Category Archives: empathy
ANG KAPALIT NG LIHIM – Part 3
(Maikling Kuwento)
“Teka, teka misis. Hinahon lang po nang kaunti. Nandito tayo para pag-usapan ito nang maayos.” “Paano kami hihinahon kapitan eh kapag hindi nila inilabas ang relong iyon ay kami ang malilintikan kay mayora. Nakakahiya kami.”
“Naiintindihan ko, Sir Nestor, kaya lang hindi natin mareresolba ito kung magsisigawan at mag-aaway kayo dito. Pakiusap, igalang n’yo ang opisina ko.”
Hinila ng nanay si Junior. Hinawakan sa magkabilaang balikat. “Bunso, please lang, sabihin mo na kung ano ang napulot mo.”
Umiling-iling si Junior. “Hi…hindi k…ko sa…sabihin…se…secret.” “Ang galing! Parang scripted ah,” ang patutyada ni Aling Cora.
“Anak, please. Good boy ka ‘di ba? Ano ang napulot mo? Nasaan iyon? Nakita kong medyo humihigpit ang pisil ng nanay sa mga balikat ni Junior. Kinabahan ako sa susunod na mangyayari.
“A..aray… na…nanay. Ma…masakit…
“Junior!!! Parang awa mo na, anak, sabihin mo na.” Se…secret na..namin n..ni Gir…Girlie i…iyon.
“Aba, at pati nananahimik kong anak eh idinadamay ng abnormal na ‘yan!” Binitawan ng nanay si Junior. Lumapit kay aling Cora. Sinampal niya ito.
“Sobra ka na!!! Matagal na akong nagtitimpi sa lahat ng ginagawa mong panglalait sa akin at sa pamilya ko.”
Mabilis ang pangyayari. Napasalampak si Aling Cora sa sahig sa sobrang lakas ng pagkakasampal ng nanay. Mabilis na pumagitna sina kapitan at mga tanod. Akmang susugurin pa ng nanay si Aling Cora, ngunit naitulak itong palayo ni Mang Nestor. Parang nagdilim ang paningin ko. Hinawakan ko ang isang monoblock. Talagang ihahampas ko na ito kay Mang Nestor ngunit inilabas niya ang kanyang baril mula sa clutch bag at itinutok sa akin.
“Sige!!! Sige!!! Subukan mo nang malintikan ka na.” Nakita ni Junior ang hawak na baril ni Mang Nestor. “Ba…baril…ba…baril…ba…ril!!!”
Kitang-kita kong takot na takot si Junior. Tumakbong palabas ng barangay hall. Mabilis.
Hinabol ko s’ya. Patawid siya sa kalsada.
“Junior, Junior. Wala na ang baril. Huwag ka nang tumakbo. Juniorrrr! Junniiioorrr!
Huli na ako.
Nabundol ng paparating na kotse si Junior. Kitang-kita kong tumilapon siya at pagkatapos ay bumagsak sa mismong harapan ko. Duguan si Junior. Nagkikikisay.
Natulala ako. Hindi ako kaagad nakakakilos. Maya-maya pa’y dumating si Nanay at si Jeng. “Anak ko, JUNNIOOORR. Diyos ko po! JUNNIORRRRR!” Diyos ko po! Tulungan n’yo
kami. Parang awa n’yo na!!!!
Pinangko ng nanay si Junior. Hysterical na silang pareho ni Jeng. Nandoon na rin sina Kapitan, Aling Cora at Mang Nestor. Walang makapagsalita. Lahat ay nabigla.
Bumaba ang driver ng kotse. Si mang Caloy, kasama si Girlie. Kotse nina Aling Cora ang nakabundol sa kapatid ko.
“Best friend, best friend…huhuhu. Salbahe ka mang Caloy. Bakit binundol mo ang best friend ko?” Duguan man, niyakap ni Girlie si Junior na pangko ng nanay. Hindi nakuhang pigilan ni Aling Cora ang kanyang anak.
“Hindi ko sinasadya. Bigla na lang siyang tumawid. Dalhin natin sa hospital ang kapatid mo, dali.”
Nagmulat ng mata si Junior. Buhay s’ya. Si Girlie ang unang napansin nito. “Gi…Girlie…Se…secret na…natin. Hi…hindi k…ko si…sinabi.”
“Anak, Junior! Buhay ang anak ko! Tumawag ka ng tricycle, Sean. Dali. Dalhin natin sa hospital si Junior.”
“Nanay, dadalhin daw ni Mang Caloy si Junior sa hospital.”
“Sige na, Tessie. Sumakay na kayo sa kotse namin,” ang alok ni Mang Nestor.
“Hindi namin kailangan ng tulong n’yo! Ano ba Sean!!! Tumawag ka, kako ng tricycle!!!” “H’wag na Sean. Heto na ang patrol ng barangay. Sumakay na kayo. Dalian n’yo,” wika ni kapitan.
