Author Archives: M.A.D. LIGAYA
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (7)
(Last of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Hindi nanaman ako nakatulog halos dahil sa iyo. Kahit ganoon ang naging desisyon ko, kahit hindi kita sinipot upang magkasama sana tayong umalis ng Sagada eh aaminin kong may nararamdaman pa rin ako sa iyo. Hindi basta-basta na lang na biglang maglalaho ang pagtangi ko sa iyo. Sa maniwala ka o hindi, kung hindi lang buntis si Elena, eh magkasama tayong umalis ng bayang iyon.
Bumangon na ako nagtungo sa kusina. Iniwan ko sa kuwarto si Elena na natutulog pa. Nang makapagtimpla ako ng kape eh nagpunta ako sa terrace. Nandoon pala kayo ni Daniel. Nakita kong nakahilig ka sa kanyang balikat at siya nama’y nakahawak sa iyong baywang. May naramdaman ako, alam ko ang tawag doon – selos. Nang akmang babalik ako sa loob ng bahay eh napansin ako ng asawa mo.
“Oh bayaw, gising ka na pala.” Wika ni Daniel.
“Oo nga. Inagahan ko at ihahanda ko pa iyong mga gamit ko. Lalabas kasi ulit ako mamaya, pupunta ako sa Marlboro Hills.”
“Maganda nga doon bayaw, magsasawa ka sa pagkuha ng mga pictures doon. Pasensiya na nga pala sa abala namin sa inyo kagabi.”
“Wala iyon kuya.”
“Teka… ako nga pala eh mauuna na. Lilinisin ko kasi iyong taniman namin ng gulay.”
“Ah ganoon ba. O sige, ingat kayo kuya.”
“Ako lang ang muna ang aalis, dito daw muna si Camille. Susunduin ko na lang siya mamayang hapon.”
Bago umalis si Daniel ay hinalikan mo siya sa labi. Habang hinahalikan mo siya ay bakit ba naisipan mong tumingin sa akin? Yumuko na lamang ako. Bakit nga ba ako nakakaramdan ng selos?
Binuksan ko ang gate para sa asawa mo. Nang makaalis siya’y bumalik ako sa terrace.
Nang malapit na ako sa kinauupuan mo’y tumayo ka at bigla mo akong sinampal… dalawang beses… sa magkabilang pisngi.
“Bakit?”
Ang tanong ko sa iyo sabay tingin sa loob na bahay upang tiyaking walang ibang taong nakakita ng ginawa mo.
“Bakit? Bakkkittt? Hindi mo alam kung bakit? Kulang pa iyan sa panggagagong ginawa mo sa akin.”
Ang sumunod mong sampal ay nasangga ko na.
“Tama na Camille… tama na. Patawarin mo sana ako.”
“Putang-ina mo Jeff. Bakit mo ako ginanito? Sa halip na iahon mo ako mula sa kumunoy na kinahulugan ko eh lalo mo lang pala kong ilulubog.
Nagsimula kang umiyak. Dahan-dahan kitang iniupo.
“Camille… magpapaliwanag ako.”
“Hindi ko kaylangan ang paliwanag mo. Ikaw ang kaylangan ko. Puwede pa tayong umalis. Mamaya… o kahit bukas… kung kaylan mo gusto.”
“Sorry Camille… hindi natin puwedeng gawin iyan.”
Bakit hindi? Bakit?”
Umiling-iling na ako habang ako’y nakatingin sa iyo.
Tinadyakan mo ako sa paa.
“Umalis ka sa harapan ko.”
Lumakad ako papunta sa kabilang dulo ng terrace. Patuloy ka sa paghikbi mo. Naiintindihan ko kung bakit galit na galit ka sa akin. Gusto ko sanang magpaliwanag pero tingin ko hindi ka na makikinig sa akin.
Ilang saglit lang eh lumabas na rin ng kuwarto si Elena. Nakita niya tayong nasa terrace.
“Good morning ate Camille”
Nginitian mo lamang siya bilang tugon.
“Bakit mukhang umiiyak ka ate?”
“Wala, naalaala ko lang ang mga nangyari kahapon.”
“Ah, akala ko kasi inaapi ka ni Jeff kaya ka umiiyak.”
Tumawa si Elena pagkasabi niyon. Alam kong nagbibiro lang ang kasintahan ko. Tumingin ka sa akin bago mo nginitian si Elena bilang tugon sa kanyang sinabi.
Pagkatapos niyon ay tumabi sa akin Elena at hinalikan ako sa pisngi. Yumuko ka rin, katulad ko nang hinalikan mo si Daniel. Parang ayaw mong makita na hinahalikan ako ni Elena. Selos din siguro iyon.
“Parang namumula ang pisngi mo dad. Ano ba nangyari diyan.”
“Wala… nakamot ko lang kanina kaya namula.” Wika ko at para mawala doon ang atensyon mo ay nagtanong ako – “Ang inay, tulog pa ba?”
“Oo, hayaan lang natin siya, kaylangan niyang magpahinga para gumaling agad.”
Nakihigop si Elena sa kape ko.
“Ay… siyanga pala ate Camille… may good news ako sa iyo.”
“Ha!? Ano naman iyon?
“Dad ikaw na kaya ang magsabi kay ate Camille.”
“Oh. Bakit ako?
“Sige na dad… pleeeassseee!”
Atubili ma’y pinagbigyan ko ang kahilingan ni Elena.
“Camille… bu… buntis si Elena. 6 weeks na”
“Oww… talaga?”
“Yes ate Camille.”
“Wow… aba eh congratulations sa inyong dalawa. Magiging nanay at tatay na pala kayo niyan.”
Pinilit mong ngumiti habang sinasabi mo iyon pero kita ko sa mata mo na parang nanlumo ka nang marinig mo iyon. Hindi mo siguro napansin na ang isang braso mong nakapuwesto sa patungan ng kamay sa inuupuan mo’y biglang nalaglag. Hindi ko alam kung ang bagay na iyon ay napansin ni Elena.
“Thank you ate. Siyempre kukunin ka naming ninang… ‘di ba dad.?”
Tumango ako.
“Ah… sure… sure. Bakit naman hindi.”
Pagkasabi mo niyon ay parang gusto mong humagulgol lalo na nang parang batang itinaas ni Elena ang tshirt at inilagay ang kamay ko sa ibabaw ng kanyang tiyan.
“Sandali lang ha, papasok muna ako at hihiga ako ulit. Masakit ang ulo ko.”
“Ow… hangover iyan ate. Sige ate pahinga ka. Ako naman eh magluluto na ng agahan natin.”
Sabay kayo ni Elena na pumasok ng bahay. Siya’y nagputna ng kusina at ikaw naman ay sumalampak sa sofa sa salas. Nakatagilid ka patalikod sa kinalalagyan ko sa terrace kay hindi ko malaman kung natutulog ka ba talaga o umiiyak.
**********
Mula noon eh minsan isang linggo kayo pumuntan ni Daniel sa bahay. Kadalasang araw ng Linggo. Halatang umiiwas ka sa akin tuwing nandoon kayo sa bahay. Ni minsan hindi tayo nag-usap na tayong dalawa lang. Mabuti na rin iyon dahil ayaw kong madagdagan pa ang pagdududa ni Elena tungkol sa atin, kung nagdududa man siya.
Nasasaktan ako sa nangyayari. Hindi mo lang alam kung ano ang tunay kong nararamdaman sa iyo, damdaming pilit kong iwinawaksi alang-alang sa magiging anak namin ni Elena. Sa tingin ko ay naunawaan mo na kung ano ang dahilan kung bakit hindi kita pinuntahan sa kubo noon.
Ang magandang bagay na naging resulta ng hindi ko pagsipot sa usapan natin noon, bukod na sa walang pamilyang nasira, ay ang mga pagbabagong nakita ko sa asawa mo. Ang biyenan mo na magiging biyenan ko na rin mismo ang nagsasabi na ibang-iba na si Daniel. Kung totoo ang sinasabi niya eh hindi na siya tumikim ng alak mula noong araw na sana’y iiwan natin sila ni Elena. At siguro kung drugs iyong nakita ko noon sa clutch bag niya, marahil ay tinigilan na rin niya iyon.
Maganda ang naging panahon ng sumunod pang isang buwan at ilang araw. Hindi bumuhos ang malakas na ulan, manaka-nakang ambon lang at hindi pa nagtatagal. Kaya napasyalan namin ni Elena ang mga lugar na gusto kong puntahan para sa mga kaylangan kong pictures at videos. Pag-aalaga kay Elena at ang aking travel vlog ang pinagkaabalahan ko ng mga araw na iyon.
Iyong linggong susunod ang pinili naming schedule para sa pagpapakasal sa huwes dahil ang susunod na linggo doon ay uuwi na kami pabalik sa Pasig. Three months na noong buntis si Elena. Ang tatay at nanay ko at isang kapatid na lang ang dadalo dahil simpleng kasalan lang naman ang gagawin. Pagkapanganak na lang ang engrandeng kasal na ipinangako ko kay Elena.
**********
Araw ulit ng Linggo noon, dumalaw kayong muli ni Daniel sa bahay. Noon lamang muling kumilimlim ang kalangitan at umiihip ang malamig na hangin. Ayon sa balita, ay mayroong malakas na bagyong paparating.
Habang abala sa paghahanda sina Elena at ang kanyang nanay sa pag-aayos ng tanghalian at si Daniel naman sa nagpa-practice shooting sa likod bahay, ay nilapitan mo ako sa terrace. Hindi ko inaasahan iyon. Bago ka nagsalita eh luminga-linga ka pa upang tiyaking walang ibang nakikinig.
“Jeff… two weeks na akong delayed. Napakadalas kong mahilo at magsuka nitong mga nakaraan araw.”
Para akong binuhusan ng malamig na tubig sa narinig ko.
“Bakit mo sinsabi sa akin iyan Camille?”
“Tarantado ka. Ikaw lang ang nakagalaw sa akin bukod kay Daniel at siguro naman eh nasabi na sa iyo ni Elena kung bakit kahit matagal na kaming nagsasama ng kuya niya eh hindi kami magkaroon ng anak.”
Alam ko namang baog ang asawa mo. Ayaw ko lang paniwalaan ang sinabi mo dahil kung totoo iyon eh napakalaking problema ang hinaharap natin. Mas gugustuhin ko pang nagiimbento ka lang ng kuwento para kuhanin ang atensiyon ko.
“Bakit hindi ka magtest para sigurado.”
“Mamaya, may dala nga akong pregnancy kit. Huwag kang magalala Jeff. Alam kong wala kang gulugod. Isa kang duwag. Kung buntis man ako’y hindi ako maghahabol sa iyo. Kaya kong harapin itong mag-isa.”
“Camille…”
“Huwag mo akong maCamille-Camille. Ang saya kung buntis nga ako di ba. Dalawa agad ang magiging anak mo next year. Parehong panganay. Ang galing mo.”
Iniwan mo ako sa terrace pagkasabi mo niyon.
Ang lahat ng sayang naramdaman ko ng ilang linggo, ang katahimikan ng kalooban at pagiisip, ay naglahong parang bula. Mula sa terrace ay nakita kong nagsimula ng umambon, maya-maya lang ay bubuhos na ang malakas na ulan at iihip na ang malakas na hangin.
“Dad… tawagin mo na si kuya Daniel sa likod. Sabihin mong nakahanda na ang tanghalian.”
Parang akong nakalutang habang ako’y naglalakad papunta sa likod ng bahay upang tawagin si Daniel.
“Kuya, kain na daw tayo.”
