Category Archives: Maikling Kuwento
Reunion
(A Short Story in Filipino)
Dalawampu’t limang taon bago muling nagkita-kita ang magkakaybigang sina Jay, Chris, Mario at Mon. Masaya sila sa dahilang muli silang nagkasama-sama. Sila’y buong sabik na nagkumustahan at nagkuwentuhan.
Katulad ng dati ay nandoon ang kantiyawan at tawanan. At siyempre, hindi naiwasan na mapag-usapan din nila ang mga seryosong bagay – ang mga pagsubok at mga alalahanin, ang kanilang mga kabiguan at tagumpay, at ang kinahinatnan ng kanilang mga pangarap sa buhay.
At kadalasang pagkatapos ng reunion o pagkikita ng mga magkakaybigan o magka-klase ay malalaman kung sino sa kanila ang totoong nagtagumpay. At papaano ba susukatin ang tunay na tagumpay? Ano ang batayang gagamitin mo para sabihing nagtagumpay sa buhay ang mga kaybigan at mga kaklase mo?
Hindi Nga Ba Ukol? (3)
(3rd of 7 parts)
Tama ang hula ko. Iyon nga ang itatanong ni Kath.
“O bakit kumukunot ang noo mo… nagagalit ka?”
“Hindi ah.” Ang sagot ko sa kanya.
“Sagutin mo… may kilala ka bang Mayette?”
Tumango ako.
Alam ko namang hindi maikakaila kay Kath ang kuwento namin ni Mayette. Ilang buwan ding nakasama ko sa trabaho si Kath at marami siyang naging kaybigan doon. Makakarating at makakarating sa kanya ang nangyari sa amin ni Mayette.
“Kaylangan ko pa bang ikuwento sa iyo?”
Ngumisi si Kath at sinabing…
“I think hindi na. Alam ko ang lahat nang nangyari. Detalyado… mula sa pagkakahuli sa inyo ni Anna sa apartment ni Mayette hanggang sa kinaylangan kang itapon diyan sa South Korea ng mama at tito mo. Gusto ko lang na aminin mo sa akin.”
Hindi muna ako sumagot.
“Tama ba Marco? Puwersahan kang dinala sa Korea para makaiwas ka kay Mayette.”
Tumango na lang ako. At pagkataos ay…
“Natatandaan mo pa iyong huling pagkikita natin noon? Noong may problema kayo ni Jay?”
“Oo nga, napagusapan natin kanina di ba? Bakit?”
“Sasabihin ko na sana sa iyo noong ang tungkol sa amin ni Mayette… sasabihin ko rin sana noon sa iyo na pupunta ako ng Korea dahil sa problemang iyon.”
“Grabe ka Marco. Ang likot mo kasi sa aparato. Lahat ba kami na naging intern mo eh…”
“Oo na… oo na…” Hindi ko na hinihintay kung ano pa sana ang idudugtong ni Kath. “Sige na… masama na akong tao.”
Hindi sumagot si Kath. Aaminin kong medyo napikon ako sa pagkakataong iyon. Hindi ko na lang dinugtungan ang sinabi ko’t baka kasi bigla akong makapagtaas pa ng boses.
Matagal na wala kaming imikan ni Kath.
Pinagmasdan ko siya. Nakatakip ang kamay niya sa kanyang noo.
Ako na ang bumasag sa katahimikang biglang namagitan sa amin.
“Natutulog ka na ba Kath?”
“O sige matulog ka na kung ayaw mo na akong kausapin. O sige na… logout ka na.”
Nabigla ako sa tugon niyang iyon.
“Ano ba! Tinatanong ko lang naman kung natutulog ka na.”
Mula sa pagkakahiga eh muling naupo si Kath.
“Diyan ba Marco sa Korea, may girlfriend ka rin ba? Naka-ilang Koreana ka na?”
Napailing ako sa sinabi niyang iyon.
“Sabihin ko mang wala eh hindi ka naman maniniwala sa akin, di ba.”
“Sana nga wala. Sana eh pagkatapos ng nangyari sa inyo ni Mayette eh natapos na ang pambabae mo.”
Medyo napipikon na talaga ako. Kung alam lang sana ni Kath ang buong pangyayari.
“Kasalanan mo eh.” Aniko.
“Ha… kasalanan ko ang alin?”
“Iniwan mo ako.”
Tumawa ng tumawa si Kath matapos kong sabihin iyon…. tawang pinalutong ng inis.
“That’s ridiculous. Ginusto ko bang ilipat ako ng office. At saka, ano bang meron tayo noon ha? Meron bang tayo noon? Ano bang role ko sa buhay mo noon? Hingahan ng problema. Sumbungan ng mga pagkukulang ni Anna?” Hahalikan kung kaylangan mo ng kahalikan. Ano? Ano ba talaga ako sa iyo noon?”
Si Kath naman ang nagtaas ng boses.
“At natatandaan mo naman siguro ang hindi mo pagsipot noong dapat eh nagkita tayo at dadalawin sana natin ang mama mong nasa hospital. Sabi mo pa may pupuntahan tayo noon. Baka hindi mo alam, pinuntahan ko pa rin noon si mama… I mean ang mama mo. Pinagmukha mo akong tanga noon Marco.”
Parang may sinipa sa may bandang paanan niya si Kath. May narinig akong lagabog.
“Wala akong balak na hindi ka siputin. Ang problema, nang sabihin ko kay Anna na dadalawin ko si mama sa hospital ay sinabi niyang sasama siya. Kaya dinelay ko nang dinelay ang alis namin dahil baka kako puntahan mo pa rin si mama. At ibinulong nga sa akin ni mama noon na muntik na tayong mag-pangabot sa hospital.”
“You never told me that. You never explained. Dapat man lang tumawag ka. Kahit text lang eh okay na. Sana sinabi mo na hoy gaga hindi ako darating.”
Pinakinggan ko lang si Kath. Hinyaan ko siyang ilabas kung ano man ang mga bagay na gusto pa niyang sabihin.
“At ano ba talaga ang dahilan kung bakit ako inilipat noon?” Kagagawan ba iyon ni Anna? Alam ko namang very close sila ng tito mo. May nalaman ba si Anna tungkol sa atin?”
Bumuntong-hininga ako bago sumagot.
“Kath… si mama ang may kagagawan niyon. Ni-request niya sa tito na ilipat ka ng office.”
“What? I can’t believe this. I thought okay kami.”
At dapat ko nang sabihin kay Kath ang matagal ko nang dapat sinabi.
“Alam ni mama ang tungkol sa atin. Alam ni mama ang balak kong gawin noon… and she wanted to protect you. Huwag na huwag ko daw gagawin iyon kung ayaw kong magkagalit kami.”
At sinabi ko nga kay Kath na balak ko nang hiwalayan si Anna noon. Na noong araw mismo na dapat ay magkikita kami at hindi ako sumipot ay noon ko dapat sasabihin sa kanya ang gusto kong mangyari. Balak ko noong mag-book kami ng flight papuntang Cebu para maglagi doon habang inaayos ko ang paghihiwalay namin ni Anna.
Nakita kong tumulo ang mga luha ni Kath habang nakikinig siya sa mga sinasabi ko.
“Ayaw ni mama na mangyari iyon hindi dahil ayaw niya sa iyo. Gustong-gusto ka ni mama. Ayaw niyang mangyari iyon dahil ayaw niyang masira ang buhay mo dahil sa akin.”
“Damn you Marco. Bakit wala kang sinabi sa akin noon. Sa halip after that day na hindi ka sumipot sa usapan natin eh parang unti-unti ka pang nagbago.”
“Because Kath… I felt you rejected me”
“What? Rejected you?
“Natatandaan mo pa ba the day after hindi ako sumipot sa usapan natin? Inabot tayo ng gabi noon sa opisina. Di ba? May tinapos tayong report. Matapos mong iabot sa akin iyong kapeng tinimpla mo eh niyakap kita’t hinalikan.”
“How can I forget that. You never kissed and touched me that way. Natakot ako noon.”
“Gusto kong may mangyari sa atin noon. I wanted us to go all the way. Para mas madali kitang ma-convince na sumama sa akin.”
“At sa palagay mo naman eh papayag ako noon?”
“I know. I felt it. Kaya nga tumigil ako. Noong time na iyon ay talagang desidido na akong hiwalayan si Anna at yayain kitang sumama sa akin kung saan man ako pupunta. Kahit pa itakwil ako ni mama. When I felt na ayaw mo eh inisip kong baka hindi ka talaga sigurado sa feelings mo sa akin. You never told me you love me.”
Muling namagitan ang katahimikan sa amin. Napayuko siya.
Maya-maya’y biglang na-cut ang aming video call.
Siguro ayaw na akong kausapin ni Kath… o naglobat lang siya. Sinabukan kong tumawag. Hindi niya nire-reject pero hindi rin niya ina-accept ang tawag ko sa Messenger.
Nakalimang beses sigurong ganoon. Hanggang tumigil na ako.
Nag-message siya…
“Minahal kita noon pero hindi ko puwedeng ipaglaban iyong nararamdaman ko dahil kay Anna. Mali eh. Ang linaw namang mali di ba. Each time we kissed eh sobrang guilty ako. Isa pa, I never knew na seryoso ang intentions mo sa akin. You never told me a damn thing about it. Feeling ko noon eh gusto mo lang ako gawing… alam mo na.”
