public school sa bayan eh ‘di sana tuwing pasukan eh nakakalabas siya ng kumbento. Hindi sana oras-oras eh ang pader na iyon ang kanyang nakikita.
Sampun taon na siya sa kumbentong iyon at araw-araw eh palaging madre ang kasama niya. Wala siyang naging kalaro. Bakit kasi hindi sa isang bahay-ampunan na lamang siya dinala ng kanyang lola para may kasama siyang ibang mga bata? Tanging ang dalawang gwardiya at ang driver nilang si mang Cesar ang mga ibang taong nakikita niya. Puro pa mga kakampi ng madre. Walang ibang sinasabi tuwing pangangaralan siya ng mga madre kundi “Tama si sister, tama si sister…” “Sundin mo si sister…” Minsan may mga paring naliligaw doon at katulad ng mga madre ay puro pangaral ang naririnig niya.
Minsan nama’y isinasama siya kapag namamalengke sa bayan ang mga madre at kaylangan ng taga-buhat ng mga pinamimili ng mga ito. Ngunit madalang iyon at sandali lang sila. Habang binabagtas ng service ng mga madre ang daan papunta sa palengke at pabalik sa kumbento ay marami siyang nakikita mga bagay at mga lugar.
Nakita niyang iba pala ang mundo na nasa likod ng pader.
Gusto niyang galugarin ang mundong iyon, makita at maranasan ang mga bagay na sinasabi sa kanya ng guro niya sa homeschooling at ang mga napapanood niya sa TV. Pero nakaharang ang pader. Laging hadlang sa daraanan niya ang pader.
Hindi niya matanawang ang paglubog at pagsikat ng araw dahil laging nakahambalang ang pader. Maliwanag na sa umaga pero dahil sa pader ay medyo madilim pa sa loob ng kumbento. Maliwanag pa sa dapit-hapon pero dahil sa pader ay madilim na.
Bukod sa mga nakikita ni Marco sa TV tuwing pinapayagan s’yang manood ay may mga nababasa siya sa mga libro. Maraming bagay din siyang natutuhan sa kanyang guro sa homeschooling. Napag-aralan n’ya ang mga bagay na itinuturo sa mga bata sa eskwelahan.
Natututo siya ngunit kaakibat niyon ay ang pagkamulat sa mga bagay na kulang sa kanya, mga bagay na sa kanyang pakiwari’y ipinagkait sa kanya. Halimbawa na lang ay nang mabasa niya ang tungkol sa pamilya ay nakaramdam siya ng matinding lungkot. Napakadami niyang naging katanungan. Bakit namatay agad ang kanyang mga magulang? Bakit wala siyang kuya at ate? Ang kapatid pala ng nanay o tatay ang tawag eh tito at tita at pinsan naman ang tawag sa kanilang mga anak. At totoo kaya ang ikinuwento ng kanyang lola sa mga madre tungkol sa kanyang mga magulang? Baka naman buhay pa ang mga ito.
Bawat nadadagdag sa kaalaman niya’y dagdag ding kalituhan. Habang dumadami ang kanyang nalalaman ay dumadami din ang kanyang katanungan.
Kanyang nakikita sa mga napapanood ang mga batang kasing-edad niya na may mga smart phones at iba’t-ibang mga gadgets. Naiinggit siya. Gusto niyang magkaroon din ng mga ganun. Ngunit malabong ibili siya ng mga madre. Bisikleta nga ay hindi s’ya mabigyan. Meron naming siyang bola, pero wala namang basketball court sa loob ng kumbento.
Minsa’y gumamit ang guro niya ng laptop sa pagtuturo. Iyon ang unang pagkakataon na nakahawak siya ng computer. Doon nakita ni Marco ang mga computer games. Gusto niyang matutuhan kung paano laruin ang mga iyon. Ngunit wala siyang computer. Meron sa opisina ng mga madre pero nang minsang sinubukan niyang gumamit ay pinagalitan siya.
Nalunod si Marco sa inggit sa mga batang may mga magulang na nagmamahal sa kanila. Ramdam naman niya ang pagmamahal at pag-aaruga ng mga madre, lalo na ni Sister Carissa na siyang nag-alaga talaga sa kanya mula pa noong siya ay sanggol. Subalit gusto niya ng tunay na pamilya. Gusto niyang may tawaging nanay at tatay.
Gusto niyang mapasyalan ang mga lugar na nakikita niya sa mga napapanood at nababasa.
Marami siyang gusto, marami siyang gustong gawin, marami siyang tanong. Alam niyang hindi niya makukuha ang alin mang gustuhin, hindi magagawa ang gustong gawin at hindi masasagot ang kanyang mga katanungan habang napapaligiran siya ng pader.
Hindi na niya mahihintay ang katuparan sa pangako ng mga madre na hahanap nang aampon sa kanya. Hindi na niya mahihintay kung may mga kamag-anak ang kanyang mga namatay na magulang upang kuhanin siya doon. Nagpasya siyang lumabas na lamang ng kumbento. Gusto niyang makalaya. Gusto niyang hanapin ang kanyang lola nang malaman niya kung totoo ngang patay na ang kanyang mga magulang.