“Okay bayaw. Ikaw ba, gusto mo bang matutong humawak ng baril? Tuturuan kitang pumutok.”
Tumango na lamang ako dahil wala na ako sa wisyo. Lutang na lutang na ako. Ano ang mangyayari kung buntis nga si Camille. Ano ang mangyayari kung malaman ni Elena, ni Daniel, at ng nanay nila na ako ang nakabuntis kay Camille?
Nang makapasok kami sa bahay ay inilapag ni Daniel sa lamesita sa salas ang kanyang mga bala at baril.
Nagsimula nang umulan. Dumating na siguro ang bagyo.
“Naku Daniel… anak… Ingat lang kapag gumagamit ka ng baril mo ha.”
“Opo naman inay. Kaya ko lang naman inilabas ulit yan eh balak kong sumali sa isang shooting competition sa Baguio sa November.
“O puwede nang magsimula, kain na kayo mga anak.” Wika ng nanay nila.
“Teka, nasaan si Camille.”
“Nasa CR, parang masama ang pakiramdam. Mauna na daw tayong kumain.” Ang sabi ni Elena.
Tumayo si Daniel at nagpunta sa CR. Nakita ko nang itulak niya ang pinto. Bumukas, nakalimutan mo sigurong i-lock.
Hindi nga lang malinaw pero nauulinigan naming nag-uusap kayo ni Daniel sa loob. Matagal-tagal din bago lumabas si Daniel ng CR. Hindi ka kasama.
Lumapit si Daniel kay Elena.
“Sa iyo ba ito Elena.” Padabog na inilapag ni Daniel ang pregnancy test sa lamesa. Positive ang resulta.”
Napapikit na lamang ako dahil nangyari na ang isang malaking problemang hindi ako nakakatiyak kung malulusutan ko ba o hindi.
Ang kapalaran ay walang gulong… ang karma meron at pakiramdam ko ay malapit na akong magulungan. Ang inihagis kong boomerang ay pabalik na sa akin at mukhang hindi ko yata ito kayang saluhin nang hindi ako nasasaktan.
Sa bubong na yari sa yero ay parang mga batong tumama ang buhos ng malakas na ulan.
“Ha… hindi kuya… hindi ito sa akin. Matagal ko nang alam na buntis ako kaya hindi ko na kaylangang gumamit nito.”
Nakita ko kung papaano napapikit ang nanay nila Elena. Yumuko ito at umiling-iling.
Bago pa man makakilos ang sinoman sa amin ay nakuha na ni Daniel ang baril sa lamesita. Bumalik siya sa CR. Paglabas niya’y hila-hila ka sa buhok. Pilit kang kumakawala. Ano ang ginawa ko? Wala. Dapat eh ipinagtanggol kita. Tama ka, wala nga akong gulugod. Duwag nga ako.
“Anak, maghunos-dili ka.”
“Kuya… kuya.”
Ako’y parang tuod. Wala akong ginawa. Naghihintay na lamang ako kung ano uri ng kabayaran ang nakatakdang singilin sa akin sa lahat ng ginawa kong kabalbalan.
Dinala ka ni Daniel sa kuwarto namin. Kasunod kami pero ibinalibag niya pasara ang pinto. Hindi ito nagsara ng maayos. Papasok sana si Elena sa kuwarto.
“Walang makikialam!”
Naudlot ang pagpasok ni Elena. Siguro tinutukan siya ng baril ng kuya niya kaya umurong siya.
“Sino ang lalaki mo? SINO?
Pumutok ang baril.
“Diyos kong mahabagin.” Wika ng nanay nila na akma sanang papasok sa kuwarto subalit pinigilan ni Elena.
“Sino kako ang lalaki mo? Puta ka, kanino ka nagpabuntis.”
Wala kaming magawa sa labas ng kuwarto. Nakinig na lang kami at naghintay. Hinintay ko na lang na sabihin mo ang pangalan ko.
“Ano Daniel. Masakit di ba? Ganiyan kasakit ang naramdaman ko ng minsang sa mismong kuwarto natin mo dinala ang babae mo. Akala mo wala ako noon sa bahay. Sa palagay mo ilang beses ko ring nakita na pumasok ka sa bahay niya. Ang daming beses kitang sinundan dahil gusto kong mapatunayan ang tsismis tungkol sa inyong dalawa.”
“Hiniwalayan ko na siya ‘di ba? Nagbago na ako ‘di ba? Nangako akong aayusin ko ang sarili ko … ang buhay natin ‘di ba?”
“Huli na Daniel nang magbago ka. Nadumihan ko na ang sarili ko bago mo naisipang magbago. Nagmahal na ako ng iba bago mo naisipang magbago. Naiputan na kita sa ulo bago mo naisipang magbago.”
At muling pumutok ang baril… isa …dalawa… tatlo.
Tumahimik sa kuwarto. Tumahimik sa bahay. Ang ingay lang ng ulan na tumatama sa bubong ang nadidinig.
**********
“Tao po… tao po… ano pong nangyayari diyan.”
May mga taong dumating. Kinakalampag nila ang gate.
Nanginginig sa takot sina Elena at ang nanay niya. Magkayakap sila.
Binuksan ko ang gate.
Pumasok ang ilang kalalakihan.
“Aling Upeng… Elena… may mga putok kaming narinig kaya kami’y nagpunta dito.”
“Kapitan…” sagot ni Elena, “pumasok po kayo sa kuwarto.”
Itinulak ng isa sa sa mga lalaki ang pinto.
Tumambad sa amin paningin ang duguan mong katawan. Si Daniel nama’y nakasalampak sa isang sulok ng kuwarto. Iyak ng iyak. Nilapitan siya ni Elena at ng kanilang nanay.
“Anak, bakit mo nagawa ito.” Niyakap ng kanyang nanay si Daniel.
“Kuya, bakit?”
“Patawarin po ninyo ako inay… Elena… Ang hirap tanggapin. Ang sakit.”
“Kapitan,” wika ng isang lalaki, “patay na po si Camille.”
Pagkarinig ko niyon ay nagpunta ako ng CR. Doon ako’y nagkulong. Habang bumubuhos ang ulan sa labas ay bumuhos ang mga luha ko. Binalot ang buong pagkatao ng lungkot at pagsisisi.
Ano sa palagay mo ang naramdaman ko matapos mangyari ang lahat-lahat? Sino sa palagay mo ang sinisisi ko sa lahat ng nangyari. Kung alam ko lang na sa ganoon hahantong ang lahat eh sana pumayag na akong umalis tayo ng Sagada. Sana buhay ka pa. Para sa magiging anak namin ni Elena ay pinili kong huwag kang puntahan sa kubo. Pero hindi ko alam na sa pagpili ko kay Elena at sa magiging anak namin ay ganoon ang magiging resulta. Mamamatay ka at ang sana’y magiging anak din natin. Kung ikaw at ang anak natin ang pinili ko eh masasaktan lamang si Elena pero walang trahedyang mangyayari.
Sisihin ko ba ang Panginoon dahil sa sinapit mo at ng anak natin? Tatanungin ko ba Siya na kung halimbawa mang nagpasiya Siyang pakialaman ang kahihinatnan ng mga nangyari ay bakit puro pabor para kay Elena? HINDI. Dahil alam kong ang lahat ng nangyari ay bunga ng maling desisyon natin na huwag magdala ng payong sa araw na iyon nang pareho tayong sumilong sa kubo dahil bumuhos ang malakas na ulan. Ang lahat ay nangyari dahil sa maling desisyon natin na magtampisaw sa tubigan ng kataksilang binuo ng bumuhos na ulan.
**********
Kusang sumama sa mga dumating na pulis si Daniel. Ang bangkay mo naman ay sinabi nina kapitan na dadalhin na sa isang punenarya. Nilinis na rin nila ang mga dugo mong kumalat sa kuwarto namin ni Elena.
Bumumuhos pa rin ang malakas na ulan. Malakas pa rin ang hihip ng hangin. Hindi pa lumilipas ang bagyo.
Gabi na ng makaalis ang mga tao sa bahay. Ako, si Elena, at ang nanay nila ang natira.
Sina Elena at ang kanyang nanay ay nakaupo lamang sa salas. Wala silang imik, wala silang kibuan. Si Elena’y hindi ko malapitan. Parang may pader na nakapagitan sa amin, pader na nilikha ng nababagabag kong konsensiya.
Hindi ko alam kung dapat ko bang ipagtapat kay Elena at sa kanilang nanay ang mga namagitan sa atin. Dapat ko bang sabihin pa sa kanila na ako ang nakabuntis sa iyo? Ano ang mangyayari kapag nalaman nila iyon? Iniisip kong manahimik na lang. Iniisip ko ba kung hahayaan ko na lang na isama mo sa libingan ang sikreto natin.
“Inay, dapat na po nating ipaalam sa mga magulang at kapatid ni ate Camille sa Pangasinan kung ano ang nangyari.”
“Oo nga Elena. Mahirap kung sa iba pa nila malalaman ito.”
“Malamang na iuuwi nila sa Pangasinan ang bangkay ni Camille kapag nalaman nila kung ano talaga ang nangyari.”
“Oo nga po inay. Hindi ko inaasahang hahayaan nilang dito sa Sagada ibuburol at ililibing si ate Camille.”
“Sige kontakin mo na sila. Ako ang kakausap sa mga magulang ni Camille.”
“May number po ba kayo ng sinoman sa mga partido ni ate?”
“Naku anak wala ah.”
“Teka, friend ko po pala sa Facebook ang isang pinsan ni ate Camille. Kokontakin ko po’t hihingin ko ang number ng kung sino mang puwede nating tawagan sa kanila.”
Kinuha ni Elena ang cell phone niyang nasa ibabaw ng ref.
“Naku, lowbat pala ako. Dad, pahiram ako ng laptop mo. Doon na lang ako magfefacebook.”
Kinuha ko mula sa kuwarto ang aking laptop at iniabot ko kay Elena. Pagkatapos niyon ay nagpunta muna ako ng terrace upang mapagisipan kung ano ang dapat kong gawin, kung dapat ko bang sabihin sa kanila ang lahat ng nangyari sa atin.
Muli nanaman akong nagbalik-tanaw sa unang araw ng pagdating namin ni Elena sa Sagada. Bakit kasi ako naging atat na kumuha ng mga pictures at videos noon.
Pictures?!
Sa pagkakataong iyon ay aking napagtanto na hindi ko pala nadelete ang picture mo sa kubo na nasave ko sa desktop ng aking laptop. Halos lumipad ako pabalik sa salas.
Wala doon si Elena at ang laptop ko.
“Inay, nasaan po si Elena?”
“Pumasok siya sa kuwarto ko.”
Nang pumasok ako sa kuwarto ay nakaupo sa sahig si Elena. Patulalang nakatingin sa picture mo na nasa desktop ng laptop ko.
Sukol na sukol ako. Walang akong mapagtataguan.
“Mommy, hayaan mo akong makapagpaliwanag.”
Hindi sumagot si Elena. Gulat siya’t lumuluhang nakatingin lang sa larawan mong iyon na suot mo ang t-shirt. Si Elena ang bumili ng t-shirt na iyon. Regalo niya sa akin.
Sinimulan kong magpaliwanag. Mula sa simula, mula ng bumuhos ang ulan at sumilong ako sa kubong iyon at ang bigla mong pagdating. Sinabi ko lahat. Walang labis, walang kulang. Pati ang binalak mong pagalis nating ng Sagada na hindi natuloy dahil hindi kita pinuntahan nang malaman kong buntis siya. Wala na akong dapat itago pa.