Nabasa ko iyon. Siguradong nakita niyang “seen” ang message niya. Pero hindi ako nag-reply.
Medyo nakaramdam ako ng lungkot. Katulad ng lungkot naramdaman ko noong nag-resign siya. Katulad ng lungkot na naramdaman ko nang sabihin niya sa aking ikakasal na sila ni Jay.
Minabuti kong magpaalam na lang sa kanya.
“Happy birthday ulit Kath. Thanks for the chat. Goodnight. Ingat ka lagi diyan.”
At bigla siyang tumawag sa Messenger.
Matagal bago ko sinagot.
“Sawa ka na bang makipagusap sa akin?”
“Hindi naman Kath… nakakalungkot lang.”
“Ang alin?”
“The way things turned out for us.” Ani ko.
Nagtinginan lang kami. Seryoso siya. Matagal ulit na wala kaming imikan.
Sa wakas ay ngumit siya.
At tinanong niya ako.
“Ilang buwan na nga kayong kasal ni Anna bago ako naging intern sa office mo noon?”
“Two months.” Ang sagot ko. “Na-delay ng two months ang dating mo sa buhay ko.”
“Talaga lang ha. Sige… bola pa more.”
Birong totoo ang sinabi kong iyon. Dalawang buwan matapos kaming ikasal ni Anna ay dumating sa buhay ko si Kath. Kaming dalawa naman ni Anna ay halos six months lang na magkakilala nang magpasya kaming magpakasal. Biglaan kung tutuusin kaya hindi namin lubusang kilala ang isa’t-isa. Pareho kami ni Anna na kagagaling lang sa break-up noon. Iniwan ako ng girlfriend ko dahil ayaw kong sumunod sa kanya sa US para doon kami mag-settle at iniwan naman ni Anna ang kanyang boyfriend dahil dimauno ay tamad ito at ayaw magtrabaho after ng graduation nila. Si Anna naman, dahil ninong niya ang tito ko eh sa opisina namin pumasok at doon nga kami nagkakilala.
“Sayang talaga Kath.”
“Marco… it’s plain and simple. Hindi ukol. We were not meant to be.”
“Yeah. Mahirap tanggapin pero ganoon na nga iyon.”
Hindi natuloy ang paghihiwalay namin ni Anna. Pilit kamin pinagayos nina tito at mama. At pinadala nga nila ako dito sa Korea para malayo ako kay Mayette. Pinatawad ako ni Anna sa lahat ng kabulustugang ginawa ko. Isa sa amin ang dapat magparaya para maayos ang pagsasama namin. Ako iyon. Tinigilan ko ang pagse-set ng standards. Tinanggap ko na si Anna ay si Anna. Hindi siya si Kath. Si Kath na susuportahan ako sa mga plano ko… Si Kath na puwede kong makausap sa ano mang level na gusto ko… Si Kath na puwede akong sakyan sa mga kababawan ko at pupurihin ako kung may kapuri-puri sa akin… Si Kath na malumanay magsalita… Si Kath na marunong maglambing.
Noong tinanggap kong si Anna ay si Anna ay nakita ko na marami rin naman siyang mga magagandang katangian. Tinanggap ko na lang na hindi kami magkatugma sa paniniwala at pananaw sa maraming bagay. Inunawa ko lang ang pagiging sumpungin niya. Isa lang ang puwedeng dahilan kung hihiwalayan ko man noon si Anna – si Kath.
“Sorry Kath.”
“For what?”
“That when I lost you, eh parang nagwala ako. Bukod kay Mayette eh may isa pang intern akong nakarelasyon. Ang nagiging ganti ko kay Anna tuwing inaaway niya ako eh pambababae. I wasn’t not proud of what I did.”
“Mabuti nama’t hindi mo hiniwalayan si Anna para magsama kayo ni Mayette.”
Natawa ako sa sinabi ni Kath.
“Ganyan talaga kasama ang tingin mo sa akin.”
“Eh bakit nga ba hindi mo ginawa with Mayette iyong balak mong gawin sana natin?”
“Mayette is not Katherine. As simple as that.”
“Shoot nanaman ang bola ng lolo ko. Eh bakit noong sinabi ko sa iyong magpapakasal kami ni Jay ni hindi ka naman apektado.”
“I was. I was so affected.”
“Marco… Ilang beses ba tayong nagkita after ko mag-resign noon? Maraming beses ‘di ba. Pero we never talked about these things.”
“Yeah… finally we did.” Ang sagot ko kay Kath.
“Ang mahalaga eh okay na kayo ngayon ni Anna.”
“And… okay na rin kayo ni Jay.”
“Hoy lolo…. alas-tres na ng madaling araw. Tulog na muna tayo. Let’s chat some other time.”
“Okay Kath. Goodnight.”
“Goodnight Marco!”
Bago ako natulog eh nagsend ako ng message kay Kath.
“Luv u… my friend.”
“Friend? Friendzone na ba?”
“Ha!? What do you mean Kath?”
“Joke lang… Don’t take it too seriously.”
“Can I take it seriously Kath?”
“Magtigil ka Marco… good night na.”
“Okay…okay…”
“Marco… idelete mo nga pala itong convo natin ha.”
“Bakit?”
“Basta! I-delete mo.”
Hindi Nga Ba Ukol? (2)
(2nd of 7 parts)
“Do you really need to ask me that?”
“Okay lang naman kung ayaw mong sagutin.”
Medyo may katagalan bago muling nagsalita si Kath.
“Bakit mo tinatanong iyan Marco.”
Bakit ko nga ba itinatanong iyon? Mahalaga pa ba na itanong ko iyon? Eh ano naman kung sabihin niyang oo. At paano kung sabihin niyang hanggang ngayon eh mahal pa rin niya ako? O gusto ko lang na may pag-usapan kami. Ano nga ba ang dahilan?
“Hey… bakit mo kako tinatanong.”
“Kath… ang dami nating dapat linawin. Mga bagay na tuwing nagkikita tayo noon after mo mag-resign eh ayaw nating pag-usapan. Mas pinili nating huwag pag-usapan. Hindi ko alam kung takot ba tayo na pag-usapan iyon o hindi naman mahalaga na dapat pang pagusapan dahil wala rin namang magandang pupuntahan.”
Hindi agad sumagot si Kath. Nakayuko ito at pailing-iling.
Hindi ko na mahintay ang sagot niya.
“I get it now. Assuming lang siguro ako na may mga bagay na dapat pag-usapan natin. All these years, ang dami kong assumptions na mali.”
Pagkasabi ko niyon eh pinili kong manahimik hangga’t hindi sumasabot si Kath.
Siguro nga eh ganoon. Ako lang ang nagiisip mula noon na meron kaming dapat pagusapan… na may mahalangang namagitan sa amin.
Hanggang…
“Ano na nga ang tanong mo?”
Sa wakas eh nagsalita siya. At inulit ko nga ang tanong ko.
“Did you really love me before?”
“Bakit Marco? Hindi mo ba alam ang sagot?
“Hany naku… why don’t you just answer?
Medyo yata nataasan ko siya ng boses.
“Siguro naman eh hindi ka galit niyan.”
“No… no… no… Sorry Kath. Bakit kasi ayaw mo pang sagutin?”
“Okay… okay… Did I love you before? Of course I do… I do. I mean I did. DIDDDD!”
Parang gusto kong matawa sa sagot niyang iyon.
“Oh ano ang nginingisi-ngisi mo diyan?”
“Wala… So it’s did. Not do.”
“You heard it!!!”
“Meaning… you…. you don’t love me anymore?”
“Napakagago mo talaga Marco.”
“Yes or no lang ang sagot doon di ba.” Ani ko.
“There are questions that are better left unanswered Marco.”
Hindi ko na pinilit si Kath na sagutin ang tanong kong iyon. Gusto ko sanang sabihin na I can read between the lines pero tumahimik na lang ako.
“Masaya ako kapag nakikita ko ang mga photos ninyo ni Anna tuwing umuuwi ka dito sa Pinas. You are obviously happy living life together now.” Dagdag pa ni Kath.
“So tsine-check mo pala Facebook ko ha.”
“Bakit Marco, masama ba? Facebook ko ba hindi mo ino-open?”
Inamin ko sa kanya na tuwing bubuksan ko ang aking FB eh hindi ko nakakalimutang tignan ang kanyang timeline.
Pagkatapos niyon ay tinanong ko siya.
“Eh… ano naman iyong gusto mong itanong sa akin?”
“Alam mo na iyon Marco. Hindi ka naman siguro engot para hindi mo mahulaan ang gusto kong tanungin kanina ‘di ba?” But as I said… maging honest ka sana sa sagot mo.”
“Alin ba sa dalawa ang gusto mong saguting ko – Did I love you before? Oh Do I still love you now.”
Nakita kong napangiti si Kath.
“What? Which of the two?”
“I want you to answer both…”
“Do you really need to ask me that?”
Natawa si Kath sa sinabi kong iyon.
“Gara… parang linya ko yata iyang kanina ha Marco.”
“Honestly Kath… hindi mo alam ang sagot sa tanong na iyan?”
“Nakakainis ka. Sagutin mo na nga lang nang matapos na.”
“Okay… okay…” Aniko.
Minahal kita noon Kath.”
Nangiti siya.
“Alam ko naman iyon. Eh mahal mo pa ba ako hanggang ngayon?”