Ang nanay na ang bumuhat kay Junior papasok sa patrol ng barangay.
**********
Habang tumatakbo ang patrol papuntang hospital, ay iyak nang iyak sina Nanay at Jeng.
Maraming lumalabas na dugo mula sa mga sugat ni Junior. “Na…nanay…love mo a…ako?”
“Oo anak. Mahal na mahal kita. Mahal ka ng kuya at ate mo.”
Matapos sabihin ng nanay ‘yon ay ipinikit ni Junior ang mga mata niya.
Hindi na umabot nang buhay sa ospital si Junior. Matindi ang head injuries na natamo nito.
**********
Bago sumapit ang gabi’y naibalik na sa bahay ang bangkay ni Junior. Nakalagay na ito sa ataol. Sa tulong ni kapitan at ng mga kamag-anak at mga kaibigan namin ay naiayos na sa aming bakuran ang mga tolda na s’yang sisilungan ng mga makikiramay. Pinahiram kami ni kapitan ng mga lamesa at mga upuan.
Nakatayo sina Nanay at Jeng sa tabi ng ataol ni Junior. Pinagmamasdan nila ang namayapa kong kapatid. Hindi na sila umiiyak. Naubos na marahil ang luha o kaya’y natanggap na nila ang naging kapalaran ng bunso namin.
Isa-isang nagdadatingan ang aming mga kamag-anak, mga kaklase namin ni Jeng, at mga kasamahan ni Nanay sa palengke.
Maya-maya pa’y dumating din sina Mang Nestor at Aling Cora. Natuon sa kanila ang atensyon ng mga nakikaramay na malamang ay nabalitaan na kung ano ang nangyari. Pakiwari ko’y nag-aabang sila kung ano ang mangyari sa pagdating ng mag-asawa.
“Anong ginagawa n’yo dito ha!” ang pasigaw na salubong sa kanila ni Jeng.
“Anak, kumalma ka lang.”
“Kayo ang pumatay sa kapatid ko!!!”
“Sabing tumahimki ka Jeng! Ano ba!!!” ang sigaw ng nanay.
“Tessie, nakikiramay kami.” Iniabot ni Mang Nestor sa nanay ang kanyang kamay. “Salamat!” ang malamig na tugon ng nanay. Hindi nito inabot ang kamay ni Mang Nestor. “Ah, Tessie, puwede ba kitang makausap sandali sa labas.”
“Kung kakakausapin mo ako upang piliting paaminin kung nasaan ang lintek na iPhone na ‘yan ay huwag na. Sobra ngang mahal ng cellphone na ‘yon. Ang buhay ng bunso ko ang naging kapalit. Siguro naman ay sapat ng kabayaran ang pagkamatay ng anak ko sa inaalala ninyong kahihiyang tatanggapin n’yo kapag hindi n’yo nahanap ang cellphone ni mayora.”
Halatang nagtitimpi ang nanay. Kita kong umaagos ang luha sa pisngi niya. Kung ako ang nasa kalagayan niya ay baka masaktan ko’t palayasin ang mag-asawa.
“Tessie, hindi kita pipigain tungkol doon. Sa katunayan, gusto kong magpaliwanag at humingi ng tawad.”
“Oh, si Ma’am Cora ang magpapaliwanag sa isang walang pinag-aralang katulad ko. Baka naman masayang lang ang panahon mo sa akin. Sino ba naman ako para pagpaliwanagan mo pa.”
“Please, lang Tessie. Pagbigyan mo naman ako.”
“Kita mo nga naman, ang isang Ma’am Cora pala’y marunong ding magsalita ng please. O, sige puwede tayong mag-usap, pero gusto ko dito tayo sa harap ni Junior, ni Jeng, at ni Sean. Gusto kong marinig ng mga anak ko ang ano man ang sasabihin mo sa akin.”
“Salamat, Tessie. Ah…kinausap ko kanina si Girlie kung ano ang secret nila ni Junior. Totoo nga, may napulot ang anak mo sa bakuran namin. Pero hindi iyong cellphone. Iyong nalaglag kong isang kahong Choc Nut ang napulot niya.”
Nagulat kaming lahat nang narinig namin ang sinabi ni Aling Cora. “CHOC NUT! HINDI IPHONE!” ang sigaw ng nanay.
“Oo, Tessie. Sorry. Ibinigay daw ni Junior kay Girlie iyong Choc Nut na napulot niya nang maglaro sila kahapon. Kaya sinabi ni Girlie kay Junior na secret dahil nga pinagbawalan kong kumain ng chocolates ang anak ko dahil overweight na siya. Nangako daw sa kanya si Junior na hindi sasabihin kahit kanino ang tungkol sa Choc Nut.”