Habang nagpapaliwanag ako eh napansin kong unti-unti nawawala ang pagkagulat sa mukha niya at huminto na siya sa pag-iyak. Dahan-dahang nagsasalubong ang kanyang mga kilay at naririnig kong nagngangalit ang kanyang mga ngipin.
At narating ng paliwanag ko ang dulo. Wala na akong maidudugtong pa bukod sa pakiusap na ako’y patawarin niya.
“Tapos na ba ang paliwanag mo?”
Tumango lamang ako.
“Tumahimik na lang tayo Jeff. Tayong dalawa na lang ang makakaalam ng tungkol sa inyo ni Camille.”
Gusto kong magbunyi sa mga narinig kong iyon. Inakala kong patatawarin na niya ako.
“Ayaw ko nang dagdagan pa ang sama ng loob ng nanay ko. Baka hindi na niya kayanin.”
“Salamat mommy.”
Umakma akong yayakapin si Elena. Pero itinulak niya ako palayo.
“Huwag kang magpasalamat. Hindi pa ako tapos. Gusto ko pag-gising namin ng inay bukas ay wala ka na dito. Ako na ang bahalang gumawa ng kuwento tungkol sa pagkawala mo. Dalhin mo ang lahat ng gamit mo, pati ang t-shirt na pinasuot mo sa babaeng iyon. Masarap dyumugdyug ang mga diwata ‘di ba?”
“Elena… please…”
Sinubukan ko ulit na yakapin siya. Sinampal niya ako.
Iyon siguro ang pinakamalakas na sampal na natikman ko. Mas masakit kung ikukumpara doon sa mag-asawang sampal na pinadapo mo noon sa pisngi ko.
Tagos hanggang kaluluwa ko ang sakit ng sampal niyang iyon.
“Mula ngayon ay tapos na sa atin ang lahat. Kahit kaylan ay hindi mo makikita ang anak ko at hindi kita ipapakilala bilang kanyang ama.”
“Mommy… sor…”
“Kung mababago ng pagso-sorry mo ang lahat ng nangyari, eh patatawarin kita. Pero hindi di ba. Makakatulog ka kaya tuwing gabi niyan? Alam mo ba kung gaano katindi ang ginawa mo? Masahol ka pa sa hayop. Sana lang eh kasama ka ng namatay ng punyetang babaeng iyon.”
Lumuhod ako sa harapan ni Elena at handa na akong magmakaawa. Tinalikuran lang niya ako at iniwan ako sa kuwarto.
“Lumabas ka na diyan at nang makapangpahinga ang nanay ko.”
**********
Madaling araw pa lang ay nilisan ko na ang bahay nina Elena. Tahimik ang ginawa kong paglabas. Nang nasa gate na ako ay lumingon ako. Nagbabakasakaling gising si Elena at tawagin ako niya at pabalikin sa bahay. Pero wala.
Hindi na umuulan nang lumabas ako, pero mahangin pa rin. Walang tao sa paligid. Tulog pa siguro silang lahat. Ang mga ilaw sa ilang poste ng kuryente ang nagsisilbing liwanag ko sa paglalakad.
Bitbit ko ang lahat ng gamit ko. Nang madaan ako sa isang basurahan ay itinapon ko na lang ang isang bag na naglalaman ng ilan sa mga lumang damit ko upang maginhawa akong makapaglakad.
Wala pa akong masasakyan paalis sa lugar na iyon kaya minabuti kong maglakad-lakad muna hanggang nakarating sa kalye na pasukan papunta sa mini rice terraces. May kaunti ng liwanag kaya nagpasiya akong tignan siguro sa huling pagkakataon ang palayang iyong.
Ako’y naglakad hanggang natanaw ko ang kubong pinagsimulan ng lahat. Nilapitan ko iyon. Pumasok ako. Pagod ang katawa’t isipan ko kaya minabuti kong magpahinga sandali.
Nang hihiga na ako’y nadinig kong pumapatak ang ulan. Isinarado ko ang bintana. Nang isasara ko na rin ang pinto ay naalaala kita.
Dahan-dahan kong isinara ang pinto ng kubo.
Hinihintay kong itulak mo iyon pabukas upang makapasok ka’t muli’y samahan ako sa loob.
At tuluyan nang bumuhos ang malakas na ulan.
– W A K A S –
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (6)
(6th of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Binigyan mo ako ng matinding isipin. Iyon ang pinakamabigat na suliranin na kinaharap ko. Ang bumubuhos na ulan ay parang sa loob ng bungo ko dumadaloy. Parang akong malulunod sa pag-iisip. Ikaw ba o si Elena?
Hindi ko na hinintay na tumila ang ulan. Umuwi na rin ako at habang daan ay paulit-ulit kong naiisip ang sinabi mo matapos mo akong hagkan bago ka lumabas ng kubo – na iyon na ang huling halik mong matitikman ko kapag hindi ako pupunta sa kubo kinabukasan. Iyon marahil ang pinakatamis sa lahat ng halik mo sa akin. Parang bang sinadya mong gawing marubdob ang halik mong iyon bilang pagpapaalaala kung ano ang mawawala sa akin kung hindi ikaw ang pipiliin ko. Para bang pinaso mo ang mga labi ko upang pag-isipan kong mabuti kung kaninong kandungan ang mas mainit – sa iyo o kay Elena.
Nang makarating ako ng bahay ay masaya akong sinalubong ni Elena sa may terrace.
“O kita mo nga dad, hindi ka nabasa ngayon dahil nagdala ka ng payong.”
“Oo nga mommy.” Sagot ko sabay salampak sa isang upuang nasa terrace.
Naupo rin sa isang upuan sa harapan ko si Elena.
“Mukhang pagod na pagod nanaman ang daddy ko ah. May nagpakita nanaman bang diwata at nagpa…”
“Oo na… oo na… may diwatang dumating sa kubo at nagdyugdyugan kami. Kaya heto pagod ko.”
Iyon ang unang pagkakataon na parang binulyawan ko si Elena. Nabigla lang ako. Napayuko siya, parang napahiya.
Mabilis akong nakaisip ng paraan para makabawi. Bigla akong tumawa ng tumawa.
Gulat na napatingin sa akin si Elena.
“Mommy pinaprank lang kita. Kunwari lang akong naggalit-galitan.”
“Akala ko dad totong galit ka.”
“So… sorry mommy. Sobra lang yata akong napagod.”
Iniusod ko ang aking upuan palapit sa kanya. Hinagilap ang kanyang kamay at masuyong hinalikan.
Tumayo si Elena at pagkatapos ay kumandong sa akin. Nagulat ako ng ako’y bigla niyang hinalikan.
Noon ko napagtanto kung ano ang pagkakaiba ng mga halik ninyo – ang sa iyo’y puno ng init ang sa kanya’y tigib ng pagmamahal. Marubdob ka ngunit si Elena’y malambing.
Maraming bagay talaga akong dapat timabangin bago ako gumawa ng desisyon kung sisiputin ba kita sa kubo bukas o hindi.
“Okay ka lang ba dad?”
Tumango lamang ako.
“Gusto mo bang bumalik na lang tayo sa Pasig? Kanina kasi iniisip ko na baka nai-stress ka sa mga gulong dinatnan natin dito.”
“Mommy… okay lang ako.”
“Talaga?”
“Oo nga.”
“Hayaan mo daddy, kapag magaling na ang inay, papasyal tayo doon sa lugar na may mga nakalambiting ataol. May mga falls din at kuweba dito sa Sagada. Pupuntahan natin lahat ng mga iyon. Pupunta rin tayo ng Banaue para makita mo iyong mas malawak na rice terraces.”
“Sige mommy, aasahan ko iyan ha.”
“Prommmiissee!!! Now dad, what do you want – coffee, tea, or me?”
Sinakyan ko ang biro ni Elena.
“Coffee now and you later.”
Iyon pa ang isang bagay na gustong-gusto ko kay Elena, ang kanyang sense of humor. Ikaw… wala. Mahirap basahin ang totoong pagkatao mo dahil nagkakilala tayo sa pagkakataon na tadtad ka ng suliranin. Kaya ang tingin ko sa iyo ay masyadong seryoso at parang laging aburido.
Ganoon pa man, bakit ang pakiramadam ko ay mas malamang na ikaw ang aking pipiliin.
**********
At dumating ang araw na kinaylangan kong gumawa ng desisyon. Mas malamang nga na puntahan kita sa kubo pero nagdadalawang-isip pa rin ako. May kumukurot as aking konsensiya. Hindi madaling iwanan si Elena. Pero may isang dahilan para gawin ko iyon – ikaw. Ano naman kaya ang puwedeng maging dahilan na hindi ikaw ang pipiliin ko? Sana makahanap ako ng dahilan. Hindi ako pala-simba at paladasal pero itong gagawin kong desisyon ay inilapit ko sa kanya. Ang bagay na ito ay ibinulong ko sa panalangin at sinabing bahala na Siya.
Tinanghali na ako ng gising. Halos umaga na kasi nang makatulog ako dahil sa sobrang pagiisip.
Muli ay sa kabilang kuwarto natulog si Elena upang bantayan ang nanay niyang may sakit.
Nang tinungo ko ang terrace ay nandoon na si Elena at ang kanyang nanay. Gising na sila.
“Ang sarap ng tulog mo hijo ah, aba’y halos alas nuwebe na.” Wika ng nanay ni Elena.
“Malayo-layo rin po kasi ang nilakad ko kahapon. Malapit na nga daw po ako sa Marlboro Hills kahapon sabi ng nakasalubong ko.”
“Ah… so dad nakita mo na pala iyong Marlboro Hills.”
“Hindi nga eh. Dahil alanganin na ako sa oras eh bumalik na ako para mapuntahan ko pa iyong mini rice terraces. Sa susunod na labas ko eh doon ako pupunta.”
“I see. Eh dad, may balak ka bang lumabas ngayon?”
“Ha? Eh… Hindi ako sigurado. Bahala na mamaya.”
“Okay, hintayin mo ako bago ka umalis. Pupunta lang kami sandali ng inay sa clinic sa bayan. Paalis na kami hinihintay ka lang namin na gumising.”
“Maiwan ka muna namin Jeff.”
“Sige po. Ingat po kayo.”
“Bibili na lang muna ako ng lutong ulam para sa tanghalian natin mamaya.”
Ang sabi ni Elena bago sila umalis.
Sinamantala ko ang pagkakataong walang ibang tao sa bahay para makapagmuni-muni ng maayos ukol sa desisyong gagawin ko. Nagpasiya akong gawin ang desisyon pagkatapos ng tanghalian.
**********
Halos tanghali na nang makabalik si Elena at ang nanay niya. Mabuti na lang at nakapagsaing na ako.
Tinulungan ko si Elena na ihanda ang mga pagkain sa mesa.
“Naku Jeff, may sorpresa iyang si Elena sa iyo mamaya.”“Sorpresa po? Ano po iyon?”
“Sorpresa nga eh. Si Elena na lang magsasabi sa iyo.”
Ngumiti lang si Elena nang natingin siya sa akin. Inisip kong baka may binili siyang gamit ko sa bayan.
Nang handa na ang mesa ay nagsimula na kaming kumain. Sa pagkakataong iyon ay inisip ko kung nasa kubo ka na. Inisip ko kung ano ang mangyayari kapag nagpasiya akong sumama sa iyo paalis ng Sagada. Ang pag-iisip kong iyon ay naputol ng akmang susubuan ako ni Elena ng pagkain.
Pagkatapos niyon ay nagsalita ang kanyang nanay.