“Kath… there are questions that are better left unanswered.”
Pagkasabi ko niyon ay nagkatawanan kami ni Kat.
“I can read between the lines Marco.”
“I can too Kath.”
At muli nanaman kaming nagtawanan.
“Hay naku Kath…”
“Teka nga… may I go out muna ako ha. Wiwi muna ako.” Aniya.
“Okay… go.”
Habang hinihintay ko si Kath eh nagbalik nanaman sa ala-ala ko ang maraming bagay. Nasa iisang opisina lang kami at mula umaga hanggang hapon, minsan eh inaaabot ng gabi na nandoon kami. Noong una, lalo na noong intern ko pa lang siya, strictly business kaming dalawa, nothing personal. Pero unti-unti na ang mga kuwentuhan namin kapag hindi kami busy sa trabaho eh nasentro sa mga personal na bagay. Hanggang dumating ang punto, lalo na nang naging regular employee na siya, na inihihinga ko na sa kanya ang mga problema namin ni Anna. Nagkukuwento din siya noon tungkol kay Jay na nililigawan pa lang siya.
Mahirap i-define kung ano ang relasyon namin ni Kath. Basta isang gabi noon habang may inoovertime kaming trabaho eh hindi ko napigilang hawakan siya sa kamay at halikan. Naghalikan kami. Matagal. Kung hindi malakas ang pangontrol ni Kath eh baka tuluyang bumigay siya noon.
Mas naging close kami ni Kath after that. Kapag darating ako sa opisina, halik ang isasalubong niya sa akin. Ganoon din ang gingawa ko minsan. At minsan binubulungan ko siya ng “I love you” oh “I miss you.” Kapag gabi at nasa opisina kami ay minsang may nangyayari. Pero hanggang halikan lang. Ayaw niyang lumampas pa doon. Naghahalikan man kami pero kahit minsan eh hindi niya ako nasabihan ng “I love you.” Never. Kaya nga ang hirap sabihin kung ano ang namagitan sa amin.
Kung ano mang meron sa pagitan namin ni Kath eh tiniyak naming pareho na walang makikitang unusual ang mga kasamahan namin sa trabaho. Lalo na nga’t sa katabing opisina lang naka-assign si Anna.
Malaking travel agency ang pagmamay-ari na iyon ng tito ko na dating sundalo, kapatid ng aking ina. Recruitment agency siya at the same time. May kasosyo siyang Koreano na naging matalik niyang kaybigan noong Korean war. May malaking factory din dito sa Korea ang partner ng tito ko at maraming Pinoy na nagtatrabaho doon. Iyon ang dahilan kung bakit ako napunta ng Korea, ako ang nagsusupervise sa mga Pinoy factory workers dito na kami mismo ang nagre-recruit. Ayaw ko sana pero pinilit akong i-assign dito ng tito at nanay ko dahil sa isang problema na nagawa ko sa opisina sa Pinas.
Maya-maya pa’y…
“I am back. Okay lang ba na nakahiga ako while we’re chatting? Ngalay na kasi puwit ko.”
Tumango lang ako. Nahiga si Kath sa sofa na kinauupuan niya. Naka-shorts pala siya. Maikli. Medyo din manipis ang suot niyang t-shirt. Halatang wala siyan bra. Pinagmasdan ko ang kabuuan niya. Kahit nagkaedad na’t may anak na si Kath eh maganda pa rin siya at slim pa rin ang pangangatawan.
“Hoy Marco, baka lumuwa ang mata mo niyan ha. Bawal maakit.”
“Matagal mo na akong naakit.”
“Susme, kumana nanaman ang bolero.”
You’re still very attractive Kath.”
“I know.”
“Naniwala ka naman?”
“Hindi! Alam ko nga kasing bolero ka. Kaya nga siguro lahat ng naging intern mo eh naging dyowa mo ano?”
“Hoy, hindi ah.”
“Talaga lang ha. O sige. May isa pa akong tanong.”
Tanong? Napaisip ako. Mukhang alam ko na kung ano ang itatanong ni Kath.
“Sabi mo nga kanina, ang dami nating mga isyu na dapat linawin ‘di ba? Ang dami nating mga bagay na ayaw pag-usapan noon. Sige… humanda ka… ngayon pag-usapan natin. Lahat ng dapat natin pag-usapan eh pag-usapan na natin.”
Tumango lamang ako bilang tugon.
“Marco… may kilala ka bang Mayette?”
Hindi Nga Ba Ukol? (1)
(1st of 7 parts)
Nang matapos ko na ang pangatlong pelikula ay pinatay ko muna ang aking desktop computer. Mamaya eh laptop naman ang aking bubuksan kapag nagbrowse ako sa Internet. Ganoon lang umiikot ang buong araw ko kapag walang trabaho – Nexflix… Internet… at kapag inspired eh magsusulat ako ng kuwento, tula, o essay at ipo-post ko sa aking website. Kapag wala ako magustuhang pelikula at tinatamad akong mag-browse o magsulat eh nagbabasa na lang ako . Basta nasa loob lang ako ng bahay. Ayaw ko naman kasing gumala dahil sa Covid. Weekend kaya siguradong matao ngayon sa labas. Mahilig mamasyal ang mga Koreano kapag wala silang pasok. Bukod doon eh malamig, Hindi pa tapos ang winter.
Bukas eh tatapusin ko naman iyong librong binabasa ko. Nangako kasi ako sa sarili na hindi muna ako gagawa ng ano mang bagay kaugnay sa trabaho buong weekend. Bawas stress muna. Sa opisina ko na lang tatapusin iyong report na pinapagawa ni boss.
Pumunta ako sa terrace ng two-bedroom apartment na inuupahan ko upang sumagap ng sariwang hangin at mag-stretching ng kaunti. Madilim na. Pasado alas-otso na kasi.
Maliit lang ang terrace ng apartment unit na inuupahan ko. Isang upuan at maliit na lamesita lang ang inilagay ko doon. Doon ako umuupo kapag gusto kong magpapresko, magbilad sa araw kapag umaga, nagbabasa ng libro, o tuwing ako’y nagkakape o umiinom ng beer.
Pero sandali lang ako naglagi sa terrace. Gutom na kasi ako kaya nagpunta ako sa kitchen. Makapananghalian pa nang magsimula akong manood. Iyong natira kong chicken at pizza eh minaycrowave kong upang hapunanin. Dinagdagan ko na lang ng ramen para may sabaw akong mahigop.
Bitbit ang aking pagkain eh bumalik ako sa kuwartong ginawa kong study room at mini-theatre. Iyon ang nagsilbi kong workplace noong nagdesisyon ang mga employers ko na work from home muna kaming mga nasa opisina dahil marami ang cases ng covid. Kamakaylan lang kami ulit na nirequire na mag-report na sa opisina.
Habang kumakain, binuksan ko na ang laptop at sinimulan ko mag-browse. At katulad ng dati, bago ko bisitahin ang mga websites at social media platforms na regular kong ino-open eh inuna ko muna ang FB. Nagmessage ako kay Anna, misis ko, para kumustahin kung okay na siya. Hindi kasi kami nakapagchat maghapon dahil masama daw ang kanyang pakiramdam.
Mukhang offline siya, hindi kulay green ang active status niya sa Messenger. Sinubukan kong i-video call ang anak naming si Kenneth. Hindi sumagot. Dalawang bagay lang tulog na siya oh busy sa paglalaro ng Mobile Legends.
Tinignan ko na lang ang mga posts ng mga FB friends ko. Binuksan ko rin ang profile ng ilan sa mga malalapit kong kaybigan at mga mahal sa buhay. Ganoon ko na lang nasusubaybayan kung ano ang nangyayari at ginagawa nila sa Pilipinas. Kapag may gusto akong kumustahin o maka-chat eh mine-message ko sila. Isa sa kanila ang nagse-celebrate ng birthday – si Katherine.
Binuksan ko ang profile ni Kath. Pumili ako ng magandang birthday image sa Google at sinend ko sa kanya sa Messenger. Dinagdagan ko iyon ng isang maikiling message sabay na rin ang pangungumusta.
Pagkatapos niyon eh inopen ko ang website ng ESPN para tignan kung ano resulta ng mga games sa NBA. At mula doon ay lumipat ako sa You-Tube para panoorin naman ang highlights ng mga NBA games. Sa ganoon na naubos ang oras ko. Alas-onse na pala. Ubos na rin ang pagkain ko.
Sawa na ako sa pagba-browse. Manonood na lang ulit ako ng isa pang pelikula. Pero nagtimpla muna ako ng kape.
Bago ko i-turn off ang laptop ay binuksan ko muna ulit ang FB. Hindi ko pa pala nako-close ang profile ni Kath. Tinignan ko kung nabasa na niya ang pinadala ko sa kanyang birthday greetings.
Hindi pa “seen.” Tulog na siguro iyong ale. Baka bukas na niya makikita ang message ko.
Naisipan ko biglang tignan ang convo namin sa Messenger.
Iniskrol up ko.
Wala pala kaming seryosong naging usapan mula noong nagtrabaho ako sa Korea. Tuwing birthday niya eh babatiin ko siya. Pagkatapos niyang mag-thank you at maikiling kumustahan eh babay na. Gusto ko sanang makipagkuwentuhan ng medyo mahaba-haba pero ang hirap tantyahin kung gusto ba niyang maki-pag chat ng matagal o hindi… kung gusto ba niya akong maka-usap katulad ng dati.