Napasalampak sa upuan si Nanay. Impit ang pag-iyak. “Diyos ko, nang dahil sa Choc Nut nawala si Junior ko.”
Tahimik lamang kami ni Jeng. Hinagod-hagod niya ang likuran ng nanay. Ang hirap tanggapin ng mga pangyayari.
“Patawarin n’yo kami, Tessie, Jeng, Sean…” ang samo ni Mang Nestor.
“Ganun na lang ba ‘yon, Sir Nestor? Sa lahat ng nangyari, gusto n’yong patawarin namin kayo. Ganun ba kasimple iyon? Ang kapal ng mga pagmumukha n’yo!!! Matapos n’yo kaming insultuhin, pagbintangan. Matapos na mabunggo ng driver n’yo si Junior dahil natakot sa baril mo…matapos mamatay ang kapatid ko eh hihingin n’yo ang patawad namin,” ang gigil na gigil na sabi ni Jeng.
“Alam kong mahirap sa ngayon na hingin ang patawad ninyo. Pero sana in due time ay mapatawad n’yo kami. Sasagutin naming lahat ang gastusin sa pagpapalibing kay Junior. Pati pag-aaral n’yo ni Sean ay kami na ang bahala.”
“Ano ‘yan, Mang Nestor? Suhol? Sinusuhulan n’yo kami!!! Hindi maibabalik ng kahit ilang milyong meron kayo ang buhay ng anak ko. Hindi mabubura ng kahit magkano ang lahat ng mga pang-iinsultong ginawa ng asawa mo sa akin at sa mga anak ko mula pa noon. Isaksak mo sa baga mo ang pera mong alam naman nating lahat kung saan nanggagaling. Hindi namin kailangan ang tulong n’yo. Kahit isang kusing ay wala kaming tatanggapin mula sa inyo.”
Natahimik ang lahat. Natitiyak kong dinig hanggang sa labas ang sinabi ng nanay.
Hindi na kumibo at nagsalita pa sina Mang Nestor at Aling Cora.
Lumabas ng bakuran namin si Mang Nestor. Nakayuko. Marahil ay hindi nakayanan ang mga mapang-usig na titig ng mga taong nandoon.
Nanatili sa harapan ng kabaong ni Junior si Aling Cora. Nakayuko.
Mula sa tarangkahan ng bahay namin ay nakita kong paparating si Kapitan, kasama si mayora. Sinalubong ni Nanay ang mga paparating.
Tila biglang nabuhayan ng dugo si Aling Cora. Halos makipagunahan sa pagsalubong kina kapitan at mayora
“Magangdang gabi aling Tessie. Condolences ha. Aba’y ngayon ko lang nalaman na namatay pala ang bunso mo. Ipapadala ko na lang mamaya sa driver namin ang mga bulaklak ha. O heto, pagdamutan mo ang kaunting tulong namin.” Isinilid ni mayora sa bulsa ng pantalon ni
nanay ang isang kumpol ng pera. “Papunta kasi ako kina Cora, eh sabi ng mga katulong niya na nandito nga daw sila’t maglalamay nga.”
“Maraming salamat po, mayora.” Ang wika ni Nanay.
“Ano bang nangyari sa anak mo? May sakit ba? Kakarating ko lang kasi. Galing ako ng airport at dumiretso na ako kina Cora. Nagulat na lang ako na may lamay pala dito.”
Bago pa man makasagot si Nanay ay may mga taong lumapit kay Mayora upang batiin siya.
“Maupo po muna kayo mayora. Jeng, anak, ikuha mo ng kape si mayora at si kapitan.”
Marahil ay minabuti ng nanay na huwag na lamang sagutin ang tanong ni mayora. Tingin ko naman ay malalaman at malalaman din nito kalaunan kung ano ang nangyari.
“Ay salamat, Tessie. O Cora. Nasaan ang ipinatago kong iPhone sa iyo.”
Nakita kong namutlang bigla si Aling Cora nang mabanggit ni mayora ang cellphone. Dali-dali itong naupo sa tabi ni mayora.
“Naku mayora, ganito po kasi…”
Hindi pa man natatapos ni Aling Cora ang sinasabi’y humahangos na dumating ang isang katulong nila.
“Ma’am Cora, heto na po ang cellphone. Nakita ko po na nasingit sa gilid ng upuan n’yo sa kwarto.”
Napatayo si Aling Cora. Tuwang-tuwa. Halos magtatalon. Nakalimutan yatang nasa lamay s’ya.
“Ha, hay salamat, Manang. Inihagis ko nga pala doon kahapon ang bag ko bago ako pumasok sa CR. Doon pala nalaglag. Sige na, Manang, balik ka na sa bahay.”