“Elena, ibigay mo na ang sorpresa mo kay Jeff.”
“Ay oo nga pala.”
“Ano ba kasi iyong mommy?”
“Sandali lang… masyado kang excited.”
Tumayo si Elena’t kinuha ang kanyang shoulder bag. Mula doo’y may inilabas siya. Iniabot sa akin.
Pregnancy kit pala iyon. Nasorpresa ako sa aking nakita .
Positive.
Buntis si Elena. Hindi ako nakapagsalita kaagad.
“Ay, mukhang hindi ka excited dad.”
Nang nahimasmasan ako’y napayakap ako ng mahigpit kay Elena.
“Nagulat lang ako mommy. Pero hindi mo lang alam kung gaano ako kasaya. Magiging ama na ako.”
“… at magiging lola na ako sa wakas. Ang gusto ko eh magpakasal na muna kayo sa huwes sa lalong madaling panahon. Simpleng handaan na lang. Ayaw kong makita ng tao dito sa amin na buntis ang anak ko pero hindi naman nila nabalitaang nagpakasal kayo.”
“Opo inay. Tatawagan ko po mamaya ang mga magulang ko’t sasabihin namin ni Elena ang aming mga balak.”
Masayang-masaya si Elena sa mga narinig niya. Hinaplos ko siya sa pisngi at hinalikan naman niya ang aking kamay.
“O… dalian mong kumain dad. May lakad ka pa.”
“Ha… parang tinatamad na akong lumabas. Dito na lang muna ako sa tabi mo.”
“Naks, biglang naging sweet ang daddy ko. Kahapon lang ang sungit-sungit mo.”
Naiisip pa rin kita sa kalagitnaan ng mga pag-uusap na iyon. Ikaw ang dahilan kung bakit puwede kong iwanan si Elena subalit ngayo’y nakakita na rin ako ng dahilan para hindi ikaw ang piliin ko – ang magiging anak namin ni Elena. Hindi ko na kaylangang mag-isip pa at siguro kapag nalaman mo ang dahilan kung bakit hindi kita sinipot sa tagpuan natin eh maiiintindihan mo.
Puwede ko sigurong sabihin na dininig ng Panginoon ang aking panalangin. Sabihin na lang natin na nakita ng Panginoon ang mangyayari sa kinabukasan at marahil ay alam Niyang masusubo ako sa ganitong pagkakataon kaya’t kinaloob Niyang magdalang-tao si Elena upang hindi ko gawin ang katarantaduhang balak ko sanang gawin.
Hindi nangangahulugang naniniwala na ako sa tadhana… na may gulong ang kapalaran. Dalawa ang regalong bigay sa atin ng Panginoon. Una ang buhay at ang pangalawa’y ang kalayaang gawin ang ano mang desisyong gusto natin. Hindi Niya pinakikialaman kung ano mang landas ang tahakin natin. At batid kong hindi kaparusahang galing sa Kanya ang mga dinaranas nating kalungkutan at kabiguan. Ang mga iyon ay resulta ng mga maling desisyon natin.
Subalit paminsan-minsan ay may pabor na ginagawa ang Panginoon para sa mga taong kinalulugdan Niya. Hindi ko sinasabing sa akin Siya nalugod kundi kay Elena sa dahilang napakabuting tao ng kasintahan ko. Hindi ko sinasabing hindi ka mabuting tao. Wala akong karapatang husgahan ka dahil ako man ay hindi kalugod-lugod sa mata ng Panginoon.
Ang nakakatakot ay ang karma. Nangamba akong baka singilin si Daniel sa mga kawalanghiyaang ginawa niya sa iyo. At nangamba rin akong baka singilin tayo sa mga kataksilang ginawa natin at sa kawalanghiyaan na balak sana nating gawin. Sana lang eh hindi na sa dahilang hindi naman natuloy ang balak natin.
**********
Kinagabihan ay ginising kami ng sunod-sunod na busina ng sasakyan. Lumabas kami ng kuwarto ni Elena, ganoon din ang kanyang nanay. Sumilip ako sa bintana.
“Inay, buksan nga po ninyo ang gate.”
Si Daniel ang tumatawag.
“Pakibukas mo nga Jeff ng gate.” Wika ng kanilang nanay.
Binuksan ko ang gate. Ipinasok ni Daniel ang sasakyan at pagkatapos ay binuhat niya si Camille papasok ng bahay. Basang-basa ka at mukhang lasing na lasing.
Inihiga ni Daniel sa sofa sa salas. Dagling pumasok ang nanay nila sa kuwarto, kumuha ng shorts at tshirt, at pinalitan ang basang damit ni Camille.
“Bakit ba kasi kayo’y ayaw magsipagdala ng payong eh alam naman ninyong tag-ulan ngayon.” Sabi ng nanay nila.
“Ano ang nangyari kay ate Camille kuya?” Ang tanong ni Elena.
“Kaninang tanghali eh umalis siya ng bahay at may pupuntahan lang daw. Dala niya ang kaniyang shoulder bag at may bitbit na malaking plastic bag.”
“Teka nga’t mahilamusan ko si ate ng maligamgam na tubig.” Ani Elena.
At nagpatuloy sa pagkukuwento si Daniel.
“Nang dumilim kanina’t hindi pa siya bumabalik eh hinanap ko na siya. May nakapagsabi na bandang alas-tres eh bumili siya ng alak sa tindahan at parang pumasok daw sa kakahuyan papunta doon sa may mini rice terraces doon. Naisip ko na baka nasa kubo siya kaya pumunta ako doon. Iyon kasi yata ang madalas niyang tinatambayan nitong mga nakaraang araw. At doon ko nga siya nakita.”
Nakinig lamang ako sa mga usapang iyon. Wala naman akong puwedeng sabihin. Awang-awa ako sa nakita kong kalagayan mo. Parang gusto kong sisihin ang sarili ko. Pero hindi ko puwedeng iwanan si Elena, hindi ko puwedeng talikuran ang batang nasa sinapupunan niya.
“Mga damit pala ang laman ng dala niyang plastic bag. Tingin ko eh balak akong iwanan ni Camille.”
Natahimik kaming lahat sandali.
“Kaya nga Daniel, magisip-isip ka sana. Ayusin mo ang pakikitungo kay Camille. Sinabi rin niya sa amin na gusto ka na niyang hiwalayan.”
“Oo nga po inay. Nang mapagtanto kong iiwan na pala niya ako eh doon ko na-realize na ayaw ko pala siyang mawala sa akin. Pipilitin kong isalba ang pagsasama namin. Pililitin ko na pong magbago inay.”
Habang pinupunasan ka ng bimpo na basa ng maligamgam na tubig ay bigla kang nagmulat ng mata. Nagpanama ang ating paningin.
“Akala ko mahal mo ako. Hindi pala. Pinaasa mo lang ako.”
Nagulat ako nang sabihin mo iyon. Napatingin sa akin si Elena. Takang-taka.
“Ca… Camille… Si Jeff ito… Hindi ako si Daniel.”
“Ha, ganoon ba.” Wika mo.
Pagkatapos niyon ay tumawa ka ng tumawa.
“Si Jeff ka pala… hindi si Daniel. Eh ‘di sorry naman.”
“Naku, mukhang nagdidiliryo si Camille.” Wika ng nanay nina Elena.
“Oo nga po. Akala siguro si Jeff eh ako.”
Wika ng asawa mo.
Nakahinga ako ng maluwag sa mga narinig kong iyon pero napansin kong nakakunot ang noo ni Elena. Patay malisya lang ako.
Pumikit kang muli. Nakatulog ka na ng tuluyan.
Nagpasiya si Daniel na doon na kayo magpalipas ng gabi.
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (5)
(5th of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Nang sumunod na araw ay hindi kami nakalabas ng bahay ni Elena. Maghapon kasing bumuhos ang ulan… ulang nagpapaalala sa iyo… ulang nagpapaalala sa kung ano man ang namamagitan sa atin… ulang hindi tubig na umaapula ng apoy kundi parang langis na pinagniningas ito.
Hindi ko alam kung ano ang nararamdam ko sa iyo. Init lang ba ito ng katawan? Inalipin lang ba ako ng kamunduhan? May nabubuo ba akong pagmamahal sa iyo o naaawa lang ako sa kalagayan mo.
Alam kong mali. Maling-mali. Hindi nga kayo kasal ni Daniel at hindi pa rin naman kami ikinakasal ni Elena kaya hindi masasabing tayo’y nangalunya. Pero tayo’y nagtaksil. Maaaring ikaw ay hindi dahil marahil naglaho na ang pagmamahal mo kay Daniel pero paano naman ako. Mahal ko si Elena. Kaya nga pakakasalan ko siya. Pero bakit ganoon? May puwang pa pala sa puso ko at parang ikaw ang nagpuno niyon. At hindi ko alam kung gaano kalaki ang puwang na pinuno mo. Hindi ko alam kung mas higit kay Elena.
Nasa tabi ko si Elena pero ikaw ang laman ng isip ko. Bakit ganoon? Kapag hahalikan ko si Elena at pipikit ako’y ikaw ang nasa isip ko. Parang ikaw ang hinahalikan ko at hindi siya.
Nagpunta ako ng Sagada dahil kay Elena, hindi dahil sa iyo. Hindi ko alam kung ano ba ang aking puwedeng gawin para mawala ka sa isip ko. Ginulo mo ang tahimik at simple kong buhay.
“Sorry dad, hindi na tayo nakapamasyal. Bukas na lang ha.”
Halik sa pisngi ang itinugon ko kay Elena.
“Hiyang-hiya sa iyo ang inay dahil sa mga nangyayari. Bakit daw kasi nagkataon na nang nandito tayo eh saka pumutok itong mga problem nina kuya Daniel at ate Camille.”
“Sabihin mong huwag niya akong alalahanin. Mas mahalaga na maayos ang kalagayan ni Camille… ah… at ng kuya mo.”
Inihabol ko lang na sabihin ang pangalan ng kuya ni Elena dahil baka kung ano isipin niya tungkol sa ating dalawa.
“Tinatawagan ko nga sila para mangumusta pero hindi nila sumasagot. Nagmessage din ako kay ate Camille pero wala rin. Siguro hawak ni Daniel ang phone niya. Alalang-alala na ang inay. Kaya hayan mukhang sumama ang pakiramdam.”
Ako man ay ganoon din, alalang-alala na ako sa iyo. Dumaan ang maghapon hanggang sumapit ang gabi, wala akong nabalitaan tungkol sa iyo. Hindi ako mapakali. Nilibang ko na lamang ang sarili ko sa pageedit ng mga pics at videos. Mula sa camera eh inilipat ko sa aking laptop ang mga files para ma-upload ko sa website ng travel vlog ko.
At naalaala kong kinunan pala kita ng picture. Kinopya ko iyong sa desktopng laptop ko. Binuksan ko ito’t pinagmasdan. Hindi nakatulong, mas lalo akong nalungkot ng makita ko ang iyong larawan. Lalo akong nanabik na makita ka ulit.
**********
Dumating ang ikatlong araw mula ng makilala kita.
Kaunti lamang ang naitulog ko sa nagdaang magdamag. At sa bawat sandali na ako’y gising tanging ang iniisip ko ay ikaw. Ako kaya eh iniisip mo rin? Sa dami siguro ng dalahin mo eh wala ng puwang sa isip mo para sa akin. Sa puso mo kaya ako ay nagkaroon ako ng puwang? Sana meron. Kahit katiting lang.