Inikskrol down ko naman.
May balak pala sana kaming magkita noong isang taon nang ako’y magbakasyon. Pero sanay na ako sa mga ka-chat kong kaybigan, ma-babae o ma-lalaki, na yayayain akong magkape at magkuwentuhan kapag nagbabakasyon ako sa Pinas pero hindi naman natutuloy. Puro drawing lang. Pero siguro kung hindi nagka-covid noon isang taon eh baka nga nagkita kami ni Kath. Hindi ko palalampasin ang pagkakataong makita siya at makausap. Hindi ko lang alam kung ganoon din siya.
Nang iko-close ko na sana ang FB para makapanood na ulit ako ng pelikula eh biglang naging “seen” iyong message ko kay Kath. Naka online pa siya. At nakita kong nagsisimula na siyang mag-type ng message.
“Sirrr!!!” Iyong ang unang message ni Kath.
Hanggang ngayon sir pa rin ang tawag niya sa akin. Naging intern kasi siya sa travel at recruitment agency ng tito ko kung saan kami nagtatrabaho pareho ni Anna bago ako napunta dito sa Korea. Ang misis ko na lang ang nandoon ngayon. Ako ang head ng HR office at mismong sa office ko ini-assign noon ng tito ko si Kath. Fresh graduate siya noon at ang kasunduan nila ng tito ko eh internship muna ang unang buwan, pero with pay, at kung iha-hire siya o hindi bilang fulltime employee eh depende sa recommendations ko.
“Kumusta po?”
“Ano ba Kath… kanina sir… ngayon pinopo mo naman ako. First name ko na lang.”
“Okay… okay. Sige… take two… Kumusta Marco?”
“Ma-beauty pa rin?” Ang pabiro kong sagot sa message niya.
“Wow! Same here… at mas ma-beauty ako sa iyo.”
Nagpalitan kami ng mga smileys pagkatapos niyon.
“Salamat naman at hindi mo nakalimutan ang birthday ko.”
“Paano ko makakalimutan eh nakalista sa mga dapat kong batiin tuwing magbe-birthday sila.”
“Talaga lang ha. Salamat kasi nakasama ako sa listahan mo.” Ang sagot ni Kath matapos niyang pusuan ang message kong sinagot niya.
“Ano nga pala ang pinagkakabalahan mo ngayon?” Ang tanong ko sa kanya.
Sa tanong kong iyon nagsimula ang mahabang kuwentuhan namin. Noon lamang nangyari ang ganoon, ang mag-chat kami ng matagal sa FB. Dati matapos ang siguro’y palitan ng tatlo hanggang limang messages eh nagpapaalaman na kami.
Kinumusta ko ang kanyang pamilya.
“I and Jay… we’re happy together. We’re blessed as a couple.” Wika niya.
Ang tinatanong ko eh buong pamilya. Sa totoo lang eh hindi ko naman naisip si Jay ng kumustahin ko pamilya niya. Pero dahil doon na din lang niya dinala ang usapan eh tinanong ko na kung nasa Pinas ang asawa niya. Alam ko kasi na seaman ang kanyang napangasawa.
Aniya’y nakasampa daw ito kasalukuyan at sa South America daw bumibiyahe ang barko nila.
“Kumusta naman kayo ni Anna?”
Matagal bago ko sinimulang i-type sa convo namin ang sagot ko. Pinag-isipan ko ito ng mabuti. Kumusta na nga ba kami ng asawa ko?
“We’re okay.”
“Wow. Ang tagal bago sumagot tapos sasabihin lang na okay sila.”
Actually may karugtong iyon. Napindot ko lang kasi ang enter after ko i-type iyong isinagot ko.
“Nang tumigil na akong mag-set ng standards, eh mas naging maayos ang lahat sa amin.”
“Has she changed?”
Hindi ko agad nasagot ang tanong ni Kath.
“Marco… sorry for asking.”
“No worries Kath…. Actually… Anna is Anna. She is who she is. Tanggap ko na iyon.”
Thumbs up na lang ang isinagot ni Kath.
Naala-ala ko tuloy iyong mga pagkakataon na kapag nag-aaway kami ni Anna noon eh si Kath ang nagiging hingahan ko ng sama ng loob. Kapag pumapasok siya sa opisina ko noon at ako’y tahimik lang eh alam na niyang nagkaroon kami ng diskusyon ng misis ko. Ipagtitimpla na niya ako ng kape at pagkatapos ay sasabihin na nitong huwag na akong mahiyang mag-share.
Akala ko na pagkatapos niyang mag-thumbs up eh magpapaalam na siya. Instead eh nag-send ito ng malungkot na emoji.
Nag-type ako sa convo namin.
“Okay lang ako Kath.”
Pinusuan niya ang message kong iyon.
Siya naman ang tinanong ko.
“Kayo, kumusta set-up ninyo ni Jay? Restored na ba? As in back to what it used to be.”
“Yeah, back to normal. Naayos namin lahat ng problema. We both realized na kaylangan naming pagdaanan ang mga pinagdaanan namin. Katulad nang pinagdaanan ninyo ni Anna noon. You know na pareho kaming Christians kaya we chose to stay together and allowed God to lead the healing process.”
Thumbs-up ang isinagot ko sa kanya.
“I think mas matured na kami ngayon when handling our problems.” Dagdag pa niya.
Bago kasi ako nagpunta na Korea ay nagkita kami ni Kath. May pinagdadaanan daw silang mag-asawa na krisis noon at kaylangan lang niya ng kausap. Ako naman ang nakinig sa mga hinaing noon ni Kath. Mukhang hahantong daw sa hiwalayan ang problem nila noon. Tinanong ko kung ano ang dahilan pero nag-alangan siyang sabihin.
Sa bigat ng problemang pasan niya noon eh hindi ko na nagawang ihinga din sa kanya ang mga saloobin ko… ang mga pinagdadaanan ko noong panahong iyon. Ang matiniding krisis na pilit kong nilalampasan noon. Tiyak kong mas mabigat kung ikukumpara sa mga pasanin niya noon… na kinaylangan ko pang maresetahan ng anti-depressants noong mga panahong iyon. Ni hindi ko na rin nasabi sa kanya noon na malapit na akong umalis papuntang South Korea.
“Naku mukhang busy na si Marco.”
“Oops… no Kath. Naalaala ko lang kasi iyong last time na nag-usap tayo. Nanood tayo noon ‘di ba? ”
“Alin ang naalaala mo, pelikula o iyong pananantsing mo… iyong kunwari eh yayakapin mo ako to comfort me pero sumisimple ka nang halik sa pisngi ko?”
“Hoy hindi ah.” Ang sagot ko sa message ni Kath. “I was just really comforting you then. Kung iba ang intention ko noon eh di sana…”
“Stop it Marco…”
“Okay… but I had no other intentions that time.”
“Sige na nga, sabi mo eh.”
Smileys ang isinagot ko kay Kath.
Tatlong puso naman ang sinend niya sa akin.
“I miss you Kath. I really do.”
Hindi ko alam kung tama ba na mag-message ako sa kanya ng ganoon. Para lang kasing may bigla akong naramdaman. Pamilyar ako sa pakiramdam kong iyon sa kanya.
Nasend ko na bago ko na-realize na baka masamain niya iyon.
“Naku… naku Marco… Sige goodnight na. It’s getting late. Sige na.”
Minasama nga siguro ni Kath ang sinabi kong iyon.
“Sorry Kath.”
“Sorry? Sorry for what?”
Hindi ako makapindot sa keyboard ng kahit anong letra. Matagal.
“Kako sorry for what?”
Hindi ko na matantiya kung gaano katagal na para akong natulala. Ang daming nanumbalik sa aking ala-ala.
Nag-type ako ng message. Pero hindi ko alam kung nandoon pa rin si Kath o nag-logout na siya.
“Wala iyon Kath. Ay siya. Sabi mo nga kanina eh goodnight na. Thanks for the time.”
Sumagot si Kath. Galit na mga emoji ang isinagot niya. Sunod-sunod.
“Sige Marco, ibitin mo ako ulit. Sanay naman na ako na ganyan ka.”
Napahawak ako sa noo nang mabasa ko iyon. Itong ganitong pagkakataon talaga ang dahilan kaya kahit gusto ko mang maka-chat si Kath eh umiiwas ako. Ganoon din siguro siya. Pareho sigurong ayaw naming may maungkat na hindi na dapat pang ungkatin.
Sa halip na mag-type ako ng message eh sinubukan kong i-video call si Kath.
Ni-reject niya.
Sinubukan ko ulit.
Rejected pa rin.
“Please answer my call. Hirap na akong mag-type sa keyboard.” Ang sumamo ko kay Kath.
Sinubukan ko ulit siyang tawagan.
Sa wakas eh sinagot na niya. Pero naka-off ang cam niya.
Nag-type ako ng message…
“Pa-on naman ng video mo… please.”
“Why?” Ang sagot niya.
“I want to see you.”
Matagal-tagal rin bago pinagbigyan ni Kath ang kahilingan ko.
Pinagmasdan ko si Kath nang naka-on na ang kanyan cam. Tantiya ko parang ganoon din ang ginagawa niya. Tingin ko parang walang nagbago sa kanya. Halos walong taon na ang lumipas matapos ang huling pagkikita namin.