Nang makaalis ang katulong nila’y saka pa lamang napansin ni Aling Cora na lahat kami’y nakatingin sa kanya at sa hawak n’yang iPhone. Ang cellphone na naging sanhi ng matinding pangiinsulto sa pamilya ko. Ang cellphone na naging mitsa ng buhay ng kapatid kong si Junior. Ang cellphone pala’y nasa bahay lamang nila. Abswelto na sina Aling Cora at Mang Nestor sa problema nila at ang kapatid ko nama’y tahimik nang nakahimlay sa kanyang ataol.
Nang napatingin sa akin si Aling Cora, napailing na lamang ako. “Ahh…mayora. Heto na po ang iPhone n’yo.”
“So, namisplace mo ang cellphone na ito ha, Cora?”
“Yes, ma’am, mabuti na lang po at nahanap ng katulong ko.”
At dinig na dinig ko ang halos pabulong na sinabi ni mayora ka Aling Cora, “Hay naku, kung nawala mo man ito ay okay lang. Ano ka ba! Hindi ito orig. Isang libo lang ang bili ko nito sa suki kong Muslim. Akala ko naman marunong kang kumilatis ng mga ganito. Si mayor hindi. Hoy, ’wag mong sasabihin sa kanya ito ha. Se…se…secret natin ito. Wa… walang clue.”
ANG KAPALIT NG LIHIM – Part 2
(Maikling Kuwento)
Bago kami nagsimulang kumain ay lumapit sa akin si Junior. Kalmado na s’ya. Niyakap niya ako’t sinabing, “So..sssorri ku…kuya ha. Gu…good boy na ako…pa…promise.”
Nilapitan din ni Junior ang nanay at nag-sorry.
“Gu…good boy na ako na..nanay! L…love m…mo n…na u…ulit a…ako?”
Tumango lamang ang nanay. Buong higpit na niyakap si Junior at hinalikan sa pisngi. Nakita kong nangilid ang luha niya. Nakaramdam ako ng awa sa aming ina. Hindi ko siya puwedeng husgahan sa biglaang pag-init ng ulo niya nang komprontahin ang bunso namin kanina. Paminsan-minsan na ang tao’y panandaliang nawawala sa katwiran dala ng pagod, inis o galit. Pressured lang din siguro ang nanay dahil nga nililigalig nanaman kami ni Aling Cora.
**********
Nadatnan na namin sa barangay hall sina Aling Cora at ang asawa niyang pulis na si Mang Nestor. Na-late kami dahil pinilit pa naming kumbinsihin si Junior na sumama sa amin. Ayaw nitong lumabas ng bahay dahil madalas lamang siyang tuksuhin ng mga bata sa lugar namin. Tanging kay Girlie lamang siya nakaramdam ng pagtanggap mula sa isang kababata.
“Nakakahiya naman sa inyo, pa-VIP ba? Aba’y halos kalahating oras na kaming naghihintay dito ah,” bungad sa amin ni Aling Cora.
Yumuko lamang ang nanay. Ako ang sumagot.
“Pasensya na po, ma’am, ayaw kasing sumama kanina si Junior, hinintay pa naming mawala ang tantrums niya.”
“Ay! Ganun? May tantrums. OMG!!! Ang pangtutuya ni Aling Cora.
“Ay s’ya, simulan na natin ang pag-uusap para maaga tayong makatapos,” ang mungkahi ni Mr. De Villa, ang aming punong barangay. “Magsiupo kayong lahat.”
Nagsi-upo nga kami. Si Junior ay kumandong kay Nanay. Tumabi sa kanila si Jeng at ako nama’y tumayo na lamang sa kanilang likuran. Pinagmasdan ko sina Aling Cora at Mang Nestor na nakaupo sa katapat namin. Namumutiktik sa alahas ang mag-asawa at sa magkabilang kamay nila’y puro smartphones ang hawak. May nakasingit na clutch bag sa kili-kili ni Mang Nestor. T’yak kong baril ‘yun.
Pumwesto na rin si kapitan sa lamesa niya. Katabi niya ang secretary ng barangay na may hawak na logbook. May dalawang tanod sa bandang likuran nila at isa sa may pintuan.
“Eh, Kapitan, ano po ba ang dahilan kung bakit ipinatawag n’yo kami? Ano po ba ang problema kay Junior?” ang tanong ni Nanay.
“Ganun! Nagmamaang-maangan ka! As in hindi mo talaga alam kung ano ang ginawa ng anak mo,” ang pasarkastikong sabi ni Aling Cora.
“Eh, hindi nga talaga namin alam, eh. Sa palagay mo, magtatanong ba ang nanay kung alam na niya ang dahilan?”
Nabigla ako sa sagot ni Jeng. Natingin sa kanya ang lahat ng taong nasa loob ng opisina ni kapitan. Parang ready for war ang kapatid ko.