Ako ang naunang bumangon. Tulog pa si Elena at ang nanay niya nang gumising ako. Sa kurwarto ng magiging biyenan ko natulog ang aking kasintahan. May sinat daw kasi ang nanay niya kaya kaylangan niyang bantayan.
Nagtimpla ako ng kape at naupo sa terrace. Sumikat ang araw pero baka sandali lang iyon dahil nga tag-ulan. Naisip ko na sana eh makapamasyal na kami ni Elena para malibang ako nang hindi puro ikaw ang iniisip ko. Ikako sa sarili’y makalimutan na sana kita.
“Good morning dad. Ang aga mo yata gumising.”
Umupo sa tabi ko si Elena’t nakihigop sa aking kape.
“Tumawag si kuya ng bandang hating-gabi na. Nag-sorry kay inay. Bati na daw sila ni ate Camille.”
“Ah… mabuti naman kung ganoon.”
Bati? Ganoon lang ba kadali na maayos ang mga matitinding problema ninyong mag-asawa? Ganoon pa man eh masaya akong may narinig akong balita tunkol sa iyo.
“Dad, nilagnat ang inay kaylangang bantayan ko. Kung gusto mong mamasyal para sa mga pictures at videos mo para sa iyong vlog eh baka hindi kita masamahan. Okay lang ba?”
“Okay lang mommy. Kaylangan mong alagaan ang inay.”
“Puntahan mo iyong mini rice terraces. Kuhanan mo ng pictures. Pagtiyagaan mo na lang muna ang maliit na rice terraces na iyon. Pasasaan mo ba at makikita mo rin iyong mas malawak na rice terraces.”
“Ayos mommy. Don’t worry abut me.”
“Pati iyong kubo kuhanan mo rin. Ang tagal ko na kasing hindi nakikita iyon. Gusto kong makita kahit sa larawan man lang muna.”
“Sige. Mga bandang alas-diyes ako aalis habang maganda ang sikat ng araw. Baka kasi umulan nanaman mamayang hapon.”
“Okay dad. Teka, magluluto na ako ng breakfast natin. Ipagluluto rin kita ng babaunin mo para mamaya. Lover boy… meron ka pang beer in can sa ref kung gusto mo magbaon.”
Pinagmasdan ko si Elena habang naglalakad papuntang kusina. Mabuti siyang tao, marami siyang katangiang maganda. Alam mo rin iyan dahil matagal na kayong magkakilala. Wala akong maipintas sa kanya dahilan para ang mga magulang ko ay magustuhan siya. Kaya nga kinukurot ang konsensya ko dahil sa mga nangyayari.
**********
Pagkatapos naming mag-agahan eh inihanda ko na ang mga gamit ko. Muli akong lalabas ng bahay para makakuha ulit ng mga pictures at videos.
Nginingitian na ako ng mga taong nadadaanan ko sa labas. Baka nabalitaan na nila na ako ang mapapangasawa ni Elena. Kinakawayan ko sila’t ginagantihan rin ng ngiti.
At nakarating ako sa lugar na puwede ko nang simulan ang pagkuha ng mga pictures at videos. Bukas na ang unang beer in can na iinumin ko. Nakapasak na rin sa tenga ko ang earphone at sinimulan ko nang muling i-sing along ang mga kanta ng Air Supply at ni Ed Sheeran. Dahil sa iyo ay nagkaroon na ng kahulugan sa akin ang kanta ng Air Supply na “Here I Am.” Tumitimo sa akin ng matindi ang mga linyang “those thoughts of you keep taunting me.”
Sulit na sulit ulit ang labas ko na iyon. Napadami kong nakuhang larawan. Nang tignan ko oras sa aking cell phone ay napagtanto kong halos tatlong oras na pala akong lakad ng lakad.
At nakita kong muli ang palayang inuukit sa gilid ng bundok. Mas maganda palang pagmasdan ang mga ito kapag tinatamaan ng sinag ng araw.
Bumilis ang lakad ko ng matanaw ko na ang kubo. Impokrito ako kung hindi ko aamining nagbakasali akong makita kita doon. Nang malapit na ako’y may mga kaluskos akong narinig mula sa loob ng kubo kaya halos eh takbuhin ko na ito. Umaasa ako na nasa loob ka. Sumilip ako sa nakabukas na bintana at nakita kong mga dagang bukid lang pala na nasa ibabaw ng lamesita ang nandoon.
Wala ka doon. Nanghinayang ako pero ayos lang. Inisip ko na baka nga okay na kayo ng asawa mo, ng magiging bayaw ko. Ayaw kong sabihin na sana ay naayos na ninyo ang inyong mga problema. Aaminin kong ayaw kong mangyari iyon.
Naiinis ako dahil ikaw na nanaman ang nasa isip ko, si Elena ang dapat kong isipin hindi ikaw. Wala namang tayo dahil may asawa ka na, kahit ba live-in lang kayo.
Lumayo ako ng kaunti sa kubo at katulad ng kahilingan ni Elena ay kinuhanan ko ng larawan ang kubong naging pugad ng ating kataksilan.
Pagkatapos niyon ay nakaramdaman ako ng malamig na simoy ng hangin. Sumunod doon ang pagtatago ng araw sa likod ng mga ulap. Nagbadya nananamang umulan. Pero sa pagkakataong iyon ay may dala na akong payong. Pinillit ako ni Elena na dalhin iyon at baka nga umulan nanaman.
Nagsimula nang umambon. Pumasok muna ako sa kubo upang kuhanin sa aking back pack ang payong. At lumakas na nga ang ulan. Puwede pa rin akong maglakad sa labas kung gugustuhin ko pero sa dahilang pagod na din lang ako at gutom ay nagpasya akong manatili muna sa loob ng kubo sandali. Magpapahinga lang ako sandali at kakain at pagkatapos ay uuwi na rin ako, kahit umuulan.
Inilapag ko ang aking mga gamit sa kama at inilabas ko ang baon kong pagkain. May dalawa pa akong beer in can. Isa lang ang naubos ko at mukhang wala akong tama.
Lumakas ang hangin kaya isinara ko ang bintana ng kubo. Nang hihilahin ko rin pasara ang pintuan ay… pumasok ka. Napakahirap paniwalaang naulit nanaman ang pagkakataong iyon. Nagkita nanaman tayo sa loob ng kubo. Ang pagkakaiba lang eh hindi ka na basa ng ulan dahil may dala kang payong. May dala rin akong payong. Kapwa tayo may dalang payong pero bakit kahit isa sa atin eh hindi nagdesisyong tumuloy na lang ng paglalakad para hindi na lang tayo nagkita doon ulit.
Nang magpanama ang ating paningin ay wala na tayong kinaylangang sabihin. Niyakap mo ako at nang magdikit nanaman ang ating mga katawan ay nagliyab ang hindi maitantangging pananabik natin sa isa’t-isa.
Habang sa labas ay bumubuhos ang malakas na ulan sa loob ng kubo’y may sumabog nanamang bulkan.
**********
Pagkatapos niyon ay nagusap tayo.
“Ayaw ko ng makisama kay Daniel. Ayaw ko na dito sa Sagada. Tulungan mo akong makaalis dito. Ikaw na lang ang pag-asa ko Jeff.”
Hindi ako kaagad nakasagot key Camille. Nasorpresa ako ng sabihin niya iyon.
“Jeff… dalhin mo ako kahit saan. Sasama ako sa iyo.”
“Ang ibig mo ba sabihin eh iiwan ko si Elena para magsama tayo?”
Kumalas ka sa pagyayakap sa akin. Bumangon ka’t naupo sa gilid ng kama.
“Jeff, ano ba ako sa iyo? May nararamdaman ka ba sa akin o isa akong piraso ng karne na gusto mo lang tikman?”
“Camille…”
“Ganito ba lagi ang ginagawa mo? Mang-aakit ka ng babae tapos gagamitin mo lang?”
“Eh ikaw ba Camille? Ano ba ako sa iyo? Panakip-butas? Iyong pagmamahal na hindi sa iyo kayang ibigay ni Daniel eh pilit mong kinukuha sa akin?
“Pagmamahal? Bakit Jeff, mahal mo ba ako?” Puwede bang magmahal sa ganoong kaikling panahon. Ilang araw na ba tayo magkakilala? Tatlo? Sa loob ng tatlong araw eh puwede mo na bang sabihin na mahal mo na ang isang tao?”
“Eh ako ba Camille… may nabuo ka na ba pagmamahal sa akin?”
“Paano kung sabihin ko sa iyong oo?”
“Paano kung sabihin ko rin sa iyong oo? Paano Camille kung sabihin ko sa iyong mahal na kita?”
Nang marinig mo iyon eh tumayo ka’t nagbihis habang patuloy tayong naguusap.
“Wala palang problema kung ganoon.” Ang wika mo.
“Ano ang ibig mo sabihin?
“Jeff, nasa kamay mo ang desisyon. Bahala ka kung ano ang gusto mong gawin. Ako, sasamahan mo man ako o hindi, eh aalis na ako ng Sagada. Sumama ka kung gusto mo. Bukas magkita tayo. Hihintayin kita dito ng hanggang alas-dos ng hapon.”
“Pero Camille…”
“Wala ng pero pero. Magdesisyon ka – ako o si Elena.”
Binuksan mo ang pintuan ng kubo. Malakas pa rin ang ulan. Hinalikan mo ako. Naglapat na naman ang ating mga. Matagal. Nang akmang yayakapin kita eh tumigil ka ng paghalik sa akin. Lumayo ka.
“Kung hindi ka darating bukas, iyan na ang huling halik kong matitikman mo.”
Pagkatapos niyon ay sinuong mo ang malakas na buhos ng ulan. Hindi mo na binuksan ang iyong payong. Nagpakabasa ka.
Achieving Marital Bliss
Just recently, I had a chance to talk to three other married people. And yes, we discussed our married life and what we and our respective spouses have been doing in our quest for marital bliss.
While we acknowledged that our respective partners are far from perfect, we also admitted to our own flaws and the possibility that they may be more mature and better people than we are.
When we think that we are a better person than the one we married, we could either be right or wrong. But marriage is not about who is the better person – the husband or the wife? It’s about how the couple complement their strengths and make up for whatever weaknesses the other one has – how they help each other overcome their imperfections. Marriage is about our willingness to accept our spouses for who they are.
In that conversation, we all agreed that the worst presumption married people could make is that their spouses are perfect. Assuming that the person we married is a paragon of virtue is a primary source of disappointment. Any person is a package of good and bad characteristics and attitudes. That’s the reality. One of the ways to attain marital bliss is to embrace both the positive and negative attributes of the person we exchanged “I do’s” with. We marry both the positive and the negative of a person. The reason there is an engagement period is for both parties to get to know each other fully. Eventually, agreeing to tie the knot means accepting unconditionally everything that both parties have discovered about each other in the process.
We also discussed expecting (or forcing) our spouses to think and behave the way we want, to change their confident attitude or tendencies that we perceive as negative. We discovered that trying to do so only frustrated us. Thus, we all stopped doing that at a particular juncture in our married life, and things got better. Our partners are unique individuals who became who they are as a result of their upbringing. We were educated differently, and we also grew up in different environments. It is highly unlikely that we will have the same set of values, mindsets, and perspectives. It is a matter of respecting our differences and figuring out what compromises could be made to preserve the marriage.
The greater challenge is that two of us in the conversation are married to foreigners whose cultures are entirely different from theirs.
Asking spouses to give up a particular vice is sometimes a marital issue, too. Luckily, the spouse’s vice mentioned in the conversation was only smoking, and it didn’t become a big deal between the concerned couple.