“Umiiyak ka ba?” Ang tanong ko.
“Buwisit ka kasi Marco. Nakakainis ka. Oh… bakit kaylangan pa natin mag-video call?”
“Eh ngalay na kamay ko’t mga daliri sa kaka-type. Saka kasi…”
Hindi ko maituloy ang gusto kong sabihin.
“Kasi ano?”
“Hay… sige na nga… nami-miss kita Kath.”
“Aywan ko sa iyo Marco. Ang hirap tantiyahin kung nagsasabi ka ng totoo o nambobola ka lang.”
“Ganyan ba talaga tingin mo sa akin.”
“Oo matagal na. Mula nang hindi ka sumipot noong araw na iyon.”
Wala akong maisagot kay Kath. Iyon pa rin ang isyu niya sa akin kapag napupunta sa ganito ang usapan namin. Isyu na hindi ko rin alam kung bakit hindi ko pa nasasagot hanggang ngayon.
“Marco, may itatanong ako sa iyo. At sana once in your life eh maging honest ka sa pagsagot. Kahit ngayon lang.”
Masakit iyon. Brutal. Para bang napakasinungaling kong tao talaga.
“Okay… okay… Promise. I’ll be honest. Ano iyon?”
Hinintay ko ang tanong niya. Alam kong tinititigan niya ako sa monitor ng computer na gamit niya. Pilit kong hinuhulaan kung ano ang tanong na iyon. Iyong nanaman bang hindi ko pagsipot sa usapan naming magkitkita noon? Siguro iyong ginawang paglilipat sa kanya ng tito ko sa ibang branch ng pinagtatrabahuhan namin. Halos six months kaming magkasama sa office ko pagkatapos ng kanyang internship bago siya inilipat. After two months ng paglipat sa kanya eh nag-resign siya at naghanap ng ibang trabaho. Baka gusto niyang itanong kung bakit hindi ko siya pinigilan noong sinabi niyang magre-resign siya o bakit parang balewala lang sa aking nooong sinabi niyang magpapakasal na sila ni Jay. Hindi namin kasi napag-usapan ang mga isyung iyon kahit ilang beses kaming nagkita bago ako nag-Korea. O baka itatanong niya kung bakit hindi ako nagsabi sa kanya na mangingibang-bansa ako at bakit hindi ako gumawa ng paraan na kontakin siya madalas mula noong nagtrabaho ako sa dito.
Aling kaya sa mga naisip ko ang itatanong niya?
Matagal-tagal din bago siya nagsalita.
“Ay huwag na lang. Nakakahiya”
“Ganun? Teen-ager ba ang peg.”
“Sobra ka Marco ha.”
“Okay. Ano ang gusto mong itanong?”
“Hindi na nga kako. Forget about it?”
Napabuntung-hininga tuloy ako. Parang alam ko na kung ano ang gustong itanong ni Kath.
“Okay Kath. Ako na lang ang magtatanong.”
“Sige…sige… huwag lang sa Math ha. Weakness ko iyon.”
Nangiti ako sa sinabing iyong ni Kath. Nandoon pa rin ang kanyang trademark na sense of humor.
“Kath… did you really love me before?”
Napapikit si Kath. Bumuntong-hininga.
Tungkol Sa Aking Pagsusulat
Madalas akong tanungin kung bakit ako nagsusulat. Bakit nga ba? Libangan ko lang talaga ito. Ako’y nagsisikap na maging mahusay na manunulat ngunit aaminin kong marami pa akong bigas na kakainin (matapos ko siyempreng isaing). Wala po akong ilusyon (Wala nga ba?) na maging tanyag sa larangang ito. Kahit na nga ba madalas kong sabihin sa mga estudyante ko sa “Literature” na pangarap kong mapagwagian ang “Nobel prize in Literature.” Biro ko lamang iyon. Sa “Palanca” nga hindi ako manalo-nalo eh sa “Nobel” pa kaya. Ilang beses na rin akong nagsumite ng entries sa “Palanca” pero nganga. Titigilan ko na ba? Siyempre hindi. Gusto ko lang talagang magsulat at masaya ako kapag ginagawa ko ito. At heto pa, medyo malalaki-laki na rin ang kinita ko sa pagusulat. Nalilibang na ako eh kumikita pa. Pero ang mga sinulat ko sa English ang binabayaran, lalo na kapag gumagawa ako (o tumutulong na gumawa) ng “research.” Medyo malaki ang tinatanggap kong bayad kaya sulit.
Kinaloob ng Panginoon na gawing daluyan ng biyaya Niya sa akin ang pagsusulat at kung kaloobin rin ng Panginoon na makilala ako sa larangan ng pagsusulat eh bakit naman hindi. At kung kaloobin niyang balang araw eh manalo rin ako sa “Palanca” eh ‘di wow. Malay mo eh masungkit ko rin ang “Nobel Prize in Literature.” Eh di dalawang wow na. Wow na wow! Si Bob Dylan nga na isang song writer (composer) at hindi talaga regular na writer ng mainstream prose and poetry at fiction ay nanalo. (Sabagay, ang kanta naman kasi ay tula kaya si Bob Dylan, isang musician, pero technically ay isa ring poet.) Pero mismong siya ay nagulat nang mapanalunan niya ang presitihyosong premyo at noong una ay ayaw nga niya itong tanggapin. Siya daw ay nanalo “for having created new poetic expressions within the great American song tradition.”
At ako, eh ano bang “something new” at kakaiba sa mga sinusulat ko na baka ituring na “new poetic expression.” Heto… TINULANG JOKES. Meron na bang mga makata at manunulat noon na gumagawa ng jokes nang patula? Malay mo ako ang nauna. Malay mo mapansin ito ng National Commission for Culture and the Arts at i-nominate nila akong maging National Artist dahil dito. Tama ka, nananaginip ako ng gising. In other words, nahihibang.
May mga TULA, MAIKLING KWENTO, MAIKLING NOBELA at SANAYSAY akong sinulat. May mga nasulat na rin akong mga DULA. May mga sinusulat rin ako tungkol sa mga karanasan ko dito sa South Korea. Tinipon ko ang mga naturan sa KUWENTONG KIMCHI (BUHAY OFW).
Dula ang entry ko nang sa unang pagkakataon ay sumali ako sa Palanca. Ang pamagat ng naturang dula ay “K-Drama.” Resulta? Nasabi ko na kanina – nganga. Hindi ako pinalad na manalo. Mula noong 2014 ay sumasali ako sa Palanca. Hanggang ngayon ay hindi pa rin ako sinisikatan ng suwerte. Pero hindi ako marunong madala. Kaya taon-taon na sasali ako…hangga’t kaya ko pang pumindot sa keyboard ng aking laptop. Pero mula nang nagka-pandemya ay huminto muna ang Palanca sa kanilang patimpalak.
Ang mga akda ko ay simple lang. Patuloy akong nagsisikap upang mapagbuti ko ang pagsusulat. At ang paglikha ko ng website/blogsite na ito ay isang simpleng paglilibang lang. Nais ko lamang na maging produktibo. Ilan sa mga essays sa English na sinulat ko ay ginawan kong video essays. Naka-upload ang mga ito sa aking YouTube channel. Tama po, vlogger din ako at heto ang link patungo sa aking YouTube channel. Napakadami ko kasing libreng oras dito sa South Korea at bukod sa pagsusulat ay naghanap ako ng iba pang mapaglilibangan. At heto nga, ang paglikha ng sarili kong website/blogsite na siyang paglalagakan ko na aking mga sinulat at mga susulatin pa. Sayang at napakadaming mga sinulat ko noon na nangawala na kaya’t dito sa site na ito ay titiyakin ko na lahat ng aking mga likha ay mapi-preserve ko ang aking mga akda. Ang dahilan naman kung bakit ako ay nagdesisyon na mag-vlog ay upang isulong ko ang aking advocacy for self-improvement. Sa mga Pinoy ay hindi po popular na content ang self-improvement pero gusto ko lang talagang tumulong na ma-raise ang awareness ng mga kababayan natin sa kahalagahan ng self-improvement upang ma-achieve nila ang kanilang full-potential bilang isang tao.
Napakalaking challenge sa akin ang bumuo ng website/blogsite at YouTube channel dahil hindi naman talaga ko techie. Pero ano ba ang hindi puwedeng matutunan kung gusto mo talaga itong pag-aralan? At iyon ang ginaw ko – pinagaralan ko ang dapat kong malamam at matutuhan sa paglikha ng website at mga videos. Paunti-unti ay natututo ako.
Maraming salamat po at sana’y may makita kayo dito na magugustuhan ninyong basahin. Nais ko rin pong mabasa ang inyong mga komento upang malaman ko kung paano ko mas mapagbubuti ang pagsusulat. At kung may panahon ay dalawin sana ninyo ang aking YouTube channel.
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (6)
(6th of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Binigyan mo ako ng matinding isipin. Iyon ang pinakamabigat na suliranin na kinaharap ko. Ang bumubuhos na ulan ay parang sa loob ng bungo ko dumadaloy. Parang akong malulunod sa pag-iisip. Ikaw ba o si Elena?