“Jeng, cool ka lang ha!!!” ang bulong ko sa kanya.
“Hindi, kuya. Hindi ako papayag na babastusin ng gagang ‘yan si Nanay,” ang pabulong ding tugon ng kapatid ko.
“O sige, straight to the point na ako, Aling Tessie,” ang deklarasyon ng punong barangay namin. “Nawawala ang bagong cellphone ni Ma’am Cora. At may nakakita na pinulot ito ni Junior.”
“Bago ang cellphone. Nakalagay pa sa box. Nalaglag siguro ito ni misis nang bumaba ng kotse namin pag-uwi niya sa bahay kahapon,” ang dagdag ni Mang Nestor.
“Kapitan, tiningnan ko pa ito bago ako bumaba ng kotse. Akala ko siguro ay naibalik ko nang maayos sa aking bag. Ramdam kong may ilang bagay akong nalaglag. Hindi ko na pinansin kasi nagmadali akong pumasok. Ihing-ihi na kasi ako at that time. Nadaanan kong nasa sakop ng bakuran namin ‘yang si Junior.”
“Ah, mawalang-galang na po, Ma’am Cora,” ang sabi ko. “Sino po ba ang nakakita na pinulot ni Junior ang nawawala ninyong relo?”
“Si Josie!!! Maghintay ka lang at paparating na iyon. Akala mo ba nag-iimbento lang ako ng kuwento, ha, Sean?”
“Hindi po, ma’am, nagtatanong lang po ako.”
“Eh sana nga hindi ka lang nag-iimbento, Aling Cora.” ang buwelta sa kanya ni Jeng. “Binabastos mo ba ako, ha Jeng?” Tumayo si Aling Cora at balak niyang lapitan ang kapatid ko.
Pinigilan s’ya ni mang Nestor.
“Tumahimik ka ha! Kapag nagsalita ka pa ulit, eh papauwiin na kita,” ang pagbabanta ni Nanay kay Jeng.
“Bitter ka lang, Jeng, dahil ayaw namin sa iyo para kay Alfred. Bitter ka lang dahil hiniwalayan ka ng anak namin. Magaling ka kasing pumili ng BF. Siyempre, iyong gwapo na at marami pang laging allowance. O, di ba?”
Nanggigigil ang kapatid ko. Gustong-gustong niyang sumagot, pero pinisil ko ang braso niya upang pigilan ito.
“Kahit kailan ay hindi ka namin magugustuhan para kay Alfred. Tandaan mo ‘yan. Wala kang breeding.”
“Ba…bad ka, ba…bad ka…ba bad ka!” pasigaw na sabi ni Junior habang nakaturo kay Aling Cora. Sa ganun mang kalagayan ng kapatid ko ay ramdam niya na parang may masamang ginagawa sa amin si Aling Cora at gusto n’yang ipagtanggol ang mga mahal n’ya sa buhay.
“Ba…bad ka, ba..baadddd. Pa…pangit mo.!”
Napuwersa ang nanay na takpan ang bibig ni Junior. Kinagat ng kapatid ko ang kamay ni Nanay. Kitang-kita kong nasaktan ang aming ina ngunit hindi niya inalis ang kamay dahil agitated na ang kapatid ko. Magsisigaw siyang tiyak kapag nawala ang kamay sa bibig nito.
Umalalay ako sa nanay. Tinanggal ko ang kamay niya sa bibig ni Junior at ipinalit ko ang sa akin. Kinagat din ito ng kapatid ko. Gigili na gigil na siya. Ramdam ko ang diin ng ngipin nito sa aking palad. Tiniis ko ‘yon.
“Good boy ka, Junior, ‘di ba? Doon tayo sa likod ni Nanay. Kainin natin itong cupcake o.”
Pagkakita ng kapatid ko sa inilabas kong pagkain ay bumitaw ito sa pagkakakagat sa kamay ko at sumama papunta sa likod ng nanay. Habang kinakain niya ang cupcake, nakatingin ito kay Aling Cora. Matalim.
“Ano ba ito? Freak show!” ang patudyada ni Aling Cora.
“Tumigil ka na, Cora! Nakakahiya kay Kapitan, ano ba!” Hinila paupo ni Mang Nestor si Aling Cora pagkasabi n’yon.
“Pasensya na po kayo, Ma’am Cora… Sir Nestor sa mga anak ko,” wika ni Nanay.
“Nanay, wala kang dapat ihingi ng pasen…” hindi natapos ni Jeng ang sasabihin, marahang tinampal ni Nanay ang kanyang bibig.
“Sinabi nang manahimik ka lang! Gusto mo bang mapauwi, ha? Hindi na umimik si Jeng. Yumuko na lamang ito.
Nakakita ako ng pagkakataon upang magtanong kay Junior.