We admitted as well that while marriage is a bed of roses, hidden by the leaves in the stems of those roses are the thorns. We all have our share of ups and downs in our married life. So difficult were some of the challenges we faced that we almost ended up “untying the knots.” But in the end, we all found out that we had more and better reasons to stay with our spouses than reasons not to. We all thought the love between us and our partners was just too strong, enabling us to weather all the storms that stood between us and marital bliss. The bible says, “Therefore what God has joined together, let no one separate.” (Mark 10:9)
We also shared personal strategies to keep the flame burning between us and our spouses. Three common strategies emerged – finding the simple things that make our spouses happy, giving them space, and avoiding doing things that irk them.
Determining what could put a smile on the face of our spouses is not rocket science. That is one of the first things we ought to know about our partners if we intend to be with them for the long term. Take note that it’s not always a material thing.
Giving them space is also essential. Our partners never want to feel as if we’re putting chains on their hands and feet.
Avoiding doing things that might anger our spouses is perhaps the most challenging thing to do. Disagreements between couples are simply unavoidable. However, any issue between spouses must eventually be resolved, and it should be done in a manner befitting mature adults. They cannot afford to allow quarrels, especially if they are petty ones, to go on for days. There is only one logical conclusion to a disagreement between a couple who love each other (and have no intentions of divorcing), and that is for them to kiss and make up. So, they’ve got to do it as soon as possible.
Two of us in the conversation are men. I expressed the belief that it will not be too much for a man to always initiate the kiss and make-up process. It doesn’t matter whose at fault – him or his lady. That’s what real gentlemen do.
One of the ladies added, “In addition to love, the husband and the wife need mutual respect.”
I said that I couldn’t agree more with what was said. At that point, I shared my personal strategy for a happy married life. I have set a personal goal and am exerting my best efforts to achieve it – to make the lady of my house feel loved, needed, and respected. The preceding words enclosed in parentheses are included among those that I recite when doing my daily positive affirmations. I swear to God it works.
We all agreed at the end that what could help attain marital bliss is for both husband and wife to make each other feel special – that the man should not think that the courtship ends when the wedding bells stop ringing. The woman should try her best to look beautiful in the eyes of her husband every day in more ways than one.
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (4)
(4th of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
“Hoy Jeff… ate Camille… Bakit? Anong ba ang nangyayari? Magkakilala na ba kayo dati?”
“Hi… hindi. Ngayon ko lang siya nakita. Hello Jeff! Happy to meet you.”
“Same here.”
Iniabot mo sa akin ang iyong kamay. Kinamayan kita at hindi ko pa man napipisil ang kamay mo ay binawi mo na agad ito na parang diring-diri ka.
Pagkatapos ay naupo ka mismo sa tapat ko na parang wala lang ako doon. Binabale-wala mo lang ako katulad nang ginawa ninoman sa mga taong hindi naman nila kilala. Napakalamig mo, ibang-ibang doon sa Camille na nakasama ko sa kubo.
Parang nasaktan ako pero naiiintidihan ko ang pagsisinungaling at pagkukunwari mo. Kung ako man ang unang nakapagsalita eh ganoon din ang sasabihin ko. Kapag sinabi mo kasing nagkita na tayo doon sa may kubo sa may mini rice terraces, kahit hindi mo pa sabihing may namagitan sa ating dalawa, eh mabibisto ako ni Elena. Sinabi ko na kasi sa kanya na hindi ko pa nakikita ang lugar na iyon.
“Nasorpresa ako sa ang reaksyon ninyo kanina. Para kasing nagulat kayo pareho nang magkita kayo.” Wika ni Elena.
“Naku Elena, sa kisig ba naman ni Jeff eh kahit sinong babae ang makakita sa kanya sa unang pagkakataon eh magugulat talaga. Lalo na nga’t naka-shorts at sando lang siya oh. At tignan mo naman ang misis ko, pang beauty queen ang mukha at katawan. Kaya nagulat din si Jeff nang makita siya. Akala kasi ni Jeff na ikaw na ang pinakamagandang babae sa balat ng lupa eh hindi pala. May mas maganda pala sa iyo – ang ate Camille mo.”
“Naku, kumana ka na naman Daniel. Magtigil ka na. Malay natin nagkita na sila noon at hindi lang nila matandaan kung kaylan at saan kaya ganoon ang reaksyon nila. Nangyayari talaga iyon.”
Nakayuko ka lang habang nakikinig sa usapang iyon. Napansin kong tinitignan ka ni Elena at pagkatapos ay sumusulyap din siya sa akin.
“O sige… sige… Kain na nga lang tayo.” Ang mungkahi ng nanay nina Elena.
“Oo nga para kami nitong guwapitong bayaw ko eh makapagsimula nang mag-inuman.”
“Mga anak, baka naman puwede kahit ngayon lang eh magpasalamat muna tayo bago kumain. Magapasalamant din tayo dahil nakarating na dito sa atin si Jeff. Elena pangunahan mo ang pagdarasal.”
Nagsiyuko tayong lahat. Nakita kong nagsipikit kayo. Ako lang ang hindi. Pinagmasdan kita habang nagdarasal si Elena. Maya-maya’y nakita kong nagmulat ka ng mata. Tumingin ka sa akin. Mugto ang iyong mata. Ngumiti kang pilit. Ganoon din ang ngiti mo nang una mo akong nginitian sa kubo – pilit. Pero pinagaan ng ngiti mong iyon ang kalooban ko. Nginitian din kita at tinanguan.. Pagkatapos niyon ay pumikit kang muli. Pumikit din ako.
Masaya ako’t malungkot. Masaya ako dahil nakita kita ulit. Malungkot dahil sa sitwasyon, dahil sa pagkakataon. Hindi ko alam kung ano ang mga susunod na mangyayari.
Sa lahat ng problemang dinadala mo eh, nakaramdam ako ng awa. At heto ako na mukhang dumagdag pa sa pasanin mo.
“Welcome to the family bayaw.” Iyon ang sinabi ni Daniel pagkatapos ng panalangin.
“O sige mga anak. Kain na tayo.”
“Tinolang manok, adobong baboy, piritong bangus, at chop suey…wow! Lakas mo Jeff kay inay ah. Apat na putahe. Sa akin kapag pumupunta ako dito eh magpipirito lang ng itlog at magbubukas ng sardinas ang inay.”
“Tama na daldal Daniel, kumain ka na lang.” Wika ng nanay nila.
“Ate… ano nga pala iyong sinasabi mong nangyari sa iyo kanina habang papunta ka rito?”
Napatingin ako sa iyo ng itanong iyon ni Elena. Tumingin ka rin sa aking bago mo ibanaling ang tingin mo kay Elena. Alam ko namang wala kang sasabihin tungkol sa atin.
“Doon kasi sa kubo kanina.”
Huminto ka sa pagsasalita.
“Ano ate? Ano ang nangyari sa kubo?”
“Ano kasi… parang may sumusunod sa akin habang naglalakad ako. Iyong lang naman.”
“Baka naman may isa sa mga taga-hanga mo na sumusunod sa iyo talaga kanina?” Ang sabi ni Daniel.
“Hay naku… kumain na lang tayo.” Wika ng nanay nila.
Habang kumakain tayo ay nakayuko ka lang. Tahimik na tahimik. Pinilit kong huwag mapako sa iyo ang aking paningin dahil baka mapansin iyon ni Elena eh magduda lalo at biglang nanamang umandar ang pagkaselosa. Alam kasi ni Elena ang mga ginawa ko bago kami naging magkasintahan. Alam ni Elena ang mga kahinaan ko. Alam niyang hindi ako santo… na ako’y tao lang… hindi banal.
“Dad oh…”
Sinubukan ni Elenang subuan ako ng atay ng manok. Hindi ko puwedeng tanggihan.
“Alam ko paborito mo ito.”
Napakatingin ka sa akin habang ako’y sinusubuan ni Elena. Sandali lang iyon. Binawi mo kaagad ang tingin mong iyon. Aywan ko kung may naramdaman ka ba, kung nagselos ka ba.
“Camille,” ani Daniel, “ang sweet nila oh. Baka naman ako puwede mo ring subuan.”
“Ay Daniel magtigil ka. Matapos mong away-awayin itong asawa mo eh aaasta ka ng ganyan. Kung ako si Camille eh lason ang isusubo ko sa iyo.”
“Inay naman eh. Bati na po ni Camille. Nag-sorry na po ako. Di ba ma?”
Ganoon lang ba iyon? Kung totoo lahat ang narinig ko mula kay Elena tungkol sa mga ginagawa ng asawa mo eh sa palagay ba niya sa simpleng sorry lang mapapatawad mo na siya?
Tumango ka bilang tugon. Pero parang pilit. Kitang-kita ko kung paano nangilid ang luha mo ng matapos sabihin iyon ng biyenan mo… ng magiging biyenan ko. Nahabag ako sa iyo. Kung puwede lang eh papahirin ko ang luha mong iyon o hahawakan kita sa kamay para gumaan ang pakiramdam ko.
Ginawa ko ang puwede kong gawin. Sinubukan ko lang. Nagbakasali akong okay lang sa iyo. Ipinatong ko ang paa ko sa paa mo sa ilalim ng mesa. Medyo parang umigtad ka noong una pero hindi mo iginilaw ang iyong paa. Hinayaan mo lang na nakapatong doon ang aking paa.
“Okay ka lang ate Camille?”
Parang nagulat ka ng tanungin ka ni Elena. Ako man eh parang ganoon din. Iniurong mo bigla ang paa mo. Pero sandali lang eh naramdaman kong ipanatong mo ito sa paa ko. Paa mo naman ang nasa ibabaw ng paa ko. Bigla ko tuloy naalaala ang mga nangyari sa kubo… lalo na nang nagpumilit kang…
At pagkatapos niyon ay nagkiskisan tayo ng mga daliri natin sa paa. Mula sa mga panakaw na sulyapan natin ay napansin kong parang umaliwalas ang mukha mo. Nawala ang lungkot mo at naging magana kang kumain. Hindi mo lang alam kung gaano ako kasaya noon.
Hinayaan nating sina Daniel, Elena, at ang kanilang ina ang nagsalita nang nagsalita habang tayo’y kumakain. Paminsan-minsan lang tayong sumasabat dahil abala tayo sa ginagawa ng mga paa natin sa ilaim ng lamesa. Ginawa natin iyon hanggang matapos tayong kumain.
**********
Pagkatapos nating kumain ay nagsimula na kaming mag-inuman ng asawa mo habang tinulungan ninyo ni Elena ang kanilang ina na maglinis sa kusina at maghugas ng mga pinggan.
Bago kami uminom at magkuwentuhan ay binukasan ni Daniel ang clutch bag at inilabas ang isang kalbre .45. May nasilip akong parang maliliit na sachet sa loob ng bag. Malamang na drugs ang mga iyon. Patay malisya ako, kunwari ay hindi ko nakita. Nililinis ni Daniel ang kanyang baril habang umiinom. Mabilis tumagay si Daniel. Parang soft drinks lang kung inumin nito ang alak. Halatang batikan siyang manginginom. Ayaw kong sabihing alcoholic siya pero parang ganoon na nga. Ako nama’y hinayaang niyang tumagay kung kaylan ko gusto.
“Heto bayaw sikreto natin ha, kahit sina inay at Elena hindi ito alam. May napatay na ako gamit ang baril na ito. Siguro mga dalawang taon na ang nakakaraan. Malinis na malinis ang pagkakagawa ko.”
Nakinig lamang ako sa kuwento ng asawa mo. Maaring totoo ang sinasabi niya at maari din namang kuwentong lasing lang.