Hindi ko na hinintay na tumila ang ulan. Umuwi na rin ako at habang daan ay paulit-ulit kong naiisip ang sinabi mo matapos mo akong hagkan bago ka lumabas ng kubo – na iyon na ang huling halik mong matitikman ko kapag hindi ako pupunta sa kubo kinabukasan. Iyon marahil ang pinakatamis sa lahat ng halik mo sa akin. Parang bang sinadya mong gawing marubdob ang halik mong iyon bilang pagpapaalaala kung ano ang mawawala sa akin kung hindi ikaw ang pipiliin ko. Para bang pinaso mo ang mga labi ko upang pag-isipan kong mabuti kung kaninong kandungan ang mas mainit – sa iyo o kay Elena.
Nang makarating ako ng bahay ay masaya akong sinalubong ni Elena sa may terrace.
“O kita mo nga dad, hindi ka nabasa ngayon dahil nagdala ka ng payong.”
“Oo nga mommy.” Sagot ko sabay salampak sa isang upuang nasa terrace.
Naupo rin sa isang upuan sa harapan ko si Elena.
“Mukhang pagod na pagod nanaman ang daddy ko ah. May nagpakita nanaman bang diwata at nagpa…”
“Oo na… oo na… may diwatang dumating sa kubo at nagdyugdyugan kami. Kaya heto pagod ko.”
Iyon ang unang pagkakataon na parang binulyawan ko si Elena. Nabigla lang ako. Napayuko siya, parang napahiya.
Mabilis akong nakaisip ng paraan para makabawi. Bigla akong tumawa ng tumawa.
Gulat na napatingin sa akin si Elena.
“Mommy pinaprank lang kita. Kunwari lang akong naggalit-galitan.”
“Akala ko dad totong galit ka.”
“So… sorry mommy. Sobra lang yata akong napagod.”
Iniusod ko ang aking upuan palapit sa kanya. Hinagilap ang kanyang kamay at masuyong hinalikan.
Tumayo si Elena at pagkatapos ay kumandong sa akin. Nagulat ako ng ako’y bigla niyang hinalikan.
Noon ko napagtanto kung ano ang pagkakaiba ng mga halik ninyo – ang sa iyo’y puno ng init ang sa kanya’y tigib ng pagmamahal. Marubdob ka ngunit si Elena’y malambing.
Maraming bagay talaga akong dapat timabangin bago ako gumawa ng desisyon kung sisiputin ba kita sa kubo bukas o hindi.
“Okay ka lang ba dad?”
Tumango lamang ako.
“Gusto mo bang bumalik na lang tayo sa Pasig? Kanina kasi iniisip ko na baka nai-stress ka sa mga gulong dinatnan natin dito.”
“Mommy… okay lang ako.”
“Talaga?”
“Oo nga.”
“Hayaan mo daddy, kapag magaling na ang inay, papasyal tayo doon sa lugar na may mga nakalambiting ataol. May mga falls din at kuweba dito sa Sagada. Pupuntahan natin lahat ng mga iyon. Pupunta rin tayo ng Banaue para makita mo iyong mas malawak na rice terraces.”
“Sige mommy, aasahan ko iyan ha.”
“Prommmiissee!!! Now dad, what do you want – coffee, tea, or me?”
Sinakyan ko ang biro ni Elena.
“Coffee now and you later.”
Iyon pa ang isang bagay na gustong-gusto ko kay Elena, ang kanyang sense of humor. Ikaw… wala. Mahirap basahin ang totoong pagkatao mo dahil nagkakilala tayo sa pagkakataon na tadtad ka ng suliranin. Kaya ang tingin ko sa iyo ay masyadong seryoso at parang laging aburido.
Ganoon pa man, bakit ang pakiramadam ko ay mas malamang na ikaw ang aking pipiliin.
**********
At dumating ang araw na kinaylangan kong gumawa ng desisyon. Mas malamang nga na puntahan kita sa kubo pero nagdadalawang-isip pa rin ako. May kumukurot as aking konsensiya. Hindi madaling iwanan si Elena. Pero may isang dahilan para gawin ko iyon – ikaw. Ano naman kaya ang puwedeng maging dahilan na hindi ikaw ang pipiliin ko? Sana makahanap ako ng dahilan. Hindi ako pala-simba at paladasal pero itong gagawin kong desisyon ay inilapit ko sa kanya. Ang bagay na ito ay ibinulong ko sa panalangin at sinabing bahala na Siya.
Tinanghali na ako ng gising. Halos umaga na kasi nang makatulog ako dahil sa sobrang pagiisip.
Muli ay sa kabilang kuwarto natulog si Elena upang bantayan ang nanay niyang may sakit.
Nang tinungo ko ang terrace ay nandoon na si Elena at ang kanyang nanay. Gising na sila.
“Ang sarap ng tulog mo hijo ah, aba’y halos alas nuwebe na.” Wika ng nanay ni Elena.
“Malayo-layo rin po kasi ang nilakad ko kahapon. Malapit na nga daw po ako sa Marlboro Hills kahapon sabi ng nakasalubong ko.”
“Ah… so dad nakita mo na pala iyong Marlboro Hills.”
“Hindi nga eh. Dahil alanganin na ako sa oras eh bumalik na ako para mapuntahan ko pa iyong mini rice terraces. Sa susunod na labas ko eh doon ako pupunta.”
“I see. Eh dad, may balak ka bang lumabas ngayon?”
“Ha? Eh… Hindi ako sigurado. Bahala na mamaya.”
“Okay, hintayin mo ako bago ka umalis. Pupunta lang kami sandali ng inay sa clinic sa bayan. Paalis na kami hinihintay ka lang namin na gumising.”
“Maiwan ka muna namin Jeff.”
“Sige po. Ingat po kayo.”
“Bibili na lang muna ako ng lutong ulam para sa tanghalian natin mamaya.”
Ang sabi ni Elena bago sila umalis.
Sinamantala ko ang pagkakataong walang ibang tao sa bahay para makapagmuni-muni ng maayos ukol sa desisyong gagawin ko. Nagpasiya akong gawin ang desisyon pagkatapos ng tanghalian.
**********
Halos tanghali na nang makabalik si Elena at ang nanay niya. Mabuti na lang at nakapagsaing na ako.
Tinulungan ko si Elena na ihanda ang mga pagkain sa mesa.
“Naku Jeff, may sorpresa iyang si Elena sa iyo mamaya.”“Sorpresa po? Ano po iyon?”
“Sorpresa nga eh. Si Elena na lang magsasabi sa iyo.”
Ngumiti lang si Elena nang natingin siya sa akin. Inisip kong baka may binili siyang gamit ko sa bayan.
Nang handa na ang mesa ay nagsimula na kaming kumain. Sa pagkakataong iyon ay inisip ko kung nasa kubo ka na. Inisip ko kung ano ang mangyayari kapag nagpasiya akong sumama sa iyo paalis ng Sagada. Ang pag-iisip kong iyon ay naputol ng akmang susubuan ako ni Elena ng pagkain.
Pagkatapos niyon ay nagsalita ang kanyang nanay.
“Elena, ibigay mo na ang sorpresa mo kay Jeff.”
“Ay oo nga pala.”
“Ano ba kasi iyong mommy?”
“Sandali lang… masyado kang excited.”
Tumayo si Elena’t kinuha ang kanyang shoulder bag. Mula doo’y may inilabas siya. Iniabot sa akin.
Pregnancy kit pala iyon. Nasorpresa ako sa aking nakita .
Positive.
Buntis si Elena. Hindi ako nakapagsalita kaagad.
“Ay, mukhang hindi ka excited dad.”
Nang nahimasmasan ako’y napayakap ako ng mahigpit kay Elena.
“Nagulat lang ako mommy. Pero hindi mo lang alam kung gaano ako kasaya. Magiging ama na ako.”
“… at magiging lola na ako sa wakas. Ang gusto ko eh magpakasal na muna kayo sa huwes sa lalong madaling panahon. Simpleng handaan na lang. Ayaw kong makita ng tao dito sa amin na buntis ang anak ko pero hindi naman nila nabalitaang nagpakasal kayo.”
“Opo inay. Tatawagan ko po mamaya ang mga magulang ko’t sasabihin namin ni Elena ang aming mga balak.”
Masayang-masaya si Elena sa mga narinig niya. Hinaplos ko siya sa pisngi at hinalikan naman niya ang aking kamay.
“O… dalian mong kumain dad. May lakad ka pa.”
“Ha… parang tinatamad na akong lumabas. Dito na lang muna ako sa tabi mo.”
“Naks, biglang naging sweet ang daddy ko. Kahapon lang ang sungit-sungit mo.”
Naiisip pa rin kita sa kalagitnaan ng mga pag-uusap na iyon. Ikaw ang dahilan kung bakit puwede kong iwanan si Elena subalit ngayo’y nakakita na rin ako ng dahilan para hindi ikaw ang piliin ko – ang magiging anak namin ni Elena. Hindi ko na kaylangang mag-isip pa at siguro kapag nalaman mo ang dahilan kung bakit hindi kita sinipot sa tagpuan natin eh maiiintindihan mo.
Puwede ko sigurong sabihin na dininig ng Panginoon ang aking panalangin. Sabihin na lang natin na nakita ng Panginoon ang mangyayari sa kinabukasan at marahil ay alam Niyang masusubo ako sa ganitong pagkakataon kaya’t kinaloob Niyang magdalang-tao si Elena upang hindi ko gawin ang katarantaduhang balak ko sanang gawin.