Alam niyang hindi papayag ang mga madre kapag nagpaalam siya kaya’t naisipan niyang tumakas na lamang. Matagal din pinagplanuhan ni Marco ang kanyang pagtakas. Inisip ng batang kapag isinamang muli siya papuntang bayan ay bababa na lamang ito at tatakbong papalayo. Ngunit baka habulin siya ng driver at maabutan. Hindi naman siya tiyak makakalabas ng gate dahil mahigpit itong binabantayan ng mga guwardiya, lalo na sa gabi.
Nang minsang makita niya ang lubid na nakatali sa maliit na kampana sa chapel ng kumbento ay naisipan ni Marco na ito ang gamitin sa pagtakas. At dahil mataas ang pader sa likod at mistulang gubat ang tinutumbok nito ay hindi na ito madalas bantayan ng mga gwardiya. Doon niya napagpasyahang dumaan.
Nang gabi ngang iyon ay tumakas si Marco. Tanging maliit na backpack na may lamang ilang damit ang kanyang bitbit. Gamit ang isang hagdang yari sa kawayan ay inakyat nito ang pader mula sa loob at ang lubid naman ang ginamit nito upang magpadausdos pababa sa kabila.
What Now Skip Bayless?
The founder and CEO of the Lebron Haters Inc., Skip Bayless, could be scratching his head wondering how on earth did the Los Angeles Lakers beat the Milwaukee Bucks (113 – 103) and the Los Angeles Clippers (112 – 103 ) in their last two games.
Bayless’ placing his bet against the Lakers in those two games stems from his hatred of Lebron James whom he fondly calls the “washed king.” The sports columnist believe there’s no way Lebron could outwork Buck’s Giannis Antetokounmpo, the reigning NBA’s MVP, and Clippers’ Kawhi Leonard, the NBA Final’s MVP last year. But to Bayless’ chagrin, Lebron performed better than his boys. King James had 37 points against Gianis’ 32. Giannis had more rebounds (11 to 8) but the Lakers’ forward had more assists (8 to 6). Against Leonard whom Bayless shamelessly worships, Lebron’s stat line (points, rebounds and assists) is better too – 28, 7, & 9. In that game, Leonard had 27 points, 2 rebounds and no assist. To think that Lebron is already 35 years old (and playing on his 17 year in the NBA) while Giannis and Leonard are only 25 and 28, respectively.
Bayless criticizes the “washed king” for not playing defense but we saw how in that game against the Bucks Lebron defended well against Giannis who is much younger and taller. Giannis was bullied by King James in several occasions. Lebron played “bully basketball” in those games against the Bucks and the Clippers. He played like a man possessed in both ends of the floor.
One facet of King James’ game that Bayless usually makes fun of is his free throw. Did he notice that Lebron converted 12 of his 15 freebies against the Bucks. He also attempted from the stripes 14 times when the Lakers played the Clippers and made 12 of those. That’s 24 out of 29 – 82.76% accuracy. Bayless could be having nightmares.
In several occasions the Fox Sports host lambasted Lebron for being afraid to drive to the hoop because he said “the washed king” was so afraid to get fouled and be embarrassed missing the free throws. That’s exactly what Lebron did in the games against the Bucks and the Clippers – he fearlessly drove down the lane and challenged the defense. He dared his opponents to foul him and disappointed Bayless by converting his free throws.
And how Bayless has harped about Leonard as a “Lebron stopper.” Where was Leonard when Bayless needed him most to prevent Lebron from proving him wrong?
Knowing Bayless, he wouldn’t give credit for what Lebron has done for the past two games which he fearlessly forecast the Lakers would lose (he even had the sagacity to tweet that the final score of the game between the crosstown rivals would be 110-100 in favor of the Clippers). Probably he would take refuge on the fact that Lebron committed 4 turnovers against the Bucks and 2 against the Clippers. That’s just how Bayless has been (and will always be) – look for a way to discredit the “washed king.”
Pain’s But a Myth
Tricked by Eros, I was brokenhearted.
In anguish and torment oh my soul screamed.
“Journey to my dreamland,” Hypnos muttered,
“Drown your misery in the lake of dreams.”
Dionysus countered, “Visit my vines
There feast upon my sweet magical grapes
Submerge your anguish in the lake of wine
Let the spirits engulf all of your cares.”
Aphrodite said, “I will bring Helen
She can kiss your anxieties away,
Play with her in Dionysus’ haven
While I’m holding Menelaus at bay.”
And when Thanatos arrived he whispered,
“Down there anxieties have no domain
Now, hold tight my hands, waiting is Hades
Let death vanquish all your distress and pain.”
Rhea came last, took my hand and she smiled.
Oh her turret crown beamed comfort and ease.
On her laps I just cuddled like a child.
Then she whispered, “My child… pain’s but a myth.”
M.A.D. LIGAYA
M.A.D. L I G A Y A 