“Alam mo kung bakit ko pinatay iyong tao? Nabalitaan ko kasing gustong-gusto daw niya si Camille. Nakita ko minsan noon habang nagbabakasyon ang asawa ko dito sa Pinas na magkausap sila. Kaya humanap ako ng tiyempo para kanain siya. Bago ko siya pinagbabaril eh sinabihan ko muna na ang kay Pedro ay kay Pedro, at ang kay Juan ay kay Juan.”
Sinabi pa sa akin ni Daniel ang pangalan ng napatay niya at hinamon niya akong i-check ko and record sa munisipyo ng Sagada para maniwala ako.
Matapos ang halos isang oras siguro eh nagpuntahan na kayo sa terrace, kasama mo sina Elena at ang inay.
“Daniel, magusap-usap nga tayo sandali.” Wika ng nanay nila.
“Ano ba kuya, itago mo nga ang baril na iyan. Baka pumutok iyan.”
“Okay…okay.” Sagot ni Daniel sabay silid ng kanyang baril sa kanyang clutch bag.
“Daniel ano ba ang nangyayari sa inyo ni Camille? Bakit ba hanggang ngayon eh sinisisi mo pa siya sa hindi niya pag-alis noon papuntang Italy?”
“Inay, kung hindi ba naman gaga iyang si Camille eh ‘di sana nakabalik pa siya doon. Tignan nga ninyo oh, wala akong mabentahan ng mga inaani kong gulay dahil sa lockdown. Hindi ko maibiyahe palabas ng Sagada ang mga gulay. Kahit sana papaano eh may source of income kami kung bumalik siya sa Italy.”
“Bakit ba hindi mo maintindihan na takot na akong bumalik doon dahil sa Covid. Ayaw ko nang magtrabaho doon. Baka kung mapaano ako.”
Umiiyak ka na ulit ng sabihin mo iyon. Awang-awa ako sa iyo at inis na inis ako kay Daniel. Gustong-gusto ko nang sumabat pero pilit kong pinigil ang sarili ko.
“Eh bakit si ate Nancy nandoon pa rin at buhay pa.”
“Kuya Daniel, huwag mong pilitin si ate Camille na bumalik doon kung ayaw na niya. At iba ang sitwasyon ni ate Nancy, nandoon din ang boyfriend kaya mas gugustuhin niyang manatili doon.”
“Lintik!!! Pinagtutulungan ninyo ako.”
“Malaki na ang ipon natin. Iyong ipinapadala ko sa iyo buwan-buwan sa loob ng limang taon ay sinabi kong i-bangko mo para kako may magamit tayong pang-negosyo. Kumikita ka rin naman sa taniman natin.”
“Oo nga naman Daniel. Nasaan ang pera ninyo. Magkaano ang naipon mo sa bangko?” Ang tanong ng kanilang ina.
Hindi makasagot ang asawa mo. Ikaw nama’y umiiyak lang, pailing-iling.
“Daniel, anak, magtapat ka sa akin. Totoo ba na kinabit mo iyong asawa ng isang OFW doon sa baranggay ninyo? At sa kanya mo inubos ang perang ipon ninyo?”
Panandaliang tumahimik. Walang nagsasalita. Maya-maya’y biglang tumayo si Daniel. Hinila sa kamay si Camille.
“Halika na, umuwi na tayo.”
“ARRAYY…bitiwan mo nga ako. Ayaw kong sumama sa iyo.”
“Daniel, bitiwan mo ang asawa mo. Napakawalanghiya mo.”
“Inay… huwag po ninyo kaming pakialaman… wala sa inyo makikialam.”
Hawak ni Daniel ang clutch bag na naglalaman ng baril. Idinuro iyon sa amin habang sinasabi niya iyon. Kitang-kita ko kung paano kang puwersahang ipinasok ni Daniel sa likuran ng kanyang kotse.
Wala ring akong magawa kundi ang kaawaan ka.
Bago humarurot palayo ang kotse ay nakasulyap ka pa sa amin. Parang humihingi ka ng tulong. Hindi ko alam kung sa akin ka direktang nakatingin, kay Elena ba, o sa kanilang nanay. Pero pakiramdam ko ay parang hinihiling mo sa pagkakataong iyon na saklolohan kita. Pero ano ba ang puwede kong gawin?
Tuwing Bubuhos Ang Ulan (3)
(3rd of 7 Parts – A Novelette in Filipino)
Inabutan ako ni Elena ng shorts at sando sa banyo.
“Dad, sa terrace ka muna pagkaligo mo ha. Kausapin ko lang si ate Camille sa kuwarto natin. Ayaw tumigil ng pag-iyak. Mukhang may mabigat na problema. May nangyari pa daw sa kanya kanina na ayaw naman niyang sabihin kung ano.”
Tumango lang ako kay Elena. Kinabahan ako. Sabik akong makita ka pero hindi sa bahay na iyon. Kinabahan ako dahil kung ikaw at ang Camille na kausap ni Elena sa kuwarto ay iisa ay paano na. Ano ang mangyayari kung maglakas-loob kang aminin sa hipag mo kung ano ang nangyari sa kubo. Tapos makikita mo ako na nasa loob din ng bahay.
Mula sa banyo ay naupo ako sa terrace. Dinalhan ako doon ng kape ng nanay ni Elena.
“Jeff, dito ka lang muna ha. Puntahan ko lang sina Elena at Camille sa kuwarto. Paparating na rin si Daniel. Bahala na muna kayo mamayang mag-usap”
“Sige po in… sige po.”
“Hijo, tawagin mo na rin akong inay. Okay lang iyon. Ikakasal na kayo ni Elena.”
“Sige po inay. Salamat po.”
“Sana lang eh mahalin mo ang anak ko, maging tapat ka sa kanya. Huwag mo sanang sasaktan ang bunso ko.”
“Pa… pangako po inay. Mamahalin at aalagaan ko po si Elena.”
At muli ay pumasok ka nanaman sa isip ko. Nahirapan akong bitiwan ang pangakong iyon sa nanay ni Elena. Wala sa loob ko ang pangakong iyon. Bakit ba kasi bumuhos ang ulan? Sana hindi tayo parehong sumilong sa kubong iyon. Sana lang nagdala ako ng payong o sana ipinagpabukas ko na lang ang pagkuha ng mga pictures at videos. Sana hindi tayo nagkita. Sana tahimik ang isipan at kalooban ko. Pero ano mang pagsisi ang gawin ko eh hindi na magbabago ang mga nangyari. Mali ang mga ginawa kong desisyon at kaylangang harapin ko kung ano man ang kahihinatnan ng mga pagkakamali kong iyon.
Naiwan ako sa terrace. Dahan-dahang hinigop ko ang kapeng bigay ng magiging biyenan ko. Hindi ako mapakali. Gusto ko nang malaman kung ikaw nga ba ang nasa kuwarto. Pumasok ako sa loob ng bahay. Nakita kong medyo nakaawang ang pintuan ng kuwarto namin. Lumapit ako ng kaunti. May manipis na kurtina ang pinto kaya hindi ko rin makita nang malinaw ang mga nasa loob. Hindi ko rin madinig ang usapan. Tanging iyak lang ag naririnig ko.
Nagdesisyon akong pumasok. Hindi ko na matiis. Kung ikaw nga ang nasa loob eh gusto na kitang makita.
Nang itutulak ko na sana ang pinto eh may narinig akong busina ng kotse sa harap ng bahay. Maaring si Daniel na iyon.
Naudlot ang pagpasok ko. Umurong ako. Dagli akong lumabas ng bahay at binuksan ko ang gate. Pumasok ang kotse.
Matapos mag-park ay bamaba ang sakay nito… si Daniel nga.
Matangkad siya ng kaunti sa akin at medyo matipuno ang katawan.
“Jeff? Ikaw ba si Jeff?”
Tinanguan ko siya.
“Ako si Daniel, ang kuya ni Elena. Anak ng… kaya pala naman na in-love sa iyo ang kapatid ko. Gwapo ka na eh ang ganda pa ng katawan mo ah. Mukhang sa gym ka natutulog.”
“Hindi naman kuya. Ikaw nga itong maganda ang pangangatawan.”
Naupo kami sa terrace. Nakita ko na rin sa personal ang kuya ni Elena. Picture nilang mag-anak, ng buhay pa ang kanilang tatay ang cover page ng Facebook ni Elena kaya alam ko kung ano ang hitsua ng kuya niya. Iyon lang ang kaisa-isang picture ni Elena na kasama ang sinoman sa mga kapamilya niya. Si Elena naman kasi ay paminsan-minsan lang din mag-Facebook. Ako madalas dahil sa aking vlog. Ang kuya daw niya ay walang account sa Facebook dahil hindi nito nakahiligan ang social media.
“Kape kuya.”
“Kape? Bakit kape? Teka may Johnie Walker nga pala akong dala, Sandali babalikan ko sa kotse.”
Kinuha nga ni Daniel ang dalang na alak sa kanyang kotse. Mapapasubo ako sa inuman. Hindi pa naman ako sanay uminom ng hard.
“O heto. Itabi mo na iyang kape mo. May dala na rin akong shot glass. Pulutan na lang ang problema.
May inilapag ding kulay itim na clutch bag si Daniel sa lamesa ng terrace. Hindi ko na inusisa kung ano iyon.
“Nasaan nga pala ang inay at si Elena? Nandito nga ba si Camille.”
“Nasa kuwarto sila kuya, nag-uusap.”
“Patay nanaman ako niyan. Naisumbong na akong tiyak. Siyempre, kampi-kampi na sila. Ako nanaman ang kontrabida.”
Pinakinggan ko lang si Daniel.
“Ang tigas kasi ng ulo ng babaeng iyan. Sabi ko bumalik na siya sa Italy noong February eh hindi nakinig. Naabutan tuloy ng lockdown noong March kaya hanggang ngayon nandito pa rin. Hayan ubos na halos budget namin at mukhang wala na siyang babalikang trabaho doon. Lintik kasing Covid iyan”
“Mahirap talaga ang situation ngayon kuya. Kami nga ani Elena eh baka after two months pa makakabalik doon sa company namin. Kaya dito daw muna kami mamalagi.”
“Ganoon ba. Tamang-tama naman para may kasama dito si inay. Iyong pinsan kasi naming babae na nagaalaga sa kanya dito eh nagtanan, noong isang linggo lang. Tapos iyong isa ko pang kapatid na babae na nasa Italy rin eh baka end of the year pa bumalik dito. Sa kasal ninyo ni Elena ay siguradong nandito na siya.”
“O nandiyan ka na pala Daniel.”
Ang nanay ni Elena iyon na biglang sumulpot mula sa likuran namin.
“Opo inay. Kararating ko lang.”
“Alak nanaman iyan Daniel. Sabi ni Elena eh hindi sanay uminom si Jeff.”
“Kaya nga sisimulan ko na siyang i-train. Bago matapos ang 2 buwan nilang bakasyyon dito eh masasanay na si bayaw uminom ng hard. Mano nga po pala inay.”
“Kaawaan ka ng Diyos. At sana eh gawing ka ng mabait ng Panginoon. Hay naku Daniel.”
“Ano nanaman ba ang isinumbong sa inyo ni Camille?”
“Naku bata ka. Magpaliwanag ka sa akin mamaya.”
Napansin ng inay ang clutch bag na itim.
“O bakit dala-dala mo nanaman iyang baril mo?”
“Eh inay proteksyon lang po. At lisensyado ito. Masyado kaasing maiinit sa aking iyong may-ari ng lupa katabi ng taniman mo ng gulay.”