Hindi nangangahulugang naniniwala na ako sa tadhana… na may gulong ang kapalaran. Dalawa ang regalong bigay sa atin ng Panginoon. Una ang buhay at ang pangalawa’y ang kalayaang gawin ang ano mang desisyong gusto natin. Hindi Niya pinakikialaman kung ano mang landas ang tahakin natin. At batid kong hindi kaparusahang galing sa Kanya ang mga dinaranas nating kalungkutan at kabiguan. Ang mga iyon ay resulta ng mga maling desisyon natin.
Subalit paminsan-minsan ay may pabor na ginagawa ang Panginoon para sa mga taong kinalulugdan Niya. Hindi ko sinasabing sa akin Siya nalugod kundi kay Elena sa dahilang napakabuting tao ng kasintahan ko. Hindi ko sinasabing hindi ka mabuting tao. Wala akong karapatang husgahan ka dahil ako man ay hindi kalugod-lugod sa mata ng Panginoon.
Ang nakakatakot ay ang karma. Nangamba akong baka singilin si Daniel sa mga kawalanghiyaang ginawa niya sa iyo. At nangamba rin akong baka singilin tayo sa mga kataksilang ginawa natin at sa kawalanghiyaan na balak sana nating gawin. Sana lang eh hindi na sa dahilang hindi naman natuloy ang balak natin.
**********
Kinagabihan ay ginising kami ng sunod-sunod na busina ng sasakyan. Lumabas kami ng kuwarto ni Elena, ganoon din ang kanyang nanay. Sumilip ako sa bintana.
“Inay, buksan nga po ninyo ang gate.”
Si Daniel ang tumatawag.
“Pakibukas mo nga Jeff ng gate.” Wika ng kanilang nanay.
Binuksan ko ang gate. Ipinasok ni Daniel ang sasakyan at pagkatapos ay binuhat niya si Camille papasok ng bahay. Basang-basa ka at mukhang lasing na lasing.
Inihiga ni Daniel sa sofa sa salas. Dagling pumasok ang nanay nila sa kuwarto, kumuha ng shorts at tshirt, at pinalitan ang basang damit ni Camille.
“Bakit ba kasi kayo’y ayaw magsipagdala ng payong eh alam naman ninyong tag-ulan ngayon.” Sabi ng nanay nila.
“Ano ang nangyari kay ate Camille kuya?” Ang tanong ni Elena.
“Kaninang tanghali eh umalis siya ng bahay at may pupuntahan lang daw. Dala niya ang kaniyang shoulder bag at may bitbit na malaking plastic bag.”
“Teka nga’t mahilamusan ko si ate ng maligamgam na tubig.” Ani Elena.
At nagpatuloy sa pagkukuwento si Daniel.
“Nang dumilim kanina’t hindi pa siya bumabalik eh hinanap ko na siya. May nakapagsabi na bandang alas-tres eh bumili siya ng alak sa tindahan at parang pumasok daw sa kakahuyan papunta doon sa may mini rice terraces doon. Naisip ko na baka nasa kubo siya kaya pumunta ako doon. Iyon kasi yata ang madalas niyang tinatambayan nitong mga nakaraang araw. At doon ko nga siya nakita.”
Nakinig lamang ako sa mga usapang iyon. Wala naman akong puwedeng sabihin. Awang-awa ako sa nakita kong kalagayan mo. Parang gusto kong sisihin ang sarili ko. Pero hindi ko puwedeng iwanan si Elena, hindi ko puwedeng talikuran ang batang nasa sinapupunan niya.
“Mga damit pala ang laman ng dala niyang plastic bag. Tingin ko eh balak akong iwanan ni Camille.”
Natahimik kaming lahat sandali.
“Kaya nga Daniel, magisip-isip ka sana. Ayusin mo ang pakikitungo kay Camille. Sinabi rin niya sa amin na gusto ka na niyang hiwalayan.”
“Oo nga po inay. Nang mapagtanto kong iiwan na pala niya ako eh doon ko na-realize na ayaw ko pala siyang mawala sa akin. Pipilitin kong isalba ang pagsasama namin. Pililitin ko na pong magbago inay.”
Habang pinupunasan ka ng bimpo na basa ng maligamgam na tubig ay bigla kang nagmulat ng mata. Nagpanama ang ating paningin.
“Akala ko mahal mo ako. Hindi pala. Pinaasa mo lang ako.”
Nagulat ako nang sabihin mo iyon. Napatingin sa akin si Elena. Takang-taka.
“Ca… Camille… Si Jeff ito… Hindi ako si Daniel.”
“Ha, ganoon ba.” Wika mo.
Pagkatapos niyon ay tumawa ka ng tumawa.
“Si Jeff ka pala… hindi si Daniel. Eh ‘di sorry naman.”
“Naku, mukhang nagdidiliryo si Camille.” Wika ng nanay nina Elena.
“Oo nga po. Akala siguro si Jeff eh ako.”
Wika ng asawa mo.
Nakahinga ako ng maluwag sa mga narinig kong iyon pero napansin kong nakakunot ang noo ni Elena. Patay malisya lang ako.
Pumikit kang muli. Nakatulog ka na ng tuluyan.
Nagpasiya si Daniel na doon na kayo magpalipas ng gabi.
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (5)
(5th of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Nang sumunod na araw ay hindi kami nakalabas ng bahay ni Elena. Maghapon kasing bumuhos ang ulan… ulang nagpapaalala sa iyo… ulang nagpapaalala sa kung ano man ang namamagitan sa atin… ulang hindi tubig na umaapula ng apoy kundi parang langis na pinagniningas ito.
Hindi ko alam kung ano ang nararamdam ko sa iyo. Init lang ba ito ng katawan? Inalipin lang ba ako ng kamunduhan? May nabubuo ba akong pagmamahal sa iyo o naaawa lang ako sa kalagayan mo.
Alam kong mali. Maling-mali. Hindi nga kayo kasal ni Daniel at hindi pa rin naman kami ikinakasal ni Elena kaya hindi masasabing tayo’y nangalunya. Pero tayo’y nagtaksil. Maaaring ikaw ay hindi dahil marahil naglaho na ang pagmamahal mo kay Daniel pero paano naman ako. Mahal ko si Elena. Kaya nga pakakasalan ko siya. Pero bakit ganoon? May puwang pa pala sa puso ko at parang ikaw ang nagpuno niyon. At hindi ko alam kung gaano kalaki ang puwang na pinuno mo. Hindi ko alam kung mas higit kay Elena.
Nasa tabi ko si Elena pero ikaw ang laman ng isip ko. Bakit ganoon? Kapag hahalikan ko si Elena at pipikit ako’y ikaw ang nasa isip ko. Parang ikaw ang hinahalikan ko at hindi siya.
Nagpunta ako ng Sagada dahil kay Elena, hindi dahil sa iyo. Hindi ko alam kung ano ba ang aking puwedeng gawin para mawala ka sa isip ko. Ginulo mo ang tahimik at simple kong buhay.
“Sorry dad, hindi na tayo nakapamasyal. Bukas na lang ha.”
Halik sa pisngi ang itinugon ko kay Elena.
“Hiyang-hiya sa iyo ang inay dahil sa mga nangyayari. Bakit daw kasi nagkataon na nang nandito tayo eh saka pumutok itong mga problem nina kuya Daniel at ate Camille.”
“Sabihin mong huwag niya akong alalahanin. Mas mahalaga na maayos ang kalagayan ni Camille… ah… at ng kuya mo.”
Inihabol ko lang na sabihin ang pangalan ng kuya ni Elena dahil baka kung ano isipin niya tungkol sa ating dalawa.
“Tinatawagan ko nga sila para mangumusta pero hindi nila sumasagot. Nagmessage din ako kay ate Camille pero wala rin. Siguro hawak ni Daniel ang phone niya. Alalang-alala na ang inay. Kaya hayan mukhang sumama ang pakiramdam.”
Ako man ay ganoon din, alalang-alala na ako sa iyo. Dumaan ang maghapon hanggang sumapit ang gabi, wala akong nabalitaan tungkol sa iyo. Hindi ako mapakali. Nilibang ko na lamang ang sarili ko sa pageedit ng mga pics at videos. Mula sa camera eh inilipat ko sa aking laptop ang mga files para ma-upload ko sa website ng travel vlog ko.
At naalaala kong kinunan pala kita ng picture. Kinopya ko iyong sa desktopng laptop ko. Binuksan ko ito’t pinagmasdan. Hindi nakatulong, mas lalo akong nalungkot ng makita ko ang iyong larawan. Lalo akong nanabik na makita ka ulit.
**********
Dumating ang ikatlong araw mula ng makilala kita.
Kaunti lamang ang naitulog ko sa nagdaang magdamag. At sa bawat sandali na ako’y gising tanging ang iniisip ko ay ikaw. Ako kaya eh iniisip mo rin? Sa dami siguro ng dalahin mo eh wala ng puwang sa isip mo para sa akin. Sa puso mo kaya ako ay nagkaroon ako ng puwang? Sana meron. Kahit katiting lang.
Ako ang naunang bumangon. Tulog pa si Elena at ang nanay niya nang gumising ako. Sa kurwarto ng magiging biyenan ko natulog ang aking kasintahan. May sinat daw kasi ang nanay niya kaya kaylangan niyang bantayan.