“Ahh Junior. Masarap ba cupcake?” “Sa…sarap ku…kuya. Sa…sarap!”
“Mamaya, bili ulit tayo ha.”
“Si…sige ku…kuya…Bi…bili m…mo a…ako u…ulit ha.” “Promise! Pero sagutin mo muna ang tanong ko.”
Tumango si Junior.
“May napulot ka ba kahapon sa bakuran nila, Ma’am Cora?” Tumango ulit si Junior.
“O kitam kapitan. May napulot daw s’ya. Ilabas n’yo na,” ang bulalas ni Aling Cora.
“Teka po, misis, hayaan n’yo munang tapusin ni Sean ang pagtatanong sa kapatid n’ya,” ang sagot ni Mr. De Villa.
“Bunso, ano naman ang napulot mo?” ang pagpapatuloy ko sa pagtatanong kay Junior.
Tumingin sa akin si Junior at sinabing, “Se…secret. Se…secret. Wa… walang clue. Hi…hindi k… ko sa…sabihin.”
“Dali na bunso. Good boy ka ‘di ba? Ano napulot mo?
Hindi na sumagot si Junior. Tumalikod ito sa akin at ipinagpatuloy lang ang pagkain ng cupcake.
“Se…secret…se…secret! Wa… walang clue.”
Iyon ang paulit-ulit na sinasabi ni Junior. Ang nanay naman ang lumapit kay Junior.
“Bunso, sabi mo good boy ka ‘di ba? Sige na naman, oh, sabihin mo na sa amin kung ano ba ang napulot mo. Saan mo inilagay?”
“Sa…sabi ng se…secret eh! Se…secrettttt!!! Wa… wala ngang clue.
Alam ng nanay na hindi niya mapapaamin si Junior kahit ano pa ang gawin niya.
“O, paano kapitan ayaw sabihin ng bata. Baka naman naturuan na na huwag sasabihin para alam mo na. Puwede kasing ipagbili ang cellphone para magkapera.”
Hindi ko na napigilan ang sarili ko.
“Mam Cora, h’wag n’yo naman kaming insultuhin ng ganyan. Hindi po namin pag-iinteresan ang cellphone n’yo. Kung iyon ay napulot ni Junior at dinala sa bahay ay titiyakin ko sa inyo na hahanapin namin ang may-ari para isauli ito.”
“Hoy!!! Huwag kang magtaas ng boses. Kilalanin mo kung sino ang mga kausap mo.” “Opo, Mang Nestor, kilala ko si Aling Cora!!! Kilala kita. Kilalang-kilala!!! Alam kong…” Hindi ko natapos ang sasabihin ko. Ang bibig ko naman ang tinampal nang marahan ni Nanay. “Naku, Sir Nestor, pasensya na talaga, pasensya na po. Ganito na lang po kapitan, kung
papayag po si mam Cora ay bibili na lamang ako ng bagong cellphone katulad nang nawala n’ya. “Ha, ha, ha. Talaga lang ha!!!” ang parang nang-iinsultong sabi ni Aling Cora. “Sigurado
ka ‘ba dyan sa sinasabi mo?”
“Opo mam Cora. May naitabi naman akong pera. Pang-tuition sana ng mga anak ko sa pasukan. Para lang po matapos na ang usapan. Baka nga kasi napulot ni Junior ang relo n’yo at naitapon na kung saan.”
“iPhone 17 Pro ang cellphone na iyon. Halos isang daang libong piso ang halaga. Hindi kasya ang naitabi mong tuition fee ng mga anak mo,” ang bulalas ni Mang Nestor.
Natahimik si Nanay. Nagkatinginan kami. Kitang-kita ko ang pamumutla niya. Marahil ay napahiya siya. Akala niya siguro, ako man, na isang mumurahing cellphone lamang ang nawawala.
Ganun kabigat ang napasukan naming problema. Niyakap ni Jeng si Nanay. Nilapitan ko naman si Junior. Bumulong ito sa akin,“Ku…kuya, pa…pahingi p…pang c…cup c…cake.”
“O natahimik kayong mag-anak. Akala n’yo ba tig-isa o dalawang libong pisong cellphone lang ang nawawala?” ang pangangatyaw ni Aling Cora. “At hindi sa amin ang cellphone na nawawala. Ipinatago lang sa akin ni Mayora matapos niyang bilhin ito kahapon. Ireregalo n’ya kay mayor bukas sa birthday n’ya. Siguro naman alam n’yo na kung ano ang mangyayari kapag nakarating pa kay mayor ang usaping ito.”
“Anong gusto mong gawin ko mam Cora. ‘Di ba sinabi ko naman sa inyo na walang iniuwing cellphone si Junior sa bahay. Walang ibinigay sa akin, o kay Jeng o kay Sean na cellphone ang batang ‘yan.”