“Mag-ingat ka lang. Gamitin mo lang sana iyan for self-defense. Teka, diyan muna kayo at maghahain na ako nang makapaghapunan na tayo bago ninyo inumin iyan.”
Kuwento ng kuwento si kuya Daniel habang inihahanda ni inay sa lamesa ang aming hapunan. Hindi ako maka-focus sa mga sinasabi ng bayaw ko dahil ikaw ang aking iniisip. Panay ang tanaw ko sa pinto. Inaabangan ko kung lalabas doon ang Camille na kausap ni Elena sa kuwarto.
“Daniel… Jeff… pasok na kayo. Handa na ang hapunan.”
“Tara bayaw… kain na tayo nang masimulan na natin ang inuman.”
Habang papunta kami sa kusina eh parang kalembang ng kampana sa simbabahan ang kaba ko sa dibdib. Malalaman ko na sa wakas kung ikaw ba at ako ay nasa loob pala ng bahay na iyon.
“Oh Daniel… tawagin mo nga sina Elena at Camille sa kuwarto. Nakahain na kamo.”
“Opo inay.”
At tinungo ni Daniel ang kuwarto. Hindi ko malaman kung takot ba o pananabik ang nararamdaman ko habang hinihintay ko kung sino ang Camille na lalabas mula sa kuwarto.
“Hoy… Jeff! Bakit parang titig na titig ka sa pintuan ng kuwarto?”
“Ha? Ay naku hindi po.”
“Walang multong lalabas mula sa kuwarto kaya huwag kang matakot.”
“Pasensiya na po. Parang… parang ano po… parang naalaala ko lang bigla iyong pintuan sa apartment namin sa Pasig. Iniisip ko kung nai-lock ko po ba o hindi.”
“Tawagan mo na lang iyong may-ari ng apartment. Ipa-check mo.”
“Ah. Mamaya po tatawagan ko.”
Kung ano-anong kuwento na ang naiimbento ko dahil sa pag-iisip ko tungkol sa iyo. Ikako sa sarili’y bakit ba kasi ayaw mo pang lumabas ng kuwarto para matapos na. Para malaman ko na kung ikaw ang Camille na biglang nagpagulo sa isip ko.
“Maupo ka na Jeff. Relax ka lang.”
“Opo inay.”
“Napakasaya ko ngayon hijo. Makikita kong sabay-sabay kumain kayong mga anak ko. Mas masaya sana kung iyong anak kong nasa Italy eh nandito rin.”
“Pasasaan po ba at makakasama rin natin sya.”
“Oo nga.”
At may lumabas sa kuwarto… si Elena.
“Oh, nasaan iyong dalawa?”
“Hay naku inay. Nilalambing muna ni kuya Daniel si ate Camille. Sandali lang daw po.”
Nabitin pa ang paghihintay ko. Lalo tuloy akong kinakabahan.
“Sige hintayin natin sila. Ipagsandok mo muna ng mushroom soup si Jeff at baka gutom na iyan.”
“Naks dad ha. Mukhang close na kayo ng inay.”
Tumingin sa akin ang nanay ni Elena at ngumiti.
“Ano nga pala ang iba pang sinabi sa iyo ni Camille ha anak?”
Lumingon muna ni Elena ang kuwarto bago ito nagsalita.
“Naku inay, kaya pala pinipilit ni kuya na bumalik si ate sa Italy eh meron daw palang dine-deyt si kuya.”
“Mahabaging langit… sino naman daw?”
“Inay, taga-doon din sa barangay nila. At heto pa… may asawa din iyong babae… OFW… sa Saudi nagtatrabaho.”
“Anong kademonyohan ang pumasok sa isip ng kuya mo at ginawa iyon. Hindi na ba siya natakot sa Diyos?”
Ang mga sinasabi ng nanay ni Elena ay parang mga karayom na tumutusok sa aking konsensiya. Bigla ko tuloy naalaala ang madalas sabihin sa akin noon ng aking ina na dapat ay pag-isipan kong mabuti ang lahat ng desisyon na gagawin ko para hindi ako magsisi sa bandand huli. Pero, wala na, nagawa ko na.
“Kalat na daw po ang tsismis doon sa kanila inay.
“Nakakahiya… nakakahiya…!
“Matagal na daw po iyon inay.”
“Naku… mabuti na lang at baog ang kuya mo. Kung hindi baka nagkaanak pa sila ng babaeng iyon.”
“Gusto na pong makipaghiwalay ni ate Camille kay kuya inay. Tutal hindi daw po naman sila kasal.”
“Ha!? Ang laking problema nito.”
“Sabi ni ate, baka ang babaeng iyon ang dahilan kung bakit ayaw niyang magpakasal sila.”
Napatingin sa akin ang nanay ni Elena.
“Naku Jeff, hijo pasensiya ka na. Problema ng pamilya namin ang isinalubong namin sa iyo.”
“Huwag ninyo po akong alalahanin inay.”
Iyon na lamang ang naisagot ko sa mga nakakagulat na narinig ko.
“Ang sabi pa ni ate Camille na hindi na nga siya mabigyan ng anak, eh nagawa pa daw mambabae ni kuya.”
Pagkatapos sabihin iyon ni Elena ay lumabas na sina Daniel mula sa kuwarto.
“Ay inay, heto na sina kuya.”
“Camille, anak, dito ka sa tabi ko oh. Heto nga pala si Jeff, ang future husband ni Elena.”
Nang magtama ang ating paningin ay pareho tayong natulala. Parang binuhusan ako ng malamig na tubig. Siguro ganoon ka din. Katulad ng kinatatakutan ko, ikaw nga ang Camille na nakilala’t nakapiling ko sa kubo.
The Pursuit of Happiness
A lot of essays have already been written about happiness. There’s even a scientific journal called “Journal of Happiness Studies.” I think I don’t need to explain what kind of studies are published in the said journal.
I also have several essays about this topic. One of them is entitled “Defining Happiness” which if you wish to read later then you may click on this link.
So, what else should I be discussing here about happiness when it is possible that I may have already articulated everything I wish to say about it in my past essays. I decided to revisit this topic because I just want to share one very significant insight I heard when I listened to one of Dr. John C. Maxwell’s audiobooks. Dr. Maxwell is an American author, speaker, and pastor. He has written many books and I have actually purchased two of those – “How Successful People Think” and “Jumpstart Your Thinking.” I sometimes watch his videos on YouTube and that’s how I came across that audio book.
In that said audio book Dr. Maxwell shared an experience when he and his wife (Margaret) were invited as co-speakers in a seminar about happiness. According to him, when it was Mrs. Maxwell’s turn to speak, one of the participants asked, “Does your husband make you happy?”
Dr. Maxwell said that he was surprised with the question, but even more so with the answer given by his wife – “No!” He added that upon hearing that, people started to look at him. And as if the negative response was not enough to indict him (if it were true), somebody from the audience asked “Why?”
Then his wife explained.
“No! John Maxwell cannot make me happy. John Maxwell is a very good husband. He is never drunk. He never cheats on me. He always tries to fulfill my needs, physically and spiritually. But still, he cannot make me happy. Why? Because no one in this world is responsible for my happiness than me.”
The message is simple – we are responsible for our own happiness. It’s nobody else’s job to make us happy. Mrs. Maxwell is telling us that whether we become happy or not is up to us. It is a decision we make and not based on what others do or don’t do. As you probably have read (or heard) many times – “Happiness is an inside job.” You should have control over it. You shouldn’t allow your JOYstick to be handled by anyone.
Each of us is responsible for setting the parameters of our own happiness and we should be careful when we do so. We should set our own answers to the question “What would make me happy?” The question that should follow is – Which level (or levels) in the Maslow’s hierarchy of needs should be met for you to be happy – the basic, the psychological, or the self-actualization needs?
Those who consider money as their source of happiness have their physiological and safety needs as underlying reasons for doing so. Their need for food, clothes, and shelter are foremost among their concerns. There’s nothing wrong with that – for as long as they acknowledge that living a happy life requires more than eating, wearing clothes, and living under a roof.
We all have a dream house and car. We all want to eat the best foods. We all want something more – jewelry, bag, and what have you. We all want to have a vacation in the places listed in our bucket lists. For all those, we need money.
Money is not bad, it’s a blessing. The more of it we have, the better. Whoever says “I don’t need it” is a hypocrite. Whoever says also that “money is the root of all evils” is mistaken. Very likely that those people who have this kind of mindset about money don’t have it. What makes money bad is the way we want it, how we acquire it, how we spend it, and what we sacrifice to have it. What makes it bad is the answer to the question – “Are you the master of money… or its slave?” And what are you sacrificing in your quest for fortune? Is it your health… relationships… or your dignity as a human being? Is it worth it?
If you tie up your happiness with your need for love and belongingness, that’s when other people – your family and loved ones, friends, and to some extent, co-workers – get involved. From “What makes you happy?” it now becomes a matter of “Who makes you happy?” This is when we should be reminded of Mrs. Maxwell’s words – “No one is responsible for my happiness than me.”
It’s difficult but we should not allow other people to dictate our happiness. No matter how close they may be to us. We should manage our relationships in such a way that it would not destroy the tranquility of our lives and distract us from our personal pursuits and endeavors.
How to do it?
We become unhappy in our relationships when we get disappointed by something that a loved one, a friend, or a co-worker did or had failed to do. That is because we have set expectations and standards that they must measure up to. When they don’t, we become disappointed leading us to feel unhappy.
What should you do then? Consider dumping your expectations and standards.
Our happiness should not be contingent upon the way we expect other people to think, speak, and act. Do not set standards that whether your relatives, boyfriend, girlfriend, husband, wife, children, parents, friends, co-workers, boss, leaders, neighbor or a stranger, like it or not, should comply with. You will be gravely disappointed if you expect other people to behave and think exactly the way you want.
You have no control of the way your fellowmen would conduct themselves as persons and as professionals. You just need to embrace them for the way that they are. Just like you and me, they are not perfect. If your relationship is at a level that they could accept rebuke and advice then try. But how sure are you that with whatever issues or disagreements that you have with whoever, you are right and they are wrong – that the mistake is theirs, not yours. Should they not accept your rebuke or advice, in the event that you are certain that you stand on the side of truth and reason, then let them be and you do what is best for you. Move on. Let whoever erred suffer the consequences… and pray that it’s not you.
Happiness, being an inside job that it is, should not be hinged upon any external factors that we don’t have direct control of. We should, therefore, in our pursuit of happiness, focus internally. Our happiness is our own business. We should strive higher than satisfying our basic needs and our need for love and belongingness. We should set higher ideals for ourselves.
Nestled on top of Maslow’s hierarchy of needs are self-esteem and self-actualization. Include them in the list of your answers to the question “What would make me happy?”. It will be in your best interest should you place them on top of your list as well.
Happy you will certainly become if you acquire the knowledge and skills that would enable you to achieve success in your chosen field of endeavor. Through it, you will earn the recognition and respect of your fellowmen bringing you an immeasurable amount of self-esteem.
If you attain self-actualization, it means that you succeeded in unleashing your full potential as a person and you will be surprised how money, love and admiration, and respect of other people will come knocking at your door even if you don’t seek them.
True happiness comes from within thus there are people asserting that it (happiness) is actually a decision we make and not a goal that we try to achieve. But if we consider it as an “end,” the “means” of getting it should not be anybody or anything but what we become as a person.
Happiness is our reward when we succeed in our efforts to become, not perfect for perfection can never be achieved, but the best version of ourselves. When we become the best of what we could be, we can live our lives to the fullest and become productive members of both our family and society.