Nagtimpla ako ng kape at naupo sa terrace. Sumikat ang araw pero baka sandali lang iyon dahil nga tag-ulan. Naisip ko na sana eh makapamasyal na kami ni Elena para malibang ako nang hindi puro ikaw ang iniisip ko. Ikako sa sarili’y makalimutan na sana kita.
“Good morning dad. Ang aga mo yata gumising.”
Umupo sa tabi ko si Elena’t nakihigop sa aking kape.
“Tumawag si kuya ng bandang hating-gabi na. Nag-sorry kay inay. Bati na daw sila ni ate Camille.”
“Ah… mabuti naman kung ganoon.”
Bati? Ganoon lang ba kadali na maayos ang mga matitinding problema ninyong mag-asawa? Ganoon pa man eh masaya akong may narinig akong balita tunkol sa iyo.
“Dad, nilagnat ang inay kaylangang bantayan ko. Kung gusto mong mamasyal para sa mga pictures at videos mo para sa iyong vlog eh baka hindi kita masamahan. Okay lang ba?”
“Okay lang mommy. Kaylangan mong alagaan ang inay.”
“Puntahan mo iyong mini rice terraces. Kuhanan mo ng pictures. Pagtiyagaan mo na lang muna ang maliit na rice terraces na iyon. Pasasaan mo ba at makikita mo rin iyong mas malawak na rice terraces.”
“Ayos mommy. Don’t worry abut me.”
“Pati iyong kubo kuhanan mo rin. Ang tagal ko na kasing hindi nakikita iyon. Gusto kong makita kahit sa larawan man lang muna.”
“Sige. Mga bandang alas-diyes ako aalis habang maganda ang sikat ng araw. Baka kasi umulan nanaman mamayang hapon.”
“Okay dad. Teka, magluluto na ako ng breakfast natin. Ipagluluto rin kita ng babaunin mo para mamaya. Lover boy… meron ka pang beer in can sa ref kung gusto mo magbaon.”
Pinagmasdan ko si Elena habang naglalakad papuntang kusina. Mabuti siyang tao, marami siyang katangiang maganda. Alam mo rin iyan dahil matagal na kayong magkakilala. Wala akong maipintas sa kanya dahilan para ang mga magulang ko ay magustuhan siya. Kaya nga kinukurot ang konsensya ko dahil sa mga nangyayari.
**********
Pagkatapos naming mag-agahan eh inihanda ko na ang mga gamit ko. Muli akong lalabas ng bahay para makakuha ulit ng mga pictures at videos.
Nginingitian na ako ng mga taong nadadaanan ko sa labas. Baka nabalitaan na nila na ako ang mapapangasawa ni Elena. Kinakawayan ko sila’t ginagantihan rin ng ngiti.
At nakarating ako sa lugar na puwede ko nang simulan ang pagkuha ng mga pictures at videos. Bukas na ang unang beer in can na iinumin ko. Nakapasak na rin sa tenga ko ang earphone at sinimulan ko nang muling i-sing along ang mga kanta ng Air Supply at ni Ed Sheeran. Dahil sa iyo ay nagkaroon na ng kahulugan sa akin ang kanta ng Air Supply na “Here I Am.” Tumitimo sa akin ng matindi ang mga linyang “those thoughts of you keep taunting me.”
Sulit na sulit ulit ang labas ko na iyon. Napadami kong nakuhang larawan. Nang tignan ko oras sa aking cell phone ay napagtanto kong halos tatlong oras na pala akong lakad ng lakad.
At nakita kong muli ang palayang inuukit sa gilid ng bundok. Mas maganda palang pagmasdan ang mga ito kapag tinatamaan ng sinag ng araw.
Bumilis ang lakad ko ng matanaw ko na ang kubo. Impokrito ako kung hindi ko aamining nagbakasali akong makita kita doon. Nang malapit na ako’y may mga kaluskos akong narinig mula sa loob ng kubo kaya halos eh takbuhin ko na ito. Umaasa ako na nasa loob ka. Sumilip ako sa nakabukas na bintana at nakita kong mga dagang bukid lang pala na nasa ibabaw ng lamesita ang nandoon.
Wala ka doon. Nanghinayang ako pero ayos lang. Inisip ko na baka nga okay na kayo ng asawa mo, ng magiging bayaw ko. Ayaw kong sabihin na sana ay naayos na ninyo ang inyong mga problema. Aaminin kong ayaw kong mangyari iyon.
Naiinis ako dahil ikaw na nanaman ang nasa isip ko, si Elena ang dapat kong isipin hindi ikaw. Wala namang tayo dahil may asawa ka na, kahit ba live-in lang kayo.
Lumayo ako ng kaunti sa kubo at katulad ng kahilingan ni Elena ay kinuhanan ko ng larawan ang kubong naging pugad ng ating kataksilan.
Pagkatapos niyon ay nakaramdaman ako ng malamig na simoy ng hangin. Sumunod doon ang pagtatago ng araw sa likod ng mga ulap. Nagbadya nananamang umulan. Pero sa pagkakataong iyon ay may dala na akong payong. Pinillit ako ni Elena na dalhin iyon at baka nga umulan nanaman.
Nagsimula nang umambon. Pumasok muna ako sa kubo upang kuhanin sa aking back pack ang payong. At lumakas na nga ang ulan. Puwede pa rin akong maglakad sa labas kung gugustuhin ko pero sa dahilang pagod na din lang ako at gutom ay nagpasya akong manatili muna sa loob ng kubo sandali. Magpapahinga lang ako sandali at kakain at pagkatapos ay uuwi na rin ako, kahit umuulan.
Inilapag ko ang aking mga gamit sa kama at inilabas ko ang baon kong pagkain. May dalawa pa akong beer in can. Isa lang ang naubos ko at mukhang wala akong tama.
Lumakas ang hangin kaya isinara ko ang bintana ng kubo. Nang hihilahin ko rin pasara ang pintuan ay… pumasok ka. Napakahirap paniwalaang naulit nanaman ang pagkakataong iyon. Nagkita nanaman tayo sa loob ng kubo. Ang pagkakaiba lang eh hindi ka na basa ng ulan dahil may dala kang payong. May dala rin akong payong. Kapwa tayo may dalang payong pero bakit kahit isa sa atin eh hindi nagdesisyong tumuloy na lang ng paglalakad para hindi na lang tayo nagkita doon ulit.
Nang magpanama ang ating paningin ay wala na tayong kinaylangang sabihin. Niyakap mo ako at nang magdikit nanaman ang ating mga katawan ay nagliyab ang hindi maitantangging pananabik natin sa isa’t-isa.
Habang sa labas ay bumubuhos ang malakas na ulan sa loob ng kubo’y may sumabog nanamang bulkan.
**********
Pagkatapos niyon ay nagusap tayo.
“Ayaw ko ng makisama kay Daniel. Ayaw ko na dito sa Sagada. Tulungan mo akong makaalis dito. Ikaw na lang ang pag-asa ko Jeff.”
Hindi ako kaagad nakasagot key Camille. Nasorpresa ako ng sabihin niya iyon.
“Jeff… dalhin mo ako kahit saan. Sasama ako sa iyo.”
“Ang ibig mo ba sabihin eh iiwan ko si Elena para magsama tayo?”
Kumalas ka sa pagyayakap sa akin. Bumangon ka’t naupo sa gilid ng kama.
“Jeff, ano ba ako sa iyo? May nararamdaman ka ba sa akin o isa akong piraso ng karne na gusto mo lang tikman?”
“Camille…”
“Ganito ba lagi ang ginagawa mo? Mang-aakit ka ng babae tapos gagamitin mo lang?”
“Eh ikaw ba Camille? Ano ba ako sa iyo? Panakip-butas? Iyong pagmamahal na hindi sa iyo kayang ibigay ni Daniel eh pilit mong kinukuha sa akin?
“Pagmamahal? Bakit Jeff, mahal mo ba ako?” Puwede bang magmahal sa ganoong kaikling panahon. Ilang araw na ba tayo magkakilala? Tatlo? Sa loob ng tatlong araw eh puwede mo na bang sabihin na mahal mo na ang isang tao?”
“Eh ako ba Camille… may nabuo ka na ba pagmamahal sa akin?”
“Paano kung sabihin ko sa iyong oo?”
“Paano kung sabihin ko rin sa iyong oo? Paano Camille kung sabihin ko sa iyong mahal na kita?”
Nang marinig mo iyon eh tumayo ka’t nagbihis habang patuloy tayong naguusap.
“Wala palang problema kung ganoon.” Ang wika mo.
“Ano ang ibig mo sabihin?
“Jeff, nasa kamay mo ang desisyon. Bahala ka kung ano ang gusto mong gawin. Ako, sasamahan mo man ako o hindi, eh aalis na ako ng Sagada. Sumama ka kung gusto mo. Bukas magkita tayo. Hihintayin kita dito ng hanggang alas-dos ng hapon.”
“Pero Camille…”
“Wala ng pero pero. Magdesisyon ka – ako o si Elena.”
Binuksan mo ang pintuan ng kubo. Malakas pa rin ang ulan. Hinalikan mo ako. Naglapat na naman ang ating mga. Matagal. Nang akmang yayakapin kita eh tumigil ka ng paghalik sa akin. Lumayo ka.
“Kung hindi ka darating bukas, iyan na ang huling halik kong matitikman mo.”
Pagkatapos niyon ay sinuong mo ang malakas na buhos ng ulan. Hindi mo na binuksan ang iyong payong. Nagpakabasa ka.