“Pero nadinig n’yo naman na umamin ang Junior na ‘yan na may napulot s’ya.” Ang dagdag ni Aling Cora.
“Ilabas n’yo na kasi. Pinagiinit n’yo ulo ko ah. Hindi ako papayag na mapahiya kay mayor dahil sa kagagawan n’yo.” Tumayo na si Mang Nestor sabay akmang bubuksan ang clutch bag na dala nito.
“Mawalang galang na po mam Cora…sir Nestor.” ang sabat ni kapitan. “Ako’y walang kakampihan sa isyung ito, ano. Pareho ko kayong kababaryo. Ang sa akin lang ay kailangang mapatunayan beyond reasonable doubt na napulot nga ni Junior ang nawawala ninyong relo.”
“Okay, okay. Paparating na si Josie. S’ya ang magpapatunay na napulot ni Junior ang cellphone.” Pagkasabi n’yo ay matalim kaming tinitigan ni Aling Cora.
Mula sa labas ay may narinig kaming wang-wang. Nakita ko mula sa bintana ng barangay hall na bumaba si Josie mula sa isang police patrol.
“O kapitan ayan na si Josie, ang witness namin.” ani mang Nestor.
Pumasok si Josie. Isang matandang dalaga na nakatira malapit sa amin. May dala pang plastic bag na malaki. Mukhang nag-shopping bago pumunta sa barangay. Binigyan siya ng tanod ng mauupuan. Nang makita ni Josie si Nanay ay umismid ito. Minsan kasi ay ipinabarangay siya ng nanay dahil sa pagkakalat ng tsismis na kabit daw ng kung sino-sino ang aming ina.
“Aling Josie! Alam mo na siguro kung bakit ka ipinatawag dito,” ang tanong ni Mr. De Villa.
“Opo kapitan.” ang tugon ni aling Tessie “Kahapon po kasi ay nagkataong nagawi ako sa lugar nila aling Cora. Nakita ko ‘yang si Junior na nasa loob ng bakuran nina Aling Cora. Kitang-kita ko na may pinulot s’yang parang ano ba…iyong parang rectangle ang hugis…pahaba s’ya. Nang mapansin niyang nakatingin ako ay bigla niyang itinago sa likuran ang napulot niya.”
Tumingin si Josie kay Junior. “Junior, ‘di ba nakita mo ako kahapon?”
Pinagmasdang mabuti ni Junior si Josie. Lahat kami’y nag-abang sa isasagot ng kapatid ko.
Tumango ito.
“Junior, ‘di ba may napulot ka kahapon sa bakuran nina Ma’am Cora?” Tumangong muli si Junior.
“Ano ba napulot mo. Cellphone ba iyon?”
“Se…secret nga eh. Se…secret!. Wa… walang clue.”
“Kita ko eh, relo napulot mo.”
“SE…SECRET NGAA! KU…KULIT N…N’YO…
“Tama na aling Josie, nagagalit na kapatid ko, baka po mag-tantrums ito dito.” Ang pakiusap ko.
“Anong tantrums tantrums. Pilitin mong magsalita ang kapatid mo. Ilabas n’yo ang iPhone ni mayora. Ilabas n’yo!!!” Galit na sabi ni Aling Cora.
“Ilang beses ba naming sasabihin sa inyo na wala sa amin ang cellphone? Walang iniuwing cellphone si Junior sa amin. At nakakasigurado ba kayo na iyon nga ang napulot ng kapatid ko? Sobra na kayo, Aling Cora,” ang bwelta ni Jeng na halatang hindi na kayang magtimpi.
“Bastos ka talagang bata ka! Manang-mana ka sa nanay mong walang pinag-aralan.”
Pasugod na si Aling Cora kung hindi nakapagitna ang isang tanod. Nakita kong tumayo na ang nanay. Medyo nangigigil na rin. Hindi siya papayag na masaktan ang aking kapatid.
On How Important Effective Communication Is
“Good communication is the bridge between confusion and clarity.”
~ Nat Turner ~
We all agree that communication is very important, especially in this era when most of our decisions are data-driven. And I think only a few (or no one) would disagree that communication skills are difficult to develop. But no matter how arduous that task is, we must work hard to acquire them.
The ability to communicate effectively is a “must-possess” skill. If somebody says that it is a “superpower,” I wouldn’t disagree, for if you can communicate effectively, you have one of the most important tools needed to succeed in whatever endeavors and undertakings you undertake.
You and I should learn how to effectively convey our ideas and feelings and divulge our intentions properly. Lest we forget, though, that communication is a two-way process. It is not just a matter of us sending or encoding a message but being able to process the response or feedback being sent back to us. Or we could be at the receiving end of the process. This means we could be the receiver instead of being the sender.
In whatever role – processing feedback or receiving a message – we need to decipher or decode efficiently.
Communication is one of the few constructs that can be found in the vocabulary of different fields of study. The said concept is a fundamental aspect of major areas related to language and literature. It is an integral part of any field that requires information to be disseminated, such as in media, business, politics, health care, and education. Even in science and math. The said subjects may be technical in nature, but they require effective communication. Without it, scientists and mathematicians cannot disseminate the necessary information and knowledge to the general public.
I cannot recall any concept that serves most (if not all) fields of endeavors other than communication. Thus, the ability to communicate is included in the list of skills a person must develop. It is a vital component of any “self-improvement” model. It is hard to imagine a personal growth and development program that does not include improving communication skills.
Communication is simply the process of exchanging information or expressing one’s ideas, thoughts, or feelings to someone else using spoken or written words or any other medium. The process involves the interplay of the main elements of communication – sender, receiver, message, channel or medium, and feedback. The interaction of the above-mentioned components is affected also by other factors – context and interference or noise.
The communication process starts with the intention to send a message (the information to be conveyed). Others refer to the messages as the subject matter of communication. The sender initiates the process. They are the source of information or the one sending the message to a receiver using a particular channel or medium.
Channel is described as the path through which an encoded message is transmitted from a sender to a receiver. The message can be relayed through written or verbal (electronic or personal) means. Messages sent electronically may come either in audio or video formats. The receiver is tasked to understand or decipher the message they receive, after which they are expected to send feedback to complete the communication process.
Feedback is the receiver’s response to the message. Giving feedback reverses the communication process, where the receiver becomes the sender and vice-versa. When you communicate, you, as the sender, naturally expect a favorable response. For that to happen, you must ensure your message is clear and easy to understand. And your message will be easier to understand if you make it concise. You must deliver your message in the shortest (but complete) way possible. Clarity and conciseness are the hallmarks of an effective message. They help avoid ambiguity and confusion.
To ensure the success of the communication process, you also need to consider the factors that affect it. When the sender conveys the message and the receiver gives feedback, the environment or situation should be set to help the communication achieve its intended purpose. Dham (2023) explained how context and noise could disrupt the process of communication. He explained that the “context provides the backdrop against the communication. This includes the physical, social, psychological, and cultural environment in which the interaction occurs. Context influences how the message is interpreted and helps establish shared meanings between the sender and receiver. Noise, on the other hand, refers to any interference or distortion that affects the clarity of the message during the communication process. It can be external, such as background noise or technical glitches, or internal, such as language barriers, cultural differences, or emotional distractions. Minimizing noise is crucial to ensuring the message is accurately transmitted and received.”
Understanding how the process works is a prerequisite to effective communication. If you succeed in creating a synergy among the main elements of communication and are able to control the effects of the other factors, you will reap great dividends. It will enable you to deliver a message or convey information accurately and efficiently, ensuring mutual comprehension and avoiding misunderstanding.
Communicating effectively is as important as the other self-improvement skills you need to pursue success, happiness, and wealth. It is required when interacting with others in both professional and personal environments. Communicating effectively is an essential skill whose development you cannot take for granted. Through a good communication approach, effective and meaningful interactions can be effected.
Communication plays a fundamental role in both our professional endeavors and personal undertakings. Whatever those endeavors or undertakings may be, they all involve interpersonal relationships that can only be nurtured when we establish connections with other people.
On a personal level, we need to establish communication with our loved ones and friends. It helps build a stronger connection with them and resolve conflicts or disagreements. Effective communication is the foundation of successful friendships, including romantic relationships. It promotes intimacy, trust, and mutual understanding.
Any professional pursuits also require the development of the ability to communicate. You cannot find a job or succeed in business if you are incapable of self-expression. We have been told countless times that in order to succeed, we should be able to communicate.
In the workplace, effective communication plays a significant role. If you are a leader or manager of any enterprise, you must be ready to articulate the goals and objectives of the organization and make the members cooperate in their pursuit. The members should be provided with clear direction and motivation so they can all work together for the organization’s success. Teamwork and collaboration can be achieved through effective communication.
Even if you don’t like to work for any organization in the workplace and you’re planning to establish a business of your own or be a freelancer, you still need to develop the ability to communicate. Working alone, sometimes, means having to work harder. The business of selling products and services by yourself would require stronger efforts in persuading potential customers.
Effective communication is a prerequisite to any successful business endeavor, whether doing it with an organization or by yourself. Remember that it is also essential in the pursuit of happiness, for it helps build meaningful relationships.
_____
Dham, M. (2023). Elements of Communication Process. PrepBytes Blog. https://www.prepbytes. com/ blog /basics-of-communication/elements-of-communication-process/
M.A.D. LIGAYA
M.A.D. L I G A Y A